Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Medicatieveiligheid

Dubbele controle van medicatie

Voor losse risicovolle medicatie is een dubbele controle belangrijk. Dit geldt alleen voor medicatie die op de lijst 'dubbel te controleren medicatie' staat. Bij de dubbele controle van losse risicovolle medicatie moeten weer 5 dingen worden gecontroleerd: juiste cliënt, juiste medicijn, juiste dosis, juiste vorm en juiste tijd. 

Het werken met medicijnen is risicovol. Voor de cliënt kunnen foute medicijnen schade toebrengen. Voor de zorgmedewerker kunnen medicatiefouten gevolgen hebben voor je beroepsuitoefening. Daarom is voor bepaalde, risicovolle medicatie een dubbele controle belangrijk. Door een dubbele controle verklein je de kans op fouten. Hoe zorgvuldig je ook werkt: een fout zit in een klein hoekje! Neem daarom de dubbele controle serieus - ook als jij de dubbele controle doet voor een collega.

Bij dubbele controle is belangrijk:

Welke medicatie dubbele controleren?

Dubbele controle is nodig bij losse (niet in medicatierol voorverpakte) risicovolle medicatie. Dit zijn medicijnen die risicovol zijn bij een verkeerde dosering, geneesmiddelen tegen kanker en insuline. Er is een landelijke dubbele controleren lijst (pdf) van de KNMP (apothekersvereniging) waarop staat welke medicijnen risicovol zijn bij verkeerde dosering. Op basis van deze lijst moeten de zorgorganisatie en de apotheek afspreken welke medicatie door de zorgmedewerkers dubbel gecontroleerd moeten worden bij toediening. Er zijn apotheken die (op basis van de afspraken met de organisatie) op de toedienlijst markeren welke medicatie dubbel gecontroleerd moeten worden.

Dubbele controle is niet nodig bij medicatie die in een geneesmiddel distributiesysteem (GDS, zoals een medicatierol) wordt aangeleverd. Bij deze voorverpakte medicatie is de apotheker verantwoordelijk voor de inhoud van de zakjes, doosjes of trays; de eerste controle is dan gedaan door de apotheek.

Opiaten

Opiaten staan níet op de lijst 'dubbel te controleren medicatie' en hoeven dus niet dubbel gecontroleerd te worden bij toediening. Opiaten staan niet op deze lijst. Het risico bij opiaten is vooral misbruik. Daarom zijn er wel aparte regels voor het bewaren (lees meer: Opslag en beheer van opiaten). Er zijn wel organisaties die afspreken om opiaten wél dubbel te controleren, om hiermee het risico op misbruik te verkleinen. Het staat organisaties vrij om dit binnen de organisatie zo af te spreken.

Terug naar boven

Wie kan de dubbele controle doen?

Wie de dubbele controle mag uitvoeren, is beleid van de organisatie. Op basis van de afspraken in de organisatie spreekt de zorgmedewerker af per cliënt wie in die situatie de dubbele controle doet en legt dit vast.
Het verdient de voorkeur dat de cliënt (of mantelzorger) zelf de dubbele controle doet als hij dat kan. Op die manier houdt de cliënt (of mantelzorger) zoveel mogelijk eigen verantwoordelijkheid en is hij goed betrokken bij de zorg. De zorgmedewerker moet beoordelen (en blijven observeren) of cliënt / mantelzorger daartoe in staat is.
Als de cliënt of mantelzorger de dubbele controle niet kan doen, kan dit worden gedaan door een collega, ter plekke of op afstand (via digitale hulpmiddelen). De collega moet toegerust zijn (bekwaam zijn) voor de taken die zij doet, in dit geval voor de dubbele controle.

Degene die de dubbele controle doet, moet:

  • In staat zijn om die dubbele controle te doen.
  • Moet weten (zo nodig geleerd worden) wat hij moet controleren.
  • Moet de dubbele controle serieus en met aandacht doen - het gaat immers om risicovolle medicatie, de controle is niet voor niets.

Lees meer:

Terug naar boven

Hoe kan dubbele controle worden gedaan?

De organisatie legt in een procedure vast op welke manier(en) de dubbele controle kan plaatsvinden. Als zorgmedewerker spreek je vervolgens per cliënt af hoe de dubbele controle, indien nodig, plaatsvindt, met in achtneming van de procedure van de zorgorganisatie. Leg afspraken vast in het zorgdossier.
In situaties waarin de medewerker alleen werkt (bijvoorbeeld thuis of bij kleinschalig wonen), kan de dubbele controle lastig zijn, als deze niet door cliënt of mantelzorger kan worden gedaan. Denk dan bijvoorbeeld aan:

  • Check met een collega via een foto met de mobiele telefoon (beveiligde telefoon; niet privé-telefoon).
  • Check met een telefonische achterwacht.
  • Gebruik van een app voor dubbele controle

Bij injecties en infuus:

  • Degene die berekeningen voor verdunningen en oplossingen heeft uitgevoerd belt een (bekwame) collega met het verzoek een herberekening uit te voeren ter controle.
  • Degene die de druppelsnelheid voor een infuus heeft berekend en de infuuspomp heeft ingesteld belt een (bekwame) collega met het verzoek de druppelsnelheid nog eens te berekenen en de instelling van de infuuspomp te controleren op basis hetgeen afgelezen wordt op de pomp.
  • Maak een foto (van de instelling van de pomp) met (beveiligde) mobiele telefoon, en stuur de gegevens naar een collega voor een check.
  • Gebruik een webcam voor de controle van infuusbehandeling thuis.

Lees meer: Veilige Principes - dubbele controle (pdf, p. 239)

Terug naar boven

Wat als dubbele controle niet mogelijk is?

Soms lukt het niet om dubbele controle efficiënt te organiseren. Bijvoorbeeld in situaties waar medewerkers individueel werken (zoals thuiszorg, of kleinschalig wonen). Of situaties waarin de dubbele controle zodanig ingewikkeld wordt, dat het afleidt van de handeling zelf en daardoor niet bijdraagt aan de veiligheid. Als dubbele controle niet doelmatig en veilig gedaan kan worden, dan kan er - als uiterste - voor worden gekozen geen dubbele controle te doen. De zorgorganisatie heeft immers óók de verantwoordelijkheid om doelmatig zorg te verlenen.

Wees bewust van de risico's

Let op: er blijft dan dus een risico! Maar dat er geen dubbele controle wordt gedaan, is dan een risico dat genomen wordt. Het leven is immers nooit geheel zonder risico’s. Belangrijk is dat dit bewust gebeurt: leg vast welke overwegingen er zijn, waarom een dubbele controle niet lukt, met wie is overlegd enzovoort. Dubbele controle moet je dus nooit ‘zomaar’ achterwege laten. Vervolgens is het zaak om na te gaan hoe het risico zo klein mogelijk gehouden kan worden. Je kunt bijvoorbeeld afspreken (en als werkwijze ook vastleggen) dat een medewerkers zichzelf dubbel controleert en hardop uitspreekt wat hij toedient.

Tot slot is het belangrijk dat dit besproken is op management / bestuurlijk niveau. Het bestuur is immers uiteindelijk verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg en de keuzes die worden gemaakt.

Deze denkwijze sluit aan bij de uitgangspunten in de Veilige principes, samengevat: wees bewust van risico’s en probeer risico’s zoveel mogelijk te voorkomen, in te perken of acceptabel te maken. Gebruik het gezonde verstand en handel met inachtneming van redelijkheid en billijkheid; communiceer en maak afspraken en leg deze vast.

Terug naar boven


Veelgestelde vragen over dubbele controle

Mag een helpende of helpende-plus een dubbele controle doen?

Dat is niet in algemene zin te zeggen. Iemand die de dubbele controle uitvoert moet weten wat die moet controleren: juiste cliënt, juiste medicijn, juiste dosis, juiste tijd, juiste vorm van toedienen. Hierbij geldt in algemene zin wat geldt bij bekwaamheid - je moet bekwaam zijn, in dit geval gaat het om weten dat en wat je moet controleren; en die bekwaamheid moet je op peil houden. Degene die controleert hoeft de handeling niet zelf uit te kunnen voeren (bijvoorbeeld bij dubbele controle van insuline), maar moet wel weten wat ze moet controleren. Een medewerker moet zijn toegerust voor de taken die hij/zij doet, en de organisatie moet beleid bepalen wat hij verantwoord vindt. Daarbij moet worden bedacht dat een professional een professionele verantwoordelijkheid heeft voor het leveren van veilige zorg en de zorgorganisatie als zorgaanbieder en werkgever een verantwoordelijkheid heeft voor het leveren van veilige zorg en veilig kunnen werken.
 


Is het een optie om bij insuline de eerste medewerker de insuline te laten optrekken, en deze door de medewerker in de volgende dienst te laten injecteren?

In de optiek van het Platform medicatieveiligheid is vooraf optrekken van insuline, om deze in een volgende dienst te laten injecteren, risicovol (je weet niet wat er in de tussentijd mee gebeurt) en dus niet aan te raden.

 


Moet degene die dubbel controleert, ook paraferen?

Risicovolle medicatie moet dubbel worden gecontroleerd, is de hoofdregel. En vervolgens moet duidelijk zijn dat die controle ook is gedaan. Dubbel paraferen op de toedienlijst is daarvoor theoretisch het meest eenvoudig. Of dat praktisch altijd wenselijk is (denk bijv. aan een tweede controle door cliënt zelf of mantelzorger; dat kan belastend zijn) en of dat altijd kan (bijv. bij controle 'op afstand') is de vraag. In alle gevallen gaat het erom dat de organisatie duidelijk beschrijft in de procedure en dat de zorgmedewerker beschrijft in het zorgdossier bij de afspraak over het medicatiebeheer, dat de dubbele controle wordt gedaan en hoe dit wordt gedaan. Op die manier wordt de werkwijze inzichtelijk gemaakt.
Als degene die de dubbele controle doet niet zelf kan aftekenen kan dat bijvoorbeeld door de medewerker dubbel te laten aftekenen op de toedienlijst, één keer voor de eigen controle en één keer voor de controle door cliënt of mantelzorger; of voor de controle die anderszins is gedaan (bijv. op afstand).
 

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Gerda van Brummelen 1/11/2016

Als je gebruik maakt van foto's dan moet dit via een app (bijv. Boomerweb) of een beschermd systeem waarbij de foto's binnen de server van de organisatie blijven.
dus nooit met privé-telefoons.


Elize Kranendonk 10/10/2016

Als ik de onderstaande reacties goed begrijp, mag je bij alle soorten medicatie (insuline, opiaten, etc) aan de klant en/of familie vragen of zij de 2e controle willen doen. Klopt dat?
Verder lees ik dat een mogelijke oplossing is om een foto te maken door de medewerker die de medicatie deelt, mailt/ appt naar een collega. Ik vraag me af of dit mag gezien de wetgeving rondom privacy. Er moet een foto worden gemaakt van tenminste de toedienlijst en het medicijn waarop de naam van de klant staat, de naam van het medicijn, etc. Mag dat?


Gerda van Brummelen 22/6/2016

Beste Patty,
Voor alle afspraken en richtlijnen binnen je werk blijft gelden dat een ieder zijn professionele verantwoordelijkheid heeft.
De lijst met medicatie waarvoor een dubbele controle nodig is, is gemaakt n.a.v. de risico's die cliënten lopen bij foute doseringen van deze medicijnen.
en inderdaad als je doelbewust iets wil veranderen dan kan dat, en dan kun je nog veel meer handelingen doen die niet veilig of verantwoord zijn.
Maar ik ga er vanuit dat iedereen die te maken heeft met medicatie handelingen een professional is die dit zeer zorgvuldig doet.


Patty Bos 16/6/2016

Volgens mij is een dubbele controle een schijnveiligheid,of je moet daad werkelijk ter plekken zijn met zijn tweeen wanneer je de medicatie toedient.
Wanneer je niet daadwerkelijk ter plekken bent kan je altijd iets veranderen bij de hoeveelheid van het middel wat je doe dient.
Groetjes Patty


Gerda van Brummelen 21/4/2016

Er staat nergens dat er een verschil is tussen soorten medicatie wat betreft de 2e controle door cliënt zelf.
Als de randvoorwaarden op basis waarvan een cliënt zelf de 2e controle mag doen aanwezig zijn maakt het niet uit voor welke medicatie dat is (van de dubbel te paraferen lijst)


Yvette Bakker 14/4/2016

Een vraag mbt de dubbele controle.
Klopt het dat een cliënt zelf alleen maar de dubbele controle mag uitvoeren op Insuline en niet op andere medicatie als bijvoorbeeld Sintrom?


Antoinette Bolscher

mail | meer info

a.bolscher@actiz.nl

Lees meer

NieuwsMedicatieveiligheid

Meer nieuws

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven