Besluitvorming en evaluatie van onvrijwillige zorg
Laatst bijgewerkt op: 13-05-2026
Het doel van de Wet zorg en dwang (Wzd) is om onvrijwillige zorg zoveel mogelijk te voorkomen. Is onvrijwillige zorg toch nodig? Dan moet je het goed en precies toepassen. Op deze pagina lees je wanneer en hoe je onvrijwillige zorg toepast.
Wanneer mag je onvrijwillige zorg toepassen?
De Wzd nodigt je uit onvrijwillige zorg te voorkomen. Toepassen mag alleen bij ernstig nadeel. Ernstig nadeel betekent:
- De cliënt brengt zichzelf of anderen in levensgevaar.
- De cliënt verwondt zichzelf of anderen ernstig.
- De cliënt zorgt voor ernstige schade bij zichzelf of anderen. Bijvoorbeeld psychisch, materieel of financieel.
- De cliënt verwaarloost zichzelf of raakt steeds meer buiten de maatschappij.
- De cliënt is niet meer veilig.
- De cliënt zorgt met storend gedrag voor agressie van anderen.
- De cliënt brengt de veiligheid van mensen of spullen in gevaar.
Wat zijn de grenzen bij ambulante zorg?
De Wzd maakt onvrijwillige zorg buiten een instelling mogelijk. Dat betekent niet dat je altijd een gedwongen opname moet voorkomen. Cliënten hebben recht op de zorg die ze nodig hebben. Kan dat niet meer verantwoord en veilig thuis? Dan is gedwongen opname nodig.
Ook geldt dat zorgorganisaties zelf kunnen bepalen of en hoe ze onvrijwillig ambulante zorg geven. Ze zijn niet verplicht om onvrijwillige zorg te geven. En de cliënt kan een zorgorganisatie ook niet dwingen om dat te doen.
Hoe maak je de keuze om onvrijwillige zorg toe te passen?
Vind je het lastig om te bepalen of je toch onvrijwillige zorg moet toepassen? De volgende 4 stappen helpen je om een keuze te maken:
- Verkennen:
- wat is er aan de hand?
- Wat kun je doen?
- Wie zijn in deze situatie betrokken?
- Onderzoeken:
- Gaat het om ernstig nadeel?
- Zijn er alternatieven die ernstig nadeel voorkomen
- Zijn er alternatieven waardoor er geen dwang noodzakelijk is?
- Afwegen:
- Waarom maak je een bepaalde keuze?
- Wat zijn de mogelijke gevolgen?
- Voor wie zijn er mogelijk gevolgen?
- Wat zijn de gevolgen voor de cliënt als je iets doet of juist niet doet?
- Besluiten:
- Waar kun je de balans vinden tussen alle (morele) betrokkenen met het oog op goede zorg?
Wat moet je doen voordat je onvrijwillige zorg toepast?
Wil je onvrijwillige zorg toepassen? Dit is wat je vooraf gedaan moet hebben:
- Je hebt de situatie geanalyseerd.
- Je hebt de zorgvorm vastgesteld na overleg met de cliënt, de omgeving, specifieke deskundigen en andere belangrijke zorgverleners.
- Je hebt de eisen van het stappenplan gevolgd.
- Je hebt aantoonbaar gezocht naar alternatieven om vrijwillige zorg te geven.
- Je hebt de vorm van onvrijwillige zorg gecheckt op de criteria:
- Proportionaliteit: de zorgvorm wijkt niet te ver af van het doel.
- Subsidiariteit: de minst ingrijpende zorgvorm zet je in.
- Effectiviteit: de zorgvorm is doelgericht en duurt niet langer dan nodig.
Evalueren
Je evalueert de onvrijwillige zorg volgens het stappenplan met de 4 stappen. Je evalueert de onvrijwillige zorg tijdig. De rapportage en verantwoording leg je vast in het zorg- en ondersteuningsplan.
