Goede ondersteuning begint met een gesprek. Vragen over het dagelijks leven geven inzicht in wat de cliënt belangrijk vindt. Welke activiteiten geven plezier? Wat wil iemand zelf blijven doen? Waar maakt iemand zich zorgen over?
Rustig luisteren geeft ruimte aan de wensen en doelen van de cliënt. Mensen voelen vaak meer motivatie wanneer een verandering daarbij aansluit. Dit past bij motiverende gespreksvoering. In deze manier van praten onderzoek en versterk je de eigen motivatie van de cliënt.
Met de cliënt werken aan zelfredzaamheid
Laatst bijgewerkt op: 10-11-2026
Werken aan zelfredzaamheid doe je samen met de cliënt. De wensen, doelen en mogelijkheden van de cliënt staan centraal. Jullie bespreken wat iemand zelf kan, welke ondersteuning helpt en welke doelen passen bij het dagelijks leven. Zo werk je stap voor stap aan het behouden of versterken van de zelfredzaamheid.
Met iedere cliënt kun je werken aan zelfredzaamheid. Dat geldt thuis, tijdens revalidatie en in de langdurige zorg. De doelen verschillen per persoon. De één leert dagelijkse activiteiten opnieuw. De ander richt zich op het behouden van vaardigheden, eigen regie of het vertragen van achteruitgang.
Hoe werk je in de dagelijkse praktijk aan zelfredzaamheid?
Iedere situatie vraagt om maatwerk. Een aantal stappen helpt om samen met de cliënt aan zelfredzaamheid te werken. De uitklapvensters laten zien hoe je dit in de dagelijkse praktijk kunt toepassen.
Als het doel duidelijk is, bespreken jullie samen de mogelijkheden. Daarbij spelen lichamelijke mogelijkheden, motivatie, geheugen, de woning, hulpmiddelen en steun van naasten een rol.
De cliënt krijgt ondersteuning die past bij de situatie. Soms helpt een aanwijzing of aanmoediging. Soms past een hulpmiddel, een andere werkwijze of samen oefenen beter. Zo blijft de cliënt betrokken bij dagelijkse activiteiten en behoudt die zoveel mogelijk vaardigheden en eigen regie.
Daarna bepalen jullie samen doelen die passen bij het dagelijks leven en haalbaar zijn. Kleine en concrete doelen geven vaak een duidelijk gevoel van vooruitgang.
‘Meer bewegen’ is een breed doel. ‘Zelf naar de brievenbus lopen’, ‘zelf koffie zetten’ of ‘zelf een boterham smeren’ is concreter. De cliënt weet dan waar hij naartoe werkt. Jullie kunnen de voortgang volgen en successen vieren.
Zelfredzaamheid stimuleren gebeurt met passende ondersteuning. Soms is een aanwijzing voldoende. In andere situaties helpen samen oefenen, een hulpmiddel of steun van een mantelzorger. De zorgverlener neemt alleen de onderdelen over die de cliënt niet kan uitvoeren.
Deze manier van werken kan in het begin extra tijd vragen. Op langere termijn kunnen cliënten vaardigheden behouden of opnieuw leren. De ondersteuning richt zich daarom op wat iemand helpt om zo zelfstandig mogelijk te blijven.
Collega’s met andere kennis kunnen ondersteunen, zoals een ergotherapeut of fysiotherapeut. Ook de Vilans Hulpmiddelenwijzer helpt bij het vinden van hulpmiddelen en praktische oplossingen. Lees meer hierover op de pagina Hulpmiddelen en zelfredzaamheid.
Zelfredzaamheid kan veranderen. De mogelijkheden, wensen en situatie van een cliënt ontwikkelen zich in de loop van de tijd. Daarom bespreken cliënt en zorgprofessional regelmatig hoe het gaat. Daarbij is er aandacht voor wat inmiddels lukt, welke volgende stap past en waar meer ondersteuning nodig is.
Samen bekijken jullie of de doelen nog passen bij wat de cliënt belangrijk vindt. Kleine successen geven vertrouwen en motivatie. Als de situatie verandert, kunnen ook de doelen en ondersteuning veranderen. Zo blijft de zorg aansluiten bij de wensen en mogelijkheden van de cliënt.
Wat doe je als een cliënt niet wil of kan?
Een cliënt kan verschillende redenen hebben om weinig te voelen voor werken aan zelfredzaamheid. Angst om te vallen, pijn en onzekerheid spelen soms een rol. Ook gewoonten, cognitieve problemen, vermoeidheid of een ingrijpende gebeurtenis kunnen invloed hebben op de motivatie.
Een open gesprek helpt om te begrijpen wat er speelt. Open vragen geven de cliënt ruimte om te vertellen wat belangrijk is. Een betekenisvolle activiteit kan motivatie geven, zoals weer vissen, koffiezetten of zelfstandig naar buiten gaan.
Kleine, haalbare stappen geven ruimte voor succes. Een succeservaring kan het vertrouwen vergroten. Complimenten voor de inzet helpen daarbij. Dit past bij motiverende gespreksvoering: de zorgverlener ondersteunt de eigen motivatie van de cliënt.
Een cliënt kan er bewust voor kiezen om een activiteit met hulp uit te voeren. Dat kan energie sparen voor andere belangrijke activiteiten. Ook dat hoort bij eigen regie. De zorgverlener bespreekt de gevolgen en geeft duidelijke informatie. De keuze van de cliënt staat centraal binnen goede en veilige zorg.
Houd rekening met gezondheidsvaardigheden
Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden om informatie over gezondheid en zorg te vinden, te begrijpen en te gebruiken. Denk aan vragen stellen, afspraken plannen, medicijnen gebruiken en keuzes maken. 1 op de 3 volwassenen in Nederland heeft hier moeite mee. Dat kan invloed hebben op de regie die iemand kan nemen. Signalen zijn bijvoorbeeld afspraken vergeten, weinig vragen stellen of uitleg moeilijk kunnen navertellen.
Eenvoudige taal en korte zinnen helpen. Een gesprek blijft overzichtelijk met een beperkte hoeveelheid informatie. Belangrijke uitleg kan worden herhaald of samengevat, eventueel met afbeeldingen of tekeningen. Met de terugvraagmethode vertelt de cliënt in eigen woorden wat is afgesproken. Zo wordt duidelijk of de uitleg begrijpelijk was. Concrete afspraken en hulp van een naaste kunnen extra steun geven. Bij een volgend contact bespreken jullie hoe het gaat en welke ondersteuning nog nodig is.
Bron: Nivel (2018), Beter omgaan met beperkte gezondheidsvaardigheden in de curatieve zorg.