Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Probleemgedrag

Probleemgedrag in kaart brengen

Probleemgedrag valt meestal op, toch is het lastig om goed te observeren en te achterhalen waaróm iemand probleemgedrag vertoont. Dit komt omdat er vaak meerdere oorzaken zijn en omdat de cliënt het zelf vaak niet goed kan aangeven.

Wat is de oorzaak?

Een van de grootste risico’s bij het omgaan met probleemgedrag is dat al een oplossing wordt gekozen voordat precies duidelijk is wat de oorzaak is. Achtergronden van probleemgedrag zijn vaak ingewikkeld zijn. Daarom is het nodig methodisch te werk te gaan om de verschillende  factoren die invloed kunnen hebben, te achterhalen. Dat doe je samen met andere professionals en met naasten van de cliënt bijvoorbeeld via een stappenplan.

Multidisciplinaire aanpak

Het oplossen van probleemgedrag vraagt om een multidisciplinaire aanpak door professionals met ieder hun deskundigheid. Het multidisciplinaire team bestaat tenminste uit een arts, zoals een specialist ouderengeneeskunde, een gezondheidszorgpsycholoog en verzorgenden/verpleegkundigen met deskundigheid op het gebied van dementie. Afhankelijk van de setting en situatie kan het team verder worden uitgebreid, bijvoorbeeld met een muziektherapeut of geestelijk verzorger.

Samenwerken

Methodisch werken staat voorop bij analyse van het probleemgedrag, dat is een gefaseerd en cyclisch proces. Belangrijk hierbij is dat de werkwijze structuur geeft voor alle betrokkenen en dat het inzichtelijk maakt wat het multidisciplinair team observeert, doet en met welk resultaat.

  • Werk als team volgens een vastgestelde methodiek;
  • Maak heldere afspraken over wie, wat,  wanneer doet.
  • Rapporteer het proces en het resultaat.

Zo houd je grip op de situatie en zorg je voor goede samenwerking!

Factoren voor het ontstaan van probleemgedrag

Er zijn verschillende factoren of signalen die (kunnen) wijzen op de oorzaak van probleemgedrag. Deze factoren moeten in kaart gebracht worden om een goede probleemanalyse te kunnen maken.
Plaatjeprobleemgedrag.png

Lichamelijke factoren en medicijngebruik

  • Om na te gaan of lichamelijke factoren of medicijngebruik de oorzaak is van het gedrag, breng dan bijvoorbeeld het volgende in kaart:
  • Neemt de cliënt medicijnen, die het gedrag kunnen beïnvloeden zoals pijnstillers, benzodiazepinen.
  • Zijn er veranderingen in de lichamelijke toestand van de cliënt die wijzen op infectieziekten, cardiovasculaire aandoeningen, metabole stoornissen, epilepsie.
  • Overmatig gebruik van koffie, alcohol, nicotine, drugs of de onthouding daarvan.
  • Veranderd bewustzijnsniveau.
  • Verandering in cognitieve functies.
  • Verandering van zintuigfuncties.
  • Verandering in dagelijkse activiteiten en mobiliteit.
  • Verandering in eet- en drinkgedrag, moeite met kauwen of slikken.
  • Verandering in de toiletgang (mictie en defecatie).
  • Het hebben van pijn of toename van pijn.
  • Veranderd slaappatroon.

Psychische factoren

Is een psychische stoornis de oorzaak van probleemgedrag? Let dan bijvoorbeeld op:
  • Bij de cliënt bekende diagnosen bijvoorbeeld een depressie of angstststoornis
  • Aanwijzingen voor een psychische stoornis in de levensgeschiedenis van de cliënt.
  • Aanwijzing hiervoor in het huidig functioneren van de cliënt.
  • Persoonlijke factoren
  • Zijn persoonlijke factoren wellicht de oorzaak van het probleemgedrag? Let dan bijvoorbeeld op:
  • Relevante levensloopinformatie die het gedrag kan verklaren of begrijpelijk kan maken.
  • Copingstrategie van de cliënt.
  • Of er voldoende rekening wordt gehouden met de levensstijl van de cliënt. Of dat de cliënt daarop heeft moeten inleveren.
  • De stemming van de cliënt.
  • Reacties van de cliënt op lichamelijke en/of psychische afhankelijkheid.
  • Angst voor controleverlies.

Omgevingsfactoren

Omgevingsfactoren kunnen aanleiding geven tot probleemgedrag, denk bijvoorbeeld aan:

  • Zijn er teveel of te weinig prikkels? Denk aan geluid, licht.
  • Hoe reageren medewerkers en cliënten op elkaar (bejegening)?
  • Hoe is de tolerantie van de medewerkers ten aanzien van het gedrag van de cliënt?
  • Is er voldoende aandacht voor de autonomie, wordt de cliënt met respect bejegend?
  • Is sprake van een voldoende en zinvolle dagbesteding of is er sprake van verveling?
  • Interactie medebewoners - cliënt.
  • Interactie familie - cliënt.
  • Is de omgeving herkenbaar en veilig voor de cliënt?
  • Heeft de cliënt gelegenheid om zich terug te trekken?
  • Is er voldoende bewegingsvrijheid en privacy voor de cliënt?

Pijn

Een van de lichamelijke factoren waardoor probleemgedrag kan ontstaan is pijn. Uit onderzoek is gebleken dat pijn bij mensen met dementie vaak niet wordt herkend. De pijnbeleving bij mensen met dementie is vaak verstoord en het is moeilijk om te achterhalen of iemand pijn heeft. Een lichte prikkel, zoals een strak zittend kledingstuk, kan al een bron van irritatie zijn. Iemand weet niet goed meer waar de prikkel vandaan komt en hoe het opgelost kan worden. De prikkel verandert in pijn, en die is echt. Zolang de prikkel blijft bestaan, neemt de pijn toe. Hierdoor kan iemand boos worden, of chagrijnig, onrustig, somber of bang. En als niemand weet wat er aan de hand is, kan het gedrag problematisch worden. Pijn herkennen is dus belangrijk. Het kan ontstaan door een pijnlijke aandoening of ziekte, zoals artrose, reuma, (bot)breuken, spierpijn, gebitsproblemen, wonden of ontstekingen. Maar de oorzaak kan ook liggen in prikkels als

  • Strak zittende kleding zoals ondergoed of een broekband;
  • Knellende sloffen of schoenen;
  • Strakke haarbanden, -spelden of -knipjes;
  • Nodig naar het toilet moeten;
  • Slecht zittend gebit, gaatjes, ontstekingen;
  • Verandering in medicijngebruik (afbouwen pijnmedicatie);
  • Weersverandering (reuma, artrose);
  • Wonden en ontstekingen (oren);
  • Operatie;
  • Dikke voeten, ingegroeide teennagels, likdoorns, eelt.


Er zijn verschillende hulpmiddelen om pijn bij mensen met dementie in kaart te brengen:

REPOS

Bij patiënten met een uitingsbeperking is de REPOS te gebruiken (The Rotterdam elderly pain observation scale). Voor het werken met observatieschalen is een scholing vereist. Het Erasmus MC heeft een instructie CD-ROM ontwikkeld voor het werken met de REPOS. De schaal kent 10 items waarvan er 5 de gezichtsuitdrukking betreft. De andere 5 items zijn: bewegen lichaamsdeel, paniekreactie, kreunen/jammeren, verbale uitingen en inhouden adem.

PACSLAC-D

PACSLAC-D (Pain assessment scale for seniors with severe dementia) bevat24 items, die zowel de subtiele als de gebruikelijke pijngedragingen betreffen. De items zijn onderverdeeld in gezicht, verzet/afweer en sociaal emotioneel/stemming. Van ieder item wordt gescoord of deze af- of aanwezig is. Bij een score van 4 punten en hoger is er sprake van pijn.  Een evaluatie bij Nederlandse verpleeghuisbewoners liet een goede validiteit en betrouwbaarheid zien, terwijl verpleegkundigen het eenvoudig in gebruik vonden bij ouderen. (Zwakhalen 2006).

PAINAD

De PAINAD (Pain assessment in advanced dementia) is een eenvoudige uit 5 items bestaande observationele schaal, ontwikkeld voor mensen met gevorderde dementie (Warden 2003). De PAINAD beschrijft een beperkt aantal non-verbale pijngedragingen en is kort en gemakkelijk te gebruiken. De pijn wordt beoordeeld aan de hand van 5 items: ademhaling, onrustgeluiden, gezichtsuitdrukking, lichaamstaal en troostbaarheid. De items worden beoordeeld met behulp van een 3-punts schaal.

Professor Erik Scherder legt het belang van pijnherkenning en –bestrijding uit in een videofragment uit de serie DementieEnDan van Ireen van Ditshuyzen.

Bron

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Inge van der Stelt

mail | meer info

ivdstelt@verenso.nl

Lees meer

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven