Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Vernieuwend zorgen

Toezichthoudende domotica voor verpleeghuizen

De laatste jaren zijn er nieuwe ontwikkelingen op het gebied van domotica voor dementiezorg in verpleeghuizen en zorgcentra. Deze nieuwe technologie werkt met sensoren gekoppeld aan computersoftware. De afgelopen jaren is 'intelligentie' toegevoegd aan de systemen, zodat zorgmedewerkers meldingen en alarmen gemakkelijker kunnen interpreteren en filteren. Deze nieuwe domotica kan de werkdruk van nachtzorgmedewerkers verminderen en de privacy en veiligheid van bewoners vergroten.

Bij mensen met dementie wordt vaak gebruik gemaakt van een alarmsysteem dat werkt met een bewegingssensor op een standaard naast het bed. Deze geeft een melding op het moment dat de cliënt uit bed komt. Uit onderzoek blijkt echter dat dit systeem 40% valse meldingen geeft. Om dit te verbeteren is specifieke domotica voor dementiezorg ontwikkeld, met sensoren gekoppeld aan een computersoftware. Inmiddels zijn er verschillende toepassingen:

Verbeterde uitbed-melding en verlatenkamer-melding

De verbeterde uitbedmelding heeft minder dan 10% valse meldingen en ondersteunt de nachtzorg. Het systeem met sensoren werkt automatisch als de cliënt gaat liggen. Het zorgpersoneel hoeft geen handelingen meer te verrichten, zoals het plaatsen en activeren van een sensor naast het bed. 

Bij de verbeterde verlaten kamer melding: er is alleen een melding als er één persoon op de kamer is en die verlaat de kamer van binnen naar buiten. Naar binnen en weer naar buiten lopend zorgpersoneel veroorzaakt geen valse meldingen.

Noodsituatie detectie

In zorgcentra kunnen de appartementen een relatief grote woonkamer hebben, naast een aparte slaapkamer. Bewoners kunnen hun eigen zithoek meenemen. Dit kan er toe leiden dat cliënten relatief langdurig op hun kamer verblijven, terwijl men niet meer in staat is op een alarmknop te drukken van een verpleegoproepsysteem. Dezelfde technologie die de verbeterde uitbed- en verlaten kamer melding mogelijk maakt is ook in staat een valpartij te signaleren. Dit wel met enige vertraging, maar men ligt bijvoorbeeld niet meer één uur op de grond voordat de cliënt gevonden wordt.

Leven in vrijheid: leefcirkels

Door middel van de zogenaamde 'leefcirkels' kunnen bewoners met dementie meer vrijheid krijgen door een selectieve doorgang door de gesloten deur van de gesloten afdeling. Er zijn hierbij ook locaties die er voor kiezen deze technologie alleen op de buitenschil van het gebouw aan te brengen met maximale vrijheid binnen het hele gebouw, ook in de nacht. Hiervoor dragen cliënten polsbanden.
De verbeterde verlaten kamer melding is hierbij behulpzaam om het overzicht te houden, in combinatie met een camerasysteem in de gangen. Het camerasysteem laat dan beelden zien van de gang, waar een verlaten kamermelding is geweest.

Leefcirkels XL

Dit is de aanduiding van de mogelijkheid om bepaalde cliënten van een gesloten afdeling overdag ook naar buiten te laten gaan. Hiervoor wordt de technologie GPS gebruikt. Let op: GPS werkt niet binnen een gebouw. Dit heeft als consequentie dat 'geofencing' niet zomaar werkt. Bij geofencing kan een zone getrokken worden op een elektronische kaart. Als de grens van de zone overschreden wordt volgt er in principe een melding. De praktijk heeft uitgewezen dat er veel valse meldingen ontstaan als de zonegrens relatief dicht bij de locatie ligt. Vilans werkt samen met 2 zorgorganisaties aan de verbetering van dit systeem, onder de noemer 'Leefcirkels XL, versie 2.0'.

Bewoners volgen dankzij gps-zender

Een van de gebruikers van Leefcirkels XL is zorgorganisatie TanteLouise. ‘Bij Locatie Vissershaven stimuleren en optimaliseren we mobiliteit en beweging bij bewoners. Alle bewoners dragen een polsbandje met sensor en een gps-zender. Met het polsbandje kunnen de bewoners de deuren van het gebouw openen. Via de zender kunnen zorgmedewerkers de bewoners buiten het gebouw lokaliseren en volgen als dat nodig is’, zegt Katja Drost.

https://www.youtube.com/watch?v=ri2oL0CuUeo

Positieve effecten

De toepassing van deze nieuwe domoticasystemen heeft vooral in de nachtzorg meerwaarde. Zorgmedewerkers hoeven minder nachtelijke rondes te lopen, en kamers binnengaan. Extra nadeel hiervan is dat de cliënt wakker kan worden ophet moment dat de kamerdeur dichtgetrokken wordt. Dit betekent overigens niet dat dit helemaal niet meer nodig is. Cliënten die ’s nachts de dekens kunnen kwijtraken, hebben nog wel de hulp van zorgmedewerkers nodig.

Bij de leefcirkels is aangetoond dat het geven van meer vrijheid buiten de gesloten afdeling of zelfs buiten de eigen locatie (XL-variant) van invloed is op de kwaliteit van leven.

Video: intramurale dementiezorg

In deze video komt een zorgmedewerker aan het woord van een psychogeriatrische afdeling in een zorgcentrum van Zorgpalet Baarn-Soest waar de nieuwe domoticatechnologie is aangebracht. Sensoren in de kamer, gekoppeld aan computersoftware, signaleren als de cliënt 's nachts uit bed gaat of de kamer verlaat. Deze nieuwe sensortechnologie werkt beter dan bewegingssensoren op een standaard bij het bed.

https://vimeo.com/125251003

Nachtzorg: samenwerking zorgorganisaties

In de nachtzorg kunnen de intramurale ouderenzorg en de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking met elkaar samenwerken, als locaties bij elkaar in de nabijheid liggen. Het inzetten van een gezamenlijk nachtzorgteam kan dan een meerwaarde hebben. Dit concept wordt de 'zorgcirkel' genoemd. Dit betekent meestal wel dat er een bemenste zorgcentrale in de keten tussen cliënt en het nachtzorgteam wordt geplaatst. In de gehandicaptenzorg is het werken met een centrale meer gangbaar omdat hier veel gebruik gemaakt wordt van akoestische bewaking: meldingen op basis van overschrijdingen van geluidsdrempels. Dit brengt veel valse meldingen (tot meer dan 90%) met zich mee, waardoor een centralist die de geluiden terugluistert noodzakelijk is.

Voor de intramurale dementiezorg is de technologie voor de verbeterde uitbedmelding en verlaten kamer melding (en eventueel de noodsituatie detectie) afdoende gebleken in de meeste cliëntsituaties. Akoestische bewaking wordt voor de dementiezorg ontraden, vanwege de forse inbreuk op de privacy en het (zeer) grote aantal valse meldingen. In de gehandicaptenzorg is de akoestische bewaking af te bouwen.

Video's over de zorgcirkel

De volgende reeks video’s gaat over de toepassing van het concept zorgcirkel, een samenwerking tussen ouderenzorg en de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Deze filmpjes zijn van zorgorganisaties in Zuidoost Brabant. Een zorgcentrale werkt hierbij voor meerdere organisaties. Bekijk de serie video's over nachtzorg en domotica.

Functiewijzer domotica voor dementiezorg

De Kenniscirkel Domotica zette de allernieuwste functionaliteiten op een rij in de functiewijzer Domotica voor intramurale dementiezorg. De functiewijzer helpt een werkgroep van de zorgorganisatie bij het opstellen van een functioneel Programma van Eisen. Het wordt vervolgens gebruikt voor het aanvragen van offertes bij domoticaleveranciers en voor het toetsen van offertes. Deze functiewijzer is voor een werkgroep van: kleinschalig wonen voor mensen met dementie, verpleeghuizen PG, en zorgcentra bij transformatie volledig zorgcentrum naar zwaardere PG-zorg.

Download Functiewijzer Domotica voor dementiezorg (pdf, nov. 2017)

Whitepaper Domotica in de nachtzorg

In 2014-2015 is door Vilans het effect van de domotica bij dementiezorg onderzocht. Per eind 2017 hebben ruim 50 locaties deze technologie in gebruik. De whitepaper bevat een handig overzicht met verschillende typen en generaties zorgdomotica, geschikt voor de nachtzorg. We delen ervaringen van zorgorganisaties met deze zorgdomotica en geven tips voor de implementatie.
Whitepaper Zorgdomotica in de nachtzorg (pdf 2017)

Vrijheidsbeperking

Let op: Inzet van dergelijke technologie vorm een inbreuk op de privacy van een cliënt en kan dus een vorm van vrijheidsbeperking zijn. In het wetsvoorstel Zorg en Dwang valt dit onder de categorie van ‘toezichthoudende domotica’. Als de cliënt(vertegenwoordiger) geen toestemming geeft voor de inzet van de technologie is er sprake van ‘onvrijwillige zorg’ en moet aan diverse eisen worden voldaan om dit toch te mogen toepassen. Lees meer over de Wet Zorg en Dwang bij thema Vrijheidsbeperking.

Kenniscirkel domotica

De Kenniscirkel Domotica biedt managers de mogelijkheid om zich verder te oriënteren op de mogelijkheden van domotica of zorg op afstand. Zorgorganisaties kunnen zich abonneren op de kenniscirkel en hebben daarmee toegang tot het besloten deel van de kenniscirkel met een schat aan actuele en onafhankelijke informatie: de voor- en nadelen van verschillende  domotica- en zorgopafstand-systemen, voorbeeldprojecten en tips voor financiering. Medewerkers van deelnemende zorgorganisaties worden via nieuwsbrieven op de hoogte gehouden van de nieuwste ontwikkelingen en kunnen gratis en bij voorrang deelnemen aan bijeenkomsten van de Kenniscirkel Domotica. Het abonnement biedt tot slot ondersteuning op maat in het proces van voorbereiding, besluitvorming en implementatie. Lees meer op de website van de Kenniscirkel Domotica.

Toezichthoudende domotica: weging van waarden

Nieuwe technologieën zoals toezichthoudende domotica (sensoren, chips, GPS en camera's) worden steeds meer ingezet in de zorg voor met dementie of met een verstandelijke beperking. Toch roept het gebruik van toezichthoudende domotica ethische en juridische vragen op. Het Vu Medisch Centrum heeft een handreiking ontwikkeld die zorginstellingen voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking beoogt te ondersteunen bij een zorgvuldige en verantwoorde toepassing van domotica. Download het boekje Toezichthoudende domotica. Een handreiking voor zorginstellingen via de website van VUmc.

Video met casuïstiek en weging van waarden

Deze video (30 min.) laat aan de hand van casuïstiek zien hoe ethische waarden (o.a. veiligheid, autonomie, privacy) door zorgprofessionals in het individuele geval kunnen worden gewogen bij de toepassing van toezichthoudende domotica in de psychogeriatrie.

https://vimeo.com/115059171

Bovenstaande twee producten komen voort uit het Proefschrift 'Surveilling autonomy, securing care. Exploring good care with surveillance technology in residential care for vulnerable people', Dr. Alistair Niemeijer, Vrije Universiteit Amsterdam, 28 januari 2015

Inventarisatie van technieken en risico's

Om de voordelen van domotica op een verantwoorde wijze te kunnen benutten, beveelt het RIVM zorginstellingen aan een duidelijke visie te formuleren over de inzet van domotica in het zorgproces. Het is daarbij belangrijk dat zorginstellingen een risicoanalyse maken en waar nodig beheersmaatregelen invoeren. Het RIVM biedt in een rapport over de inzet van domotica in de langdurige zorg een handreiking.
Rapport: ‘Domotica in de langdurige zorg - Inventarisatie van technieken en risico’s (2013)

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]