'Nee, tenzij ….' . Dwang moet je zoveel mogelijk voorkomen. Onderdelen van dit proces zijn:
- een goede analyse
- multidisciplinaire besluitvorming
- alternatieven zoeken
- evalueren
De Wzd in de organisatie
Laatst bijgewerkt op: 13-05-2026
Hoe organiseer je persoonsgerichte zorg volgens de Wzd in jouw organisatie? Wat moet je regelen? Hoe leg je dat vast in beleid? En hoe behoud je dit?
'Nee, tenzij'-beleid
Wat is nodig om onvrijwillige zorg structureel te verminderen? Het vraagt om een visie op vrijheid en veiligheid vanuit de organisatie. Het is belangrijk dat het management een duidelijke keuze maakt voor een 'nee, tenzij'-beleid en de dezee visie duidelijk uitdraagt in de organisatie. Dit biedt medewerkers de steun die ze nodig hebben om risico’s te durven nemen.
Zaken op orde
Bied je als zorgaanbieder onvrijwillige zorg aan? Dan neem je dit in beleid en werkprocessen op. Regel de volgende zaken:
- Een beleidsplan opstellen. Hierin komt de visie op het voorkomen en zorgvuldig toepassen van onvrijwillige zorg te staan.
- Een Wzd-functionaris aanwijzen en dit ook bekendmaken
- Ervoor zorgen dat de cliënt de rechtspositie behoudt. Bijvoorbeeld: Iedere cliënt of vertegenwoordiger krijgt de mogelijkheid met een cliëntenvertrouwenspersoon (CVP) te praten.
- De randvoorwaarden of afspraken regelen om het beleid goed uit te voeren. Bij wie kan een medewerker terecht met vragen? Hoe wordt de uitvoering van de onvrijwillige zorg gevolgd?
- Voor afhandeling van klachten zorgen bij een onafhankelijke Wzd-klachtencommissie. De commissie moet bestaan uit een oneven aantal van minimaal 3 personen. Deze 3 personen zijn niet in dienst of verbonden met de zorgorganisatie.
- Op een veilige manier cliëntgegevens vastleggen en wie daar toegang tot heeft.
- Als aanbieder van onvrijwillige zorg inschrijven in het locatieregister.
- De onvrijwillige zorg registreren en een werkwijze organiseren van de manier waarop jaarlijkse overzichten en analyse onderdeel zijn van leren en verbeteren.
- Een multidisciplinair overleg faciliteren. De samenstelling hangt onder meer af van de doelgroep cliënten en de samenwerkingsverbanden.
Inspectie over Wet zorg en dwang
De Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft een visiedocument gepubliceerd over de Wet zorg en dwang. Hierin staat wat de Wzd voor het toezicht betekent. De belangrijkste punten voor de inspectie zijn:
Er is een risico op soms te late zorg of het niet beschikbaar zijn van kwaliteit van zorg. Dit komt door de maatschappelijke ontwikkeling waarbij cliënten zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen.
De kwaliteit van onvrijwillige zorg verhogen vraagt om voldoende en deskundig personeel. Deskundigheid van kennis en vaardigheden bevorderen van zorgverleners en behandelaren is een belangrijk aandachtspunt.
Krijgt een cliënt te maken krijgen met onvrijwillige zorg? Dan is dit belangrijk voor hen om te weten:
- Wat zijn hun rechten?
- Hoe kunnen ze ondersteuning krijgen?
- Waar kunnen ze een eventuele klacht indienen?
De zorgaanbieder moet 1 keer per jaar een overzicht van onvrijwillige zorg aan de inspectie sturen. Het gaat niet alleen om registreren: bij het overzicht moet een door de bestuurder ondertekende analyse van de verleende onvrijwillige zorg. De bestuurder moet de acties laten zien die de organisatie neemt om onvrijwillige zorg te voorkomen of de duur hiervan te verkorten.
Generiek kompas 'Samen werken aan kwaliteit van bestaan'
Het Generiek kompas vervangt de verschillende kwaliteitskaders over wat goede zorg is. Bijvoorbeeld voor de verpleeghuiszorg en de wijkverpleging.
Het Generiek kompas sluit aan bij verschillende fasen waarin ouderen hulp, zorg, ondersteuning of behandeling nodig hebben. Dat kan zijn van het moment dat er ondersteuning thuis nodig is tot aan een complexe zorg- en behandelvraag in een verpleeghuis.
Lees meer
- Bekijk de pagina Aanleveren digitaal overzicht en analyse Wvggz en Wzd op de website van rijksoverheid.
- Lees meer over het Generiek kompas 'Samen werken aan kwaliteit van bestaan'.