Toon zoekbalkToon menu

Kennisplein voor verpleging, verzorging, zorg thuis en eerste lijn
Dementie

Dwaalgedrag bij thuiswonende mensen met dementie

Dwaalgedrag komt regelmatig voor bij mensen met dementie. Met name in de fase van de ‘verdwaalde ik’ (matig ernstige dementie). Verwardheid treedt dan meer op de voorgrond en de geheugenproblemen worden erger. De persoon met dementie raakt gedesoriënteerd in plaats, tijd en persoon. Met het vorderen van de dementie kan het dwaalgedrag weer verdwijnen. Lees wat je als zorgverlener in de wijk kunt doen en welke vragen je kunt stellen.

Praktijksituatie

Opgelucht keek Frida de buurman aan. Hij had net haar man Wim, 79 jaar, thuisgebracht. Dit was nu de derde keer dat hij Wim had opgehaald van het busstation, waar hij wat verdwaasd rondliep. Toen hij Wim aansprak zei deze dat hij op weg was naar zijn werk en dat bus 47 maar niet wilde komen (geen wonder want lijn 47 bestond al jaren niet meer). Gelukkig begreep Wim dat hij zich had vergist en ging hij zonder problemen met de buurman mee naar huis. ‘Is het nog verantwoord om meneer alleen thuis te laten?’ Met deze vraag wordt Frida door de huisarts verwezen naar de wijkverpleegkundige.

Wat is dwalen?

Volgens de definitie van de NANDA (classificatiesysteem verpleegkundige diagnoses) is dwaalgedrag bij dementie: ‘Ronddwalende, doelloze of herhaalde uitstapjes die de betrokkenen in gevaar brengen. Vaak zonder rekening te houden met grenzen, beperkingen of obstakels.’

Dwaalgedrag is te beschouwen als een ingewikkeld gedragsprobleem op grond van verschillende oorzaken.  Het kan ontstaan door agitatie (rusteloosheid) die kan leiden tot motorische onrust en continu rondlopen. Ook kan het zwerfgedrag op zichzelf staan. Dan loopt men rond met een doel, op zoek naar een bepaalde plaats, persoon of bezigheid. Soms zijn er voor het dwaalgedrag geen verklaringen te geven. Duidelijk is dat de persoon zelf geen controle of rem op dit gedrag heeft. Naast dwalen zijn er andere vormen van onbegrepen gedrag bij dementie: wanen en hallucinatiesagitatie, apathie en dwangmatig handelen.

Gevolgen van dwalen

Het gevolg van dwalen en zwerven kan zijn dat de persoon in kwestie oververmoeid raakt of valt, in risicovolle situaties terecht komt of daadwerkelijk de weg kwijt raakt en verdwaalt. Bij nachtelijk dwalen kan slaaptekort optreden. Zorgen om naasten met dwaalgedrag leidt tot een extra (psychische) belasting van de mantelzorger. Dwalen binnenshuis, al dan niet nachtelijk, kan leiden tot onbegrip en irritatie, ongerustheid en overbelasting bij huisgenoten.

Welke vragen kun je stellen?

Ondersteunende vragen om het probleemgedrag in kaart te brengen zijn:

  • Zijn er patronen te herkennen in het dwaalgedrag? Hoe vaak gebeurt het en op welk moment van de dag?
  • Zijn uitlokkende factoren voor het dwaalgedrag bekend? (lichamelijk, psychisch, omgevingsprikkels)
  • Zijn er voorafgaande perioden van onrust of hyperactiviteit?
  • Zijn er problemen in de oriëntatie?
  • Lijkt de persoon op zoek naar iets of iemand?
  • Is er sprake van wegloopgedrag?
  • Raakt de persoon daadwerkelijk de weg kwijt en verdwaalt deze?
  • Is de persoon wel eens door anderen thuis gebracht?
  • Voor wie is het dwaalgedrag een probleem?
  • Hoe kunnen de belangrijkste risico’s op een acceptabele wijze worden vermeden?
  • Wat kunnen en willen de cliënt en mantelzorger zelf doen?
  • Hebben de cliënt en mantelzorger aanvullende informatie of ondersteuning nodig?
  • Wat is het toekomstperspectief?

Richtlijnen onbegrepen gedrag bij dementie

Als wijkverpleegkundige, maar ook als huisarts of casemanager, heb je een belangrijke ondersteunende en adviserende rol als er sprake is van dwaalgedrag. Verpleegkundigen kunnen bij dwaalgedrag veel doen: observatie, inventarisatie, psychosociale interventies (uitleg van gedrag, oorsprong, begripsvorming), veranderen van omgeving, muziek etc. Vaak zijn ook andere disciplines nodig, zoals een psycholoog of arts. Er bestaan enkele richtlijnen voor het omgaan met gedragsproblemen bij dementie. Bekijk de richtlijnen voor onbegrepen gedrag op Zorg voor Beter

Wat kun je als zorgverlener doen?

Benadering cliënt

  • Maak in het zorgplan duidelijke afspraken over scenario's (wat te doen bij ...).
  • Besef dat mensen er niet bewust voor kiezen te gaan dwalen. Boos worden of mensen aanspreken op hun dwaalgedrag is zinloos en discussies hierover zijn zinloos.
  • Besef dat voor iemand met dementie bewegen heel belangrijk is. Het is gezond, neemt onrust weg en stimuleert het brein.
  • Als iemand echt wil lopen, kun je hem beter begeleiden dan tegenhouden. Tijdens het wandelen kun je dan zijn aandacht afleiden en hem terug naar huis brengen.
  • Mogelijk kan men pro-actief met de cliënt gaan wandelen.

Veiligheid en voorkomen van problemen

  • Bevorder de oriëntatie. ’s Nachts een lampje aan op de gang en in het toilet.
  • Beperk valrisico’s in de huiselijke omgeving.
  • Monteer eventueel een zoemer op alle buitendeuren. Dan weet je wanneer de cliënt het huis verlaat.
  • Zorg ervoor dat de persoon in kwestie informatie bij zich draagt waardoor deze altijd thuis kan worden gebracht. Laat bijvoorbeeld een SOS-armband dragen.
  • Gebruik hulpmiddelen die ondersteunen in de oriëntatie die ervoor zorgen dat men weer veilig thuiskomt en te traceren is (GPS-tracking). Bekijk de pagina Technologie en dementie op Zorg voor Beter. 
  • Blijf rustig als een persoon met dementie kwijt is. Zoek eerst in de directe omgeving en kijk op zijn favoriete plekken. Waarschuw daarna de politie. Zorg voor een foto van de cliënt zodat de politie en eventuele anderen de vermiste kunnen herkennen.

Mantelzorger en netwerk

  • Zorg ervoor dat de mantelzorger hulp inschakelt. Zeker wanneer deze vermoeid raakt of slaaptekort dreigt.
  • Praat over de ervaren zorgen en irritaties. Zorg ervoor dat gevoelens en ervaringen geuit en gedeeld kunnen worden met naasten en lotgenoten.
  • Stel in overleg buren en winkeliers in de omgeving op de hoogte van de situatie en bespreek met hen hoe zij hiermee om kunnen gaan.

Meer informatie

Bron

Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN)

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Cookies op de website van Zorg voor Beter

Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer