Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Medicatieveiligheid

Geneesmiddel distributiesysteem (GDS)

Een Geneesmiddel distributiesysteem (GDS) is een verpakking waarin medicijnen zijn verdeeld in eenheden per toedieningstijdstip en op naam van een individuele cliënt. Een GDS kan helpen dat een cliënt langer zelf zijn eigen medicatie kan beheren.

Geen dubbele controle

Een GDS heeft ook de voorkeur als een zorgmedewerker de cliënt hulp biedt bij de medicatie. Een GDS betekent dat de medicatie is voorverpakt/uitgezet door de apotheek. De apotheek is verantwoordelijk voor de inhoud. Daarmee is de eerste controle gedaan door de apotheek. Deze medicatie hoeft dan ook niet meer dubbel gecontroleerd te worden. 

Gebruik geneesmiddel distributiesysteem

De apotheek vult het geneesmiddel distributiesysteem en is verantwoordelijk voor de inhoud. Dit betekent dat de apotheek ook verantwoordelijk is voor het verwerken van wijzigingen in de medicatie in het GDS.

Het bewaren van medicijnen in een GDS.

  • Bewaar medicijnen in een GDS op kamertemperatuur.
  • Als er opiaten in GDS zijn verpakt, kunnen deze bij de reguliere medicatie worden bewaard; deze hoeven dan niet in een opiatenkluis.

Het aanreiken of toedienen van medicijnen

Als je de medicijnen uit de medicijnrol neemt en aanreikt of toedient, controleer je of:

  • Het juiste aantal tabletten in het zakje zit.
  • De informatie op de zakjes overeenkomt met de informatie op de toedienlijst.
  • Als dit niet klopt of bij andere situaties die vragen oproepen of de medicatie wel klopt, neem je contact op met de apotheek.

Tussentijds wijzigen van medicatie in GDS

Het tussentijds wijzigen in een GDS is de verantwoordelijkheid van de apotheker. Dit kan in de praktijk lastig te organiseren zijn. Tussentijdse wijzigingen zijn ook risicovol, de kans op fouten en verwarring is groot, met name als er meerdere tabletten in een zakje zitten. Het is daarom belangrijk om zoveel mogelijk te voorkómen dat er tussentijdse wijzigingen nodig zijn. Bijvoorbeeld door op te letten dat - indien mogelijk - medicatiewijzigingen ingaan tegelijk met het starten van een nieuwe rol. Hierdoor zijn veel tussentijdse wijzigingen te voorkómen.

Soorten geneesmiddel distributiesystemen

Er zijn verschillende soorten geneesmiddel distributiesystemen, zoals:

  • ‘Medicijnen op een rol’, in doorzichtige plastic zakjes zijn de medicijnen per innamemoment verpakt; dit wordt ook ‘baxteren’ genoemd (omdat de firma Baxter de eerste machines op dit gebied leverde, inmiddels zijn er meerdere leveranciers).
  • Een geneesmiddel distributiesysteem voor een week met een vaste indeling van hokjes die allemaal even groot zijn (medicijndoos, tray).
  • Een etui met losse dagcassettes voor een week met een te verschuiven indeling van hokjes.
  • Geneesmiddel distributiesystemen die op van te voren ingestelde tijden alarmeren, zoals de Slimme medicijndispenser Medido

Medicijnen op een rol

Medicijnen op een rol (baxteren) is een alternatief voor het uitzetten van medicijnen in medicijndozen. Apothekers zetten de medicijnen uit met behulp van een geautomatiseerd distributiesysteem voor geneesmiddelen. Bij ‘medicijnen op de rol’ zijn tabletten per cliënt per toedieningstijdstip in een doorzichtig zakje verpakt. Op de zakjes staat beschreven welke medicatie er in zit. De aan elkaar gesealde zakjes worden in de vorm van een medicatierol per cliënt, afgeleverd.

Nadelen

‘Medicijnen op de rol’ helpen in het medicatieproces, maar dit systeem kent wel een aantal problemen.

  • Alleen hele tabletten zijn geschikt om te verpakken in ‘medicijnen op rol’. De zakjes zijn niet geschikt voor andere toedieningsvormen, zoals insuline, inhalatiemedicijnen en dranken. Je moet naast medicatiezakjes dus altijd blijven letten of de cliënt nog andere, losse medicatie krijgt.
  • ’Medicijnen op rol’ zijn minder geschikt wanneer er vaak wisseling van medicijnen is bij een cliënt.
  • Bepaalde medicijnen mogen niet opgenomen worden in een geneesmiddel distributiesystemen (opiaten mogen wél in dit systeem).

Veelgestelde vragen over geneesmiddel distributiesysteem (GDS)

Wat is het belang van een geïndividualiseerd geneesmiddel distributiesysteem?

Bij medicatie in een GDS (bijv. medicatierol, tray en weekdoos) hoeft er niet dubbel gecontroleerd te worden door de zorgmedewerker. De eerste controle is dan al gedaan door de apotheek. De zorgmedewerker hoeft dan alleen nog zelf (één keer dus) te controleren. Juist omdat door een GDS géén dubbele controle nodig is in de zorgorganisatie, heeft deze vorm de voorkeur. Als er veel wijzigingen plaatsvinden in de medicatie (bijvoorbeeld bij kortdurend verblijf), kan een andere medicatiewijze de voorkeur hebben.

Let op: niet alle medicatie kan in een in distributiesysteem worden geleverd (bijv. oogdruppels). Je moet dus altijd alert zijn of de cliënt naast de medicatie in GDS nog andere, losse medicatie gebruikt. Het risico is dat die wordt vergeten. Voor ‘losse’ medicatie geldt dat er dubbel gecontroleerd moet worden als het gaat om risicovolle medicatie. Zie: dubbele controle
 


Hoe kan worden voorkómen dat tussentijdse wijziging in GDS nodig is?

Tussentijdse wijziging in GDS is risicovol. Het is daarom belangrijk zoveel mogelijk te voorkómen dat dat nodig is. Als zorgmedewerker kun je daar ook op letten en het bespreken met de arts. Tussentijdse wijzigingen in GDS blijken voor een groot deel te voorkómen te zijn. Denk daarbij aan:
• Bewustwording dat tussentijdse wijziging kunnen worden voorkómen. Het betekent dat de arts moet weten dat de cliënt medicatie in GDS krijgt. En dat de arts zich bij een medicatiewijziging afvraagt: is het noodzakelijk om dit medicijn per direct te stoppen of te wijzigen, of kan de wijziging ingaan bij de nieuwe GDS-rol? De zorgmedewerker kan bespreken met de arts wat de ingangsdatum moet zijn en wijzen op de startdatum van de nieuwe GDS-rol. In het werkproces/procedure over het wijzigen van medicatie kan dit punt expliciet worden opgenomen.
• Intramuraal: afstemmen van de dag van de artsenvisite (en/of MDO) en de draaidag van de GDS-rol, zodat wijzigingen die de arts aangeeft, direct kunnen worden verwerkt in de nieuwe GDS-rol.
• Aanpassen van de aflever-frequentie. Bijvoorbeeld van een keer per week naar twee keer per week. Dit geeft wel extra kosten.

Toets periodiek of het zo veel mogelijk voorkómen van tussentijdse wijzigingen nog steeds zo werkt zoals het is bedoeld. Het 'Model tussentijdse wijziging' kan hierbij behulpzaam zijn. Zie de Veilige Principes - tussentijdse wijziging in GDS (pdf, p.224)
 


De cliënt heeft medicatie in een GDS maar tussentijds is de medicatie gewijzigd. Wie is verantwoordelijk voor het wijzigen van de medicatie in het zakje?

Wijziging van medicatie in een GDS is de verantwoordelijkheid van de apotheker. Het hoort niet tot de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de zorgmedewerker. De apotheker wijzigt medicatie in het systeem alleen als er een voorschrift is van de voorschrijver. Wijziging brengt altijd een bepaald risico met zich mee; daarom is het belangrijk dat apotheker en arts afstemmen of de wijziging kan wachten tot de volgende uitgifte van geneesmiddelen in het GDS. En dus alleen tussentijds te wijzigen als deze wijziging niet kan wachten tot de volgende uitgifte. Als zorgmedewerker kun je daar ook op letten en het bespreken met de arts.

Als wijziging toch direct nodig is, is de vraag hoe die wijziging plaatsvindt:
• Als de cliënt met de medicatie naar de apotheek kan gaan, wordt de medicatie in de apotheek gewijzigd conform de KNMP-richtlijn m.b.t. geneesmiddelen in een geïndividualiseerd geneesmiddel distributiesysteem.
• Als de cliënt niet met de medicatie naar de apotheek kan komen of de cliënt verblijft in een zorginstelling, is de vraag op welke manier de wijziging - die nog steeds de verantwoordelijkheid is van de apotheker - kan plaatsvinden. De apotheker kan de wijziging op locatie bij de cliënt uitvoeren. In de praktijk kan dat echter niet altijd. Er blijven situaties waarin wijziging direct nodig is en de wijziging niet door een apotheker kan worden gedaan. In deze uitzonderingssituaties zal wijziging toch kunnen worden gedaan door zorgmedewerkers; het gaat om uitzonderingssituaties omdat tussentijdse wijziging een farmaceutische handeling is waarvoor zorgmedewerkers formeel niet bevoegd zijn. Het risico bij stoppen en verminderen in geval van multi-dose (meerdere tabletten per toedienmoment in een zakje) is het herkennen van de juiste tablet die moet worden verwijderd/verminderd. Dat lijkt misschien simpel maar een fout kan grote gevolgen hebben.
• Een optie voor een zo veilig mogelijke werkwijze voor de medewerker en veilige zorg voor de cliënt is:
Apotheek en zorgorganisatie beschrijven samen de werkwijze voor de uitzonderingssituatie dat de zorgmedewerker de medicatie in GDS wijzigt. Let op: de uitzondering moet niet de regel worden. Denk in de werkwijze aan een extra check, en het bepalen welke groep medewerkers deze handeling bij uitzondering kan doen, en regelmatige training hierin. Deze werkwijze kan gecombineerd worden met bijvoorbeeld de mogelijkheid om medicatie te kunnen checken op de website van de apotheek of het inzetten van een digitaal hulpmiddel om medicatie te verifiëren.

Zie de Veilige Principes - tussentijdse wijziging in GDS (pdf, p.224)


Wat kan tussentijdse wijziging vereenvoudigen?

Tussentijdse wijziging kan vereenvoudigd worden door de aflevervorm te wijzigen, door van multi-dose (meerdere soorten geneesmiddelen per toedienmoment in een zakje) naar unit-dose (één geneesmiddel per zakje) of combi-dose (een of meer geneesmiddelen van het hetzelfde medicijn in een zakje) over te gaan.

  • Voordeel van unit-dose of combi-dose is dat de zorgmedewerker de medicatie in GDS kan wijzigen, omdat er niet verschillende soorten tabletten in een zakje zitten. Probleem bij multi-dose is het identificeren van de juiste tablet die gewijzigd moet worden.
  • Nadeel van unit-dose of combi-dose is dat er meer zakjes zijn, dat neemt meer ruimte in, er is het risico van het vergeten van een zakje als er veel zakjes per toedienmoment zijn, het is bewerkelijk om veel zakjes te openen, geeft veel afval, en de kosten zijn hoger.
  • Wat de beste vorm is, is ook afhankelijk van de doelgroep en de situatie op de afdeling.

Zie de Veilige Principes - tussentijdse wijziging in GDS (pdf, p.224)


Wie bepaalt of en wanneer een cliënt in aanmerking komt voor medicatie in een geïndividualiseerd geneesmiddel distributiesysteem?

Om voor hulp bij medicatie in aanmerking te komen, heeft de cliënt een indicatie nodig. Uitgangspunt in de Veilige principes is dat voor een cliënt die hulp nodig heeft bij medicatie, zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van medicatie in een geïndividualiseerd geneesmiddel distributiesysteem. Als er veel wijzigingen plaatsvinden in de medicatie, bijvoorbeeld bij kortdurend verblijf en geriatrische revalidatie, kan een andere medicatiewijze de voorkeur hebben.

De cliënt of de zorgorganisatie geeft door aan de apotheek dat de cliënt hulp bij de medicatie krijgt van de zorgorganisatie, en verzoekt om medicatieverstrekking in een geïndividualiseerd geneesmiddel distributiesysteem.
 

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Antoinette Bolscher 13/11/2018

Beste Gea,
Ik heb jouw vraag voorgelegd aan de KNMP (apothekersvereniging).
Het antwoord:
Halve tabletten (dus een hele tablet gesplitst) kan niet in een medicijnzakje omdat aan een kant (snijkant) de beschermlaag ontbreekt, dat gaat afschuren.
Maar wellicht wordt in jullie situatie de halve tablet apart geseald/verpakt en in een medicijnzakje gedaan?
Antoinette Bolscher
Expert medicatieveiligheid ZorgvoorBeter / ActiZ


Antoinette Bolscher 7/11/2018

Beste Jan,
In beginsel moet de rol en de toedienlijst overeenkomen, en werk je met de actuele Baxterrol die geleverd is bij de actuele toedienlijst. Rol en toedienlijst horen bij elkaar - je dient toe aan de hand van de actuele toedienlijst. Anders weet je immers niet wat je moet toedienen. En je controleert de actuele rol aan de hand van de actuele toedienlijst.
Ik zou in voorkomende situaties overleggen met de apotheker.
Antoinette Bolscher


Jan 4/11/2018

kan medicatie gegeven worden uit een oude baxterrol als er geen recente baxterrol is. In dit geval lag de oude er nog omdat cliënt tijdelijk uit huis was. Bij terugkeer kwam ze zonder medicatie. Jan(Verzorgende IG)


Gea 25/10/2018

Hallo Antoinette, in de tekst staat vermeld dat er geen halve tabletten in de baxter kunnen, maar dit kan wel.
Bij zorggroep Charim maken we gebruik van de baxterzakjes van u-plus uit oosterwolde deze verpakken de tabletten per stuk of per halve voor ons per deeltijd.
Groetjes van Gea medicatie aandachtvelder


Antoinette Bolscher 23/10/2018

Beste Hennie,
Het oplossen van het plastic vraagstuk en hoe het zou moeten als de plastic Baxter-verpakkingen zouden verdwijnen, gaat Zorg voor Beter te buiten; wij richten ons op de inhoudelijke aspecten van veilige zorg, niet op de verpakkingen. Belangrijk is dat individueel voorverpakte medicatie beschikbaar blijft.
Antoinette Bolscher
Expert medicatieveiligheid ZvB/ActiZ


Henny 23/10/2018

Hoe denkt Zorg voor Beter het plastic probleem op te lossen nu er een verbod komt op wegwerp plastic (Baxter)


Jesse 19/9/2018

Waar kan die vertrouwelijke container verkregen worden?


Antoinette Bolscher 18/7/2018

Een tip van een organisatie:
"Wij maken gebruik van een vertrouwelijke container die door het afvalbedrijf regelmatig wordt geleegd."


Antoinette Bolscher 17/7/2018

Beste Angelique,
Ik heb (nog) geen goede voorbeelden voor het omgaan met lege medicatiezakjes. Ik ga na of we een oproep kunnen plaatsen op ZvB voor goede ideeën. Als jullie een goed idee krijgen, hoor ik het ook graag!
Antoinette Bolscher


Angelique Noordeloos 16/7/2018

Hallo, ik ben als coach Waardigheid en Trots op meerdere plaatsen werkzaam. Binnen 1 van de zorgorganisaties waar ik werkzaam ben zijn we op zoek naar een goede, werkbare oplossing voor lege baxterzakjes. Heb je mogelijk goede voorbeelden die ik zou kunnen bevragen? Groet Angelique


Antoinette Bolscher 7/6/2018

Beste Anne,
Lege baxterzakjes zijn ook onder de oude privacywetgeving al privacygevoelige informatie, dus die kunnen niet zomaar bij het restafval. Als de zorgorganisatie verantwoordelijk is voor het medicatiebeheer, hoort daar ook bij het zorgvuldig omgaan met het afval / lege baxterzakjes met gevoelige informatie. Een oplossing die ik heb gehoord is dat de zakjes worden verzameld in een aparte container, bijvoorbeeld de container van de apotheek.
Over de wijze van afvoer moet je met elkaar / apotheker afspraken maken.
Antoinette Bolscher
expert ZvB / voorzitter Platform medicatieveiligheid


Anne 7/6/2018

Mijn vraag is: waar moeten de baxterzakjes in weggegooid worden? Is daar ook een protocol voor?
Ik vraag mij dit af omdat er wel allemaal gegevens op de baxter staat.