Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Hygiëne

Richtlijn urinelozing en stoelgang

In maart 2016 verscheen de nieuwe richtlijn Urinelozing en stoelgang van de Werkgroep Infectie Preventie (WIP). Omdat het een belangrijke, maar moeilijk leesbare richtlijn is, leggen Conny Moons en Charlotte Michels in deze blogserie (4 delen) uit wat deze richtlijn voor de praktijk betekent. 

Deel 1: Legen van po in toilet is niet meer toegestaan

Conny MoonsDoor: Conny Moons en Charlotte Michels van CareB4, deskundige infectiepreventie

's Morgens, 's middags, 's avonds en `s nacht. Hoe verschillend de momenten ook zijn: altijd zijn er je cliënten die naar het toilet willen. Hulp bieden bij plassen en ontlasting doen we dag in, dag uit. Maar hoe doe je dat nou echt hygiënisch en hoe bescherm je jezelf en de andere bewoners?

Toiletbril, postoel en urinaal

Bacteriën verspreiden zich voornamelijk via ontlasting en urine en via de omgeving die (zichtbaar of soms niet zichtbaar) verontreinigd is met deze urine of ontlasting. Jouw werk, jouw geboden hulp bij charlotte michels hygieneplassen en ontlasting geeft kans op overdracht. Op veel verschillende momenten: denk maar aan de po die je gebruikt, aan de toiletbril, aan de postoel naast het bed, aan het urinaal in de spoelkeuken en aan het legen van de urinezak in een maatbeker of toilet. Op al die momenten, bij al die hulpmiddelen en handelingen is er kans op overdracht van mogelijk ziek makende micro organismen van de ene naar de andere bewoner, via jou, via de po, de postoel, het drukknopje in de wc, via de urinaal enz.

Dus schoon en zorgvuldig werken, voor elkaar!

Nieuwe richtlijn

De nieuwe richtlijn ‘Urinelozing en stoelgang’ ondersteunt je hierbij. De richtlijn richt zich op drie settings: op verpleeghuizen, op woonzorgcentra en op voorzieningen voor kleinschalig wonen voor ouderen. Drie settingen met hun overeenkomsten (kwetsbare ouderen) en met hun verschillen (bv in mate van zelfredzaamheid van de bewoners en de aantallen bewoners).

Tip 1:  Leg vooral  contact met de deskundige infectiepreventie in jouw instelling en bespreek samen hoe je de uitgebreide richtlijn kan vertalen naar jouw werkzaamheden, naar jouw afdeling en bewoners.

Om je te ondersteunen in het juist toepassen van deze richtlijn hebben we de richtlijn in drie onderwerpen verdeeld. Deel 1 gaat over ‘Materialen voor reinigen en desinfecteren van po en urinaal’. Welke materialen en voorzieningen zijn in mijn instelling nodig om aan deze richtlijn te kunnen voldoen?

Gebruik pospoeler of wegwerpmateriaal

Om overdracht van micro organismen te voorkomen, gebruik je voor het afvoeren van urine en feces dus een herbruikbare po of urinaal die in een pospoeler gereinigd en gedesinfecteerd wordt of wegwerpmateriaal dat in een verpulveraar verwerkt wordt.
Wanneer je voldoet aan de voorwaarde (zie onderstaand schema, nummer 2) om af te wijken van dit uitgangspunt, mag je gebruik maken van wegwerpzakken met absorberend materiaal voor opvang in de po, waarbij je de po na gebruik hiermee reinigt en bij zichtbare vervuiling na reiniging ook even desinfecteert met bijvoorbeeld po verpleeghuizenalcohol 70%. Voor opvang van urine mag in dat geval gebruik gemaakt worden van een cliëntgebonden urinaal die uitsluitend na gebruik voorzichtig geleegd en omgespoeld wordt.
Wanneer de cliëntgebonden materialen voor deze cliënt overbodig zijn geworden, wordt de po gedesinfecteerd en de urinaal weggeworpen. Dit omdat een urinaal niet goed handmatig te desinfecteren is en de kosten van een urinaal niet opwegen tegen andere alternatieven.

Tip 2: Bescherm jezelf; dus draag onsteriele handschoenen als je hulp biedt bij urine en ontlasting en pas handhygiëne toe als je de handschoenen uit hebt gedaan.

Conclusie

Conclusie is dat het legen van po’s in het toilet niet meer toegestaan is, en dat alléén een urinaal nog handmatig in het toilet geleegd mag worden als er geen pospoeler in de buurt is, er maar een enkele bewoner gebruik hiervan maakt én het voorzichtig zonder spetten en spatten uitvoert. Uiteindelijk hopen we hiermee verspreiding van vervelende bacteriën, virussen en BRMO’s terug te dringen en kwaliteit van zorg te verbeteren. 

Deel 2: Check: is een katheter het juiste middel?

Conny MoonsDoor: Conny Moons en Paul van Houten, expert van Zorg voor Beter

De nieuwe richtlijn gaat ook over hygiëne met betrekking tot urine katheters. Hoofdstuk 4.4 van de richtlijn Urinelozing gaat over (het schoonmaken van) katheters. In dit hoofdstuk zijn een aantal regels rond hygiëne explicieter gemaakt. Maar nog veel belangrijker is eerst de vraag: is een katheter wel het juiste middel om te gebruiken?

Check, check, dubbelcheck

paul van houten incontinentieKatheters zijn er in alle soorten en maten, ze worden veel en langdurig gebruikt. Het is altijd goed om bij iedere cliënt eerst een kleine check te doen. Wat is de indicatie voor de katheter bij mw S. die je vanmorgen verzorgde? En hoe zit dat bij meneer G.? En hoe is het gebruik van de katheter geëvalueerd of wordt er zonder evaluatie weer na zoveel tijd een nieuwe geplaatst. Hoe ervaren mw S. en hr. G. de katheter, hebben ze last van krampen of is er lekkage van urine langs de katheter? Is er vaak sprake van verstopping?

Tip 1: Check de indicatie bij het gebruik van een urine verblijfskatheter (een katheter dat voor langere tijd geplaatst wordt, dun slangetje dat via de plasbuis in de blaas wordt gebracht). Is er een indicatie? Welke indicatie staat genoteerd en is een verblijfskatheter daarop het goede antwoord? Wegen voor- en nadelen tegen elkaar op?

Tip 2: Check wanneer het gebruik van de verblijfskatheter is geëvalueerd. Gebeurt dit elke twee weken of elke maand? Bij elke geplande verwisseling: bestaat de indicatie nog? En is de gekozen soort katheter nog de beste? Urine incontinentie en decubitus hoeven geen reden te zijn voor een verblijfskatheter.

Welke katheter kiezen?

Als de keuze voor een verblijfskatheter toch de beste is kies dan voor:

  • Een gesloten systeem. Dit verkleint de kans op urineweginfecties.
  • Een zo klein mogelijke katheter maar wel zodanig dat urine goed afloopt; dit geeft minder schade aan blaas en urineleider en vermindert de kans op krampen en lekkage langs de katheter.
  • Een katheter van 100% siliconen bij wie de katheter snel verstopt, dit materiaal lijkt minder korstvorming te geven en leidt daardoor minder snel tot verstopping.

Hygiënisch werken

Werk bij het inbrengen van elke urine katheter . Denk aan goed je eigen handen wassen en desinfecteren, aan zorgvuldig reinigen van uitwendige genitalia van je cliënt. Denk aan goed gebruik van steriele handschoenen en een schone werkomgeving.

Niet blaas spoelen

Spoel de blaas niet; ook niet als infectiepreventie maatregel. Bij een dreigende verstopping kan het spoelen van de katheter een oplossing zijn. Nadeel is dat het gesloten systeem doorbroken wordt en dat daarmee meer kans op infectie ontstaat. Het spoelen van de blaas met antibiotica of desinfectans draagt niet bij aan het voorkomen van een blaasontsteking.

Een verstopper? Spoel alleen de katheter

Taboes

Voor taboes rondom blaaskatheters, zoals angst voor pijn of lekkage van urine of angst voor onprettige geur, kan goed voorlichtingsmateriaal over blaaskatheters helpen. Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde, publiceerde een informatieve folder voor cliënten over het gebruik van een katheter. Deze folder is gebaseerd op de Verenso-richtlijn Blaaskatheters.
Folder: Informatie over uw blaaskatheter (pdf).

Alternatieven op Zorg voor Beter

Er zijn meer alternatieven voor de (verblijfs)katheter bij incontinentie; lees meer hierover bij het thema:

Deel 3: Juist gebruik van urine opvangzakken

Conny MoonsDoor: Conny Moons en Charlotte Michels van CareB4, deskundige infectiepreventie

In deel 1 en 2 gaven we toelichting op het gebruik van po’s, urinalen en katheters. In dit deel 3 geven we toelichting op hoofdstuk 4.5 en verder uit de WIP richtlijn urinelozing en stoelgang waar het gaat om gebruik van urine opvangzakken.

Soorten opvangzakken

De richtlijn beschrijft 2 soorten urine opvangzakken:

  • Standaard urine opvangzakken.
  • Beenzakken.

charlotte michels hygieneBeide moeten aan bepaalde eisen voldoen. Een belangrijke eis bij de standaard zak is dat deze een soepel, niet te knikken afvoerslang heeft van ongeveer 1 meter.

Zowel de slang van de beenzak als van de standaard zak mag niet op maat geknipt worden om mogelijke besmetting en daarmee infecties te beperken. Een standard zak heeft een groter volume (minimaal 1500 ml) dan een beenzak.

Voor welke cliënt gebruik ik welke urine opvangzak?

Bij bedlegerige cliënten gebruik je een standaard urine opvangzak. Bij mobiele cliënten gebruik je voor de nacht naast de beenzak een standaardurine zak. De beenzak wordt dan doorgekoppeld aan de standaard urinezak waardoor de urine uit de beenzak overloopt in de standaard urinezak.

's Morgens koppel je de standaardzak af, leeg je deze en gooi je 'm weg. Gebruik handschoenen bij het afkoppelen, leeg de zak in de pospoeler, let op spatten en desinfecteer je handen na afloop. Zo voorkom je dat je de connectie tussen de beenzak en de katheter dagelijks moet verbreken en daarmee verlaag je verdere infectierisico's.

Wanneer vervang ik een urine opvangzak?

In principe vervang je de urinezak die direct aan de katheter verbonden is 1 maal per week, of eerder bij (mogelijk) verstopping, vervuiling (gruis, stolsels) of lekkage. Dit is dus bij bedlegerige cliënten een standaardurine opvangzak en bij mobiele cliënten een beenzak. De standaard urinezak die 's nachts aan de beenzak is gekoppeld, moet je elke ochtend afkoppelen, legen en weggooien.

Hoe vervang ik een urine opvangzak?

  • Werk schoon en voorkom dat het aansluitpunt van de nieuwe urine opvangzak in contact komt met de omgeving. Gebeurt dit wel, desinfecteer dan het aansluitpunt.
  • Koppel met handschoenen aan de nog volle urine opvang zak los.
  • Leeg de afgekoppelde urine opvangzak in de pospoeler.
  • Gooi de afgekoppelde urinezak weg. Koppel een afgekoppelde zak niet meer opnieuw aan.
  • Gebruik schone handschoenen om de nieuwe zak weer aan de sluiten; raak daarbij het aansluitpunt niet aan.
  • Gebruik bij de volgende cliënt weer nieuwe, onsteriele handschoenen.

Deel 4: Terugblik op reacties en praktische samenvatting

Zelf vonden we het een lastige richtlijn om te lezen en ook lastig om vervolgens toe te passen. Dit heeft ermee te maken dat het in de richtlijn zowel gaat over het faciliteren van de materialen (plicht van de organisatie) als om het juist gebruik ervan door de professional. In eerdere richtlijnen werd wel aangegeven hoe je een pospoeler moet gebruiken, maar in deze richtlijn staat ook precies wanneer zo`n apparaat beschikbaar moet zijn.

Veel reacties

Jullie vele reacties (dank!) lieten ons zien dat het onderwerp jullie aandacht heeft en dat er met de richtlijn in het hoofd gekeken wordt naar hoe het in de praktijk te brengen. Sommigen constateerden dat de richtlijn geschreven is voor verpleeghuis, woonzorgcentra en centra voor kleinschalig wonen voor ouderen en níet voor de thuiszorg. Dat klopt, de zorg thuis verschilt van de zorg in een verpleeghuis en tegelijk is er de noodzaak om in beide situaties jezelf en de cliënt, andere cliënten te beschermen tegen overdracht van micro-organismen uit urine en feces.

Wie betaalt?

Ook kregen we opmerkingen over geld en budgetten, zowel voor de aanschaf van de pospoeler als in relatie tot verzekeraars en beperking in mogelijkheden om de juiste urinezakken en andere materialen aan te schaffen. De deskundigheid van de professional en dus zijn of haar oordeel bij de aanschaf van materialen is ook een onderwerp dat door V&VN in gesprek met politiek en zorgverzekeraars op tafel ligt.

Juist gebruik van urinezakken

De blog (hierboven) over het juist gebruik van urinezakken maakte ook veel los. Het is puzzelen (soms bijna letterlijk) om de richtlijnen aan te laten sluiten bij de praktijk. Er kwamen vragen over de soorten zakken, de inhoud en manier van fixeren (been of bed), het doorkoppelen en over hoeveel dagen een standaard zak of been zak gebruikt kan worden.

Belang van cliënt

Alle reacties overziend vinden we het opvallend mooi dat het belang van de patiënt in alle opmerkingen en vragen doorklinkt: wat is goed en hoe doe ik dan het goede goed. Inderdaad met meenemen van de richtlijn maar steeds ook met jullie eigen inschattingsvermogen, beoordeling en wijsheid. Hygiëne is altijd al belangrijk, maar nu, met gevaar , nog belangrijker dan ooit tevoren.

Download praktische samenvatting richtlijn

Een samenvatting van de richtlijn is gemaakt door Charlotte Michels. Wij hopen dat deze een hulp is bij jullie overwegingen en bij het hygiënisch werken. De samenvatting kun je downloaden zodat je hem bijvoorbeeld bij de hand hebt bij een teambespreking. Download Samenvatting richtlijn urinelozing en stoelgang (pdf)

Vragen, opmerkingen en praktijkverhalen blijven welkom. Veel succes!

Bron

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Charlotte Michels

mail | meer info

info@careb4.nl

Lees meer

NieuwsHygiëne

Meer nieuws

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven