Samenwerken met informele zorg bij dementie
Laatst bijgewerkt op: 16-06-2026
Het is steeds lastiger om de zorg voor mensen met dementie alleen door professionals uit te laten voeren. Daarnaast heeft informele zorg veel waarde bij dementie. Daarom is het belangrijk om als zorgverlener gelijkwaardig samen te werken met mantelzorgers, naasten en vrijwilligers. In de nieuwe Zorgstandaard Dementie 2026 staat de visie 'leven met dementie' centraal. Samen kun je de zorg en ondersteuning beter laten aansluiten bij de mens met dementie en zijn levensverhaal. Op deze pagina lees je hoe je informele zorgverleners hierbij zo goed mogelijk ondersteunt.
Informele en formele zorg bij dementie
Regelmatig verlenen mensen uit de directe omgeving van iemand met dementie informele zorg. Informele zorgverleners zijn bijvoorbeeld naasten zoals partners, kinderen, familieleden, buren en vrienden, maar ook vrijwilligers. Zij doen dit vanuit liefde, vriendschap of een sterke drang om anderen te ondersteunen. Bij formele zorg voeren betaalde zorgprofessionals de zorg uit, zoals casemanagers dementie, wijkverpleegkundigen en huisartsen.
Naasten van iemand met dementie
Mensen die zorgen voor een naaste zijn meer dan alleen mantelzorger. Zij combineren mantelzorg met andere sociale en maatschappelijke rollen, zoals die van kind, ouder, werknemer of vrijwilliger. Daarom gebruiken we steeds vaker de term 'naasten' in plaats van mantelzorgers.
Behalve de naasten kunnen ook anderen een rol spelen in het leven met dementie, zoals mensen uit het bredere sociale netwerk. Zij vallen eveneens onder de noemer naasten. Hierdoor is er aandacht voor bijvoorbeeld de mantelzorgende partner, maar ook voor andere direct betrokkenen, zoals (jonge) kinderen, kleinkinderen, buren of vrijwilligers die veel betekenen voor iemand met dementie en/of mantelzorgtaken hebben.
Cijfers
Uit onderzoek van Alzheimer Nederland blijkt dat 1 op de 4 werknemers betaald werk combineert met zorg. Ruim 830.000 mensen geven langdurig en intensief hulp, waarbij werkende naasten gemiddeld 12 uur per week minder gaan werken om te kunnen zorgen. Vrouwen besteden gemiddeld meer tijd aan mantelzorg dan mannen.
Wat kunnen vrijwilligers betekenen?
Vrijwilligers bieden passende ondersteuning die verschilt per situatie, zoals bezoekdiensten, maatjesprojecten of nachtvrijwilligers voor mensen die thuis wonen. Als zorgverlener is het belangrijk dat je op de hoogte bent van de verschillende vormen van vrijwilligerswerk in jouw regio. Mantelzorgers vragen niet altijd zelf om hulp, maar de inzet van vrijwilligers kunnen de zorgtaken een stuk lichter maken.
Wat is mantelzorg?
Mantelzorg is de zorg en ondersteuning door naasten. Dit doen zij vrijwillig en dus niet betaald. Mantelzorgers kunnen kinderen, familie, vrienden of andere bekenden van een persoon met dementie zijn.
Niet iedereen ziet zichzelf als mantelzorger. Veel mensen zien het als heel vanzelfsprekend om te zorgen voor hun naaste. In Nederland zijn er ongeveer 800.000 mantelzorgers die zorgen voor mensen met dementie (2020, SCP). De rol van mantelzorgers is dus erg belangrijk.
Proactieve zorgplanning als gezamenlijk proces
Een goede samenwerking begint met op tijd praten over de toekomst. Proactieve zorgplanning is een doorlopend proces dat al start bij de eerste signalen van dementie (de niet‑pluisfase). Het gaat niet alleen om medische keuzes, maar om een voortdurend gesprek over waarden en wensen voor de toekomst. Als de ziekte verder gaat, nemen naasten vaak steeds meer beslissingen. Proactieve zorgplanning helpt hen om zich goed op deze rol voor te bereiden.
Voorkomen van overbelasting en 'levend verlies'
Voor veel naasten geeft het zorgen voor een ander betekenis aan hun leven. Maar het kan ook zorgen voor zware belasting. Het is belangrijk dat zorgverleners letten op zowel zichtbare als onzichtbare signalen van overbelasting.
De Zorgstandaard 2026 vraagt extra aandacht voor levend verlies: het emotionele proces waarbij naasten steeds opnieuw rouwen om hoe het leven vroeger was, terwijl de persoon met dementie er nog is. Dit proces begint vaak al kort na de diagnose. Professionals moeten hier tijdens het hele traject ondersteuning bij bieden.
Inclusiviteit en specifieke groepen
De samenwerking met informele zorg moet diversiteitssensitief zijn. Dit betekent dat je rekening houdt met verschillende achtergronden, zoals cultuur, laaggeletterdheid of een verstandelijke beperking. Waarden en ideeën over zorg kunnen per cultuur verschillen en daar moet je als professional bewust van zijn.
Er is ook speciale aandacht nodig voor jonge mantelzorgers, zoals schoolgaande kinderen van mensen met dementie op jonge leeftijd. Zij hebben vaak andere vormen van ondersteuning nodig, zodat zij hun rol als kind en leerling goed kunnen blijven vervullen.
Het belang van duidelijk beleid
Soms ontstaan er uitdagende situaties in het contact met familieleden van de cliënt. Of gesprekken verlopen moeizaam. Ook vinden zorgmedewerkers het soms lastig om verantwoordelijkheden over te dragen aan naasten of vrijwilligers. Het helpt als de organisatie een duidelijke visie en praktisch beleid heeft over deze samenwerking. Bij het maken van dit beleid moet je rekening houden met de wet- en regelgeving over de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers.