Digitale zorg en Wet zorg en dwang
Laatst bijgewerkt op: 29-07-2026
De Wet zorg en dwang (Wzd) beschermt cliënten met dementie of een verstandelijke beperking tegen onvrijwillige zorg die niet nodig is. Ook het gebruik van zorgtechnologie valt soms onder onvrijwillige zorg. Op deze pagina lees je bij welke zorgtechnologieën je het Wzd-stappenplan moet volgen.
Wil je zorgtechnologie gebruiken bij mensen met dementie, thuis of in een verpleeghuis? Dan kan je te maken krijgen met de Wzd. In de Wzd staan de rechten voor cliënten met dementie of een verstandelijke beperking bij onvrijwillige zorg.
Over de Wet zorg en dwang (Wzd)
De kern van de Wzd is ‘Nee, tenzij’. De wet gaat uit van het idee dat dwang niet thuishoort in de zorg voor ouderen of gehandicapten. Cliënten krijgen alleen zorg die in het zorgleefplan staat. En voor vrijheidsbeperkende maatregelen is het nodig dat de cliënt daarmee instemt. Lees meer over de Wet zorg en dwang en over onvrijwillige zorg.
Wat is onvrijwillige zorg?
Onvrijwillige zorg is zorg waarmee een cliënt of zijn vertegenwoordiger niet instemt én zorg waarmee de vertegenwoordiger heeft ingestemd maar waartegen de cliënt zich verzet. Als zorgverlener ben je bij onvrijwillige zorg verplicht om het stappenplan Wet zorg en dwang volgen.
Meer over het Wzd-stappenplan
Bij welke zorgtechnologieën geldt de Wzd?
De Wzd geldt vaak bij zorgtechnologieën die ondersteunen bij de zorg voor mensen met dementie. Het gaat bijvoorbeeld om de plaatsing van sensoren op de kamer of in het appartement. De cliënt wordt daarbij op de een of andere manier in de gaten gehouden. De volgende zorgtechnologieën vallen automatisch onder de Wzd, omdat ze vormen van toezicht op afstand zijn. Dit betekent dat ze toezicht door een persoon vervangen.
Leefpatroonmonitoring
Aanvullende bewakingsfuncties, noodsituatiedetectie (bijvoorbeeld vallen) en dwaaldetectie vallen onder de Wzd.
Beeldschermzorg
Alleen het gebruik van de camera in een seniorentablet voor controle na een melding valt onder de Wzd.
Externe en interne leefcirkels
De bewegingsvrijheid van de cliënt wordt beperkt of gemonitord.
Bedsensoren
Sensoren die signaleren of een cliënt in bed ligt of het bed verlaat.
Camera’s met beeldinterpretatie
Zowel op de kamer als in de gang.
Bewegingsmelders
Sensoren die beweging signaleren.
Radarsensoren
Sensoren die een val signaleren.
Slim incontinentiemateriaal
Geeft automatisch aan wanneer er verschoond moet worden.
Toestemming in het elektronisch cliëntendossier
Er is geen sprake van onvrijwillige zorg als de cliënt of de vertegenwoordiger toestemming geeft voor het gebruik van zorgtechnologie. In dat geval hoef je het Wzd-stappenplan niet te gebruiken. De toestemming staat in het elektronisch cliëntendossier.
Wat moet je doen als er toestemming is van een vertegenwoordiger, maar een cliënt zich verzet?
Het kan 2 dingen betekenen als een cliënt met dementie zich verzet en een bepaalde zorgtechnologie weigert:
- De cliënt is het niet eens met het gebruik van de zorgtechnologie.
- De cliënt voelt ongemak door het gebruik van de technologie en laat daardoor afwijkend gedrag zien.
Afwijkend gedrag kan dus een vorm van verzet zijn. Het is belangrijk om daarop te letten. De reden of oorzaak maakt niet uit. In beide gevallen is er sprake van onvrijwillige zorg en moet je het stappenplan Wzd volgen.
Voorbeelden van verzet of afwijkend gedrag
Cliënten kunnen zich op verschillende manieren verzetten tegen vormen van digitale zorg. Voorbeelden uit de praktijk:
- Niet meer thuis naar de wc. Leefpatroonmonitoring gebruikt een netwerk van kleine bewegingssensoren verspreid door de woning. Sommige cliënten denken onterecht dat de sensor in de wc een camera is. Dit kan tot afwijkend gedrag leiden. De cliënt gaat bijvoorbeeld niet meer thuis naar de wc, maar in een café of restaurant verderop in de straat. Dit is een uiting van verzet en dus is er sprake van onvrijwillige zorg.
- Stekkers uit het stopcontact. Bij leefpatroonmonitoring in de slaapkamer halen cliënten soms de stekker van de bedsensor uit het stopcontact. Zij kunnen het gevoel hebben dat iemand hen bekijkt of ze snappen niet wat de stekker daar doet.
- Clip van de slim incontinentiemateriaal trekken. Bij slim incontinentiemateriaal trekken sommige cliënten de clip van het materiaal af en gooien die weg. Zij vinden die bijvoorbeeld niet comfortabel aanvoelen. Dit kun je zien als verzet.