Toon zoekbalkToon menu

Kennisplein voor verpleging, verzorging, zorg thuis en eerste lijn
Mantelzorg

6 veelgestelde vragen over jonge mantelzorgers

Lees de antwoorden op 6 veelgestelde vragen over jonge mantelzorgers.

Waarom is er extra aandacht nodig voor jonge mantelzorgers?

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren die opgroeien in een zorgsituatie. Bijvoorbeeld met een ouder, broer, zus, opa, oma of goede vriend die een langdurige ziekte, een lichamelijke of verstandelijke beperking, psychische ziekte of verslaving heeft. Zo’n 20 procent van de scholieren heeft te maken met een langdurig zieke naaste. Ongeveer 3 procent verleent intensieve zorg van tenminste 4 uur per week. En dit heeft een behoorlijke invloed op hun leven. Ze hebben bijvoorbeeld vaker last van stress, piekergedachten of depressieve gevoelens. Maar ook vermoeidheid, slaapproblemen of fysieke overbelasting kunnen voorkomen.

 

Dat geldt niet voor alle jongeren, met een groot deel van deze jonge mantelzorgers gaat het goed. Er worden ook positieve effecten ervaren. Veel jonge mantelzorgers vinden het prettig dit te kunnen doen voor hun familie. Daarnaast ontwikkelen zij positieve sociale vaardigheden.

Zorgen voor en zorgen maken om

Jonge mantelzorgers kunnen extra zorgtaken hebben, maar soms maken ze zich ook zorgen om hun gezinslid of komen ze zelf zorg tekort. Sommige jonge mantelzorgers kunnen daarom wel een extra steuntje in de rug gebruiken. Op landelijk niveau is er steeds meer aandacht voor jonge mantelzorgers. Jonge mantelzorgers zijn een onzichtbare groep. Dat komt omdat zij niet snel om hulp vragen. Ze herkennen zichzelf niet als mantelzorgers. Ze cijferen vaak hun eigen behoeftes weg. Als zorgprofessionals kom jij bij gezinnen met een zorgvrager. Door ook oog te hebben voor de zorgende kinderen, broers en zusjes kun jij hen helpen in het tijdig herkennen, erkennen en ondersteunen van jonge mantelzorgers en hun ouders.

Lees meer over het ondersteunen van jonge mantelzorgers bij:

 

  • Hoe kan ik goed samenwerken met andere organisaties en professionals om jonge mantelzorgers te ondersteunen?
  • Hoe kan ik jonge mantelzorgers ondersteunen?

Bekijk het ervaringsverhaal van Marjet

Wetten en regels in Nederland

In Nederland is er, net als in veel andere Europese landen, geen specifieke wetgeving die jonge mantelzorgers en hun familie beschermt of ondersteunt. Er is wel sprake van niet-specifieke wetgeving. Bijvoorbeeld binnen de Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo), de jeugdwet en de leerplichtwet. Bekijk in deze infographic wat er in deze wetten is opgenomen voor jonge mantelzorgers. De infographic beschrijft ook welk beleid, programma’s, richtlijnen en protocollen er zijn voor jongere mantelzorgers.

Meer informatie:

 


Hoe zorg ik dat ondersteuning aansluit bij de behoeften van jonge mantelzorgers?

Een belangrijke voorwaarde om passende ondersteuning te bieden aan jonge mantelzorgers is het actief betrekken van jonge mantelzorgers zelf bij het ontwikkelen van deze ondersteuning . Dit noemen we ook wel co-creatie. In het werk met jonge mantelzorgers staat namelijk centraal ‘niet over ons, zonder ons!’ Jonge mantelzorgers zijn zelf onderdeel van het team dat aan de ondersteuning werkt zodat alle partijen kunnen delen wat de behoefte is en wat er mogelijk is. Activiteiten of andere vormen van ondersteuning die samen met jongeren zijn bedacht, worden vaak beter en langduriger bezocht dan wanneer de vorm van ondersteuning door professionals alleen is bedacht en georganiseerd.

Co-creatie

In een co-creatieproces ga je samen met jongeren aan tafel zitten en in gesprek over hoe de ideale situatie er uit zou zien. Dit kun je bijvoorbeeld doen aan de hand van knip- en tekenopdrachten, bouwen met lego of blokken, invulopdrachten of een praatplaat die je samen doorloopt, zoals onderstaande afbeelding.

 


Idealiter gebeurt dit in verschillende rondes: je bedenkt activiteiten samen, probeert deze samen uit, evalueert samen en past de activiteit aan op basis van de nieuwe inzichten. Je begint vaak breed, zodat de creativiteit van de groep optimaal wordt benut, en wordt steeds concreter. Het is geen rechtlijnig proces, je kan ook elementen uit een vorige ronde opnieuw gebruiken maar in een andere combinatie. Iedere keer probeer je weer uit en stel je opnieuw bij. Onthoud hierbij dat iedere jonge mantelzorger uniek is. Wat werkt bij de ene persoon of de ene groep, hoeft niet te werken bij de ander. Betrek daarom altijd jongeren actief, vraag na wat zijn of haar behoefte is en vul niet in voor de jongere.

Tips om een co-creatiegroep op te zetten

  1. Zorg voor gelijkwaardigheid en een duidelijke vraag waar je samen het antwoord op gaat zoeken door middel van creatieve werkvormen.
  2. Bied een vergoeding en leerervaring aan. Veel jonge mantelzorgers zullen mee willen doen omdat ze intrinsiek gemotiveerd zijn. Ze willen graag een bijdrage leveren om het voor andere jongeren beter te maken. Deelname van jongeren en het delen van hun ervaringen en expertise is erg waardevol voor alle activiteiten rondom jonge mantelzorger. Zorg er daarom voor dat het ook voor de deelnemende jongeren zelf wat oplevert om deel te nemen. Bijvoorbeeld in de vorm van tegoedbonnen om iets leuks voor te kopen, een uitje te financieren en een certificaat van deelname wat jongeren kan helpen bij het opleveren van een vrije opdracht voor school.
  3. Gezelligheid en informeel contact tijdens de bijeenkomsten is belangrijk. Doe dus bij iedere bijeenkomst even een korte check-in en leuke energizer tussendoor. Zorg daarnaast voor iets lekkers op tafel of ga samen pizza eten tijdens de bijeenkomst.
  4. Verdeel de tijd goed tijdens de bijeenkomst. Iedereen heeft het druk, ook of misschien juist jonge mantelzorgers. Zorg daarom dat je vooraf duidelijk communiceert wat het plan is, en bewaak de tijd zorgvuldig of in afstemming met de groep kun je meer ruimte nemen voor bepaalde onderdelen.

Hoofdboodschap: ‘Niet over ons, zonder ons’

Co-creatie, het samen ontdekken wat passend is voor de jonge mantelzorger, kan dus in een gezamenlijk traject met een diverse groep. De achterliggende gedachte kan ook laagdrempeliger en 1-op-1. Door alle jonge mantelzorgers die je tegenkomt met een open blik en open vragen te benaderen. Voor zorgprofessionals is het dan ook van belang om de hoofdboodschap van jonge mantelzorgers in het hoofd te houden ‘niet over ons, zonder ons’. Vraag altijd na wat jongeren zélf graag willen, vul het niet in voor hen. Indien mogelijk, wees open over de (medische) situatie van de zorgvrager. Het helpt jongeren begrijpen wat er met hun naaste aan de hand is en wat zij wel en niet kunnen doen. Ook de simpele vragen ‘hoe gaat het met jou?’, ‘wat wil jij graag?’ of ‘wat heb jij nodig?’ aan een broertje/zusje (klein)zoon/dochter van de zorgvrager, kan al erg helpend zijn voor deze jongere, als je open staat voor een gesprek en actief luistert.

Meer info


Hoe kan ik goed samenwerken met andere organisaties en professionals om jonge mantelzorgers te ondersteunen?

Om jonge mantelzorgers goed te kunnen herkennen en signaleren is het belangrijk dat verschillende organisaties en professionals met elkaar samenwerken. Dat besef is er meestal wel, maar deze samenwerking kan best complex zijn. Hoe doe je dat dan goed?

 

Er zijn verschillende organisaties die een belangrijke rol spelen in het herkennen en ondersteunen van jonge mantelzorgers. Dit kunnen professionals zijn in de zorgsector, zoals de wijkverpleegkundige en huisarts. Maar denk ook aan professionals in welzijnssector, zoals medewerkers van een sociaal wijkteam, jongerenwerkers, (school)maatschappelijk werk, Wmo-consulent of casemanager dementie. Daarnaast gaan jongeren naar school en zijn soms aangesloten bij een sportclub zoals de voetbalclub.

 

Kortom, het ondersteunen van jonge mantelzorgers hoef je als zorgprofessional dus niet alleen te doen. Het is wel belangrijk dat al deze professionals elkaar weten te vinden, elkaar leren kennen, doorverwijzen en goed samenwerken. Kom jij als zorgprofessional in een gezin waar je vermoed dat de kinderen meer zorgtaken hebben dan gewoonlijk? Of dat zij zich zorgen maken over een ziek familielid? Start dan met de vraag ‘hoe gaat het met jou’?. Wanneer je problemen merkt bij jonge mantelzorgers, kun je hen bijvoorbeeld in contact brengen met een steunpunt mantelzorg in de buurt.

Tips voor zorgprofessionals over samenwerken

  1. Weet welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn in jouw werkgebied of gemeente: Het kennen van de sociale kaart in jouw regio is belangrijk. Op deze manier kun je jonge mantelzorgers helpen en informeren over de verschillende mogelijkheden voor ondersteuning.
  2. Zorg voor een warme doorverwijzing: Het is meestal niet voldoende om de jonge mantelzorgers alleen te informeren. Een warme doorverwijzing kan net dat steuntje in de rug geven voor de jonge mantelzorgers. Bel dus zelf of samen met de jonge mantelzorgers naar de professional of organisatie die passend is.
  3. Bekijk in dit landkaartje waar het dichtstbijzijnde mantelzorgsteunpunt is: Vind je geen organisatie bij jou in de buurt? Informeer dan bij je gemeente voor ondersteuningsmogelijkheden.

Het starten van een netwerk

Het samenbrengen van verschillende professionals en jongeren zelf, kan helpen om in jullie eigen regio de ondersteuning van jonge mantelzorgers onder de aandacht te brengen. Op welke manier signaleren en ondersteunen jullie jonge mantelzorgers in de regio? Wat voor aanbod zouden jonge mantelzorgers zelf graag willen in de regio? En werken jullie samen met andere organisaties, zoals schoolmaatschappelijk werk, jongerenwerk of andere steunpunten? Of misschien hebben jullie plannen om de regionale samenwerking op het gebied van jonge mantelzorgers te versterken?


Het starten van een netwerk, met verschillende professionals en organisaties kan hierbij helpen. Het organiseren van een eerste netwerkbijeenkomst is een start om hierover met elkaar in gesprek te gaan. In deze handleiding lees je alles over de stappen die je hiervoor kunt zetten.

Meer handige tools


Hoe kan ik jonge mantelzorgers ondersteunen?

Uit een enquête onder 154 jonge mantelzorgers (uitgevoerd door Vilans en het SCP) blijkt dat het zorgen voor een naaste problemen kan opleveren voor zowel de lichamelijke als psychische gezondheid, zoals rug- of hoofdpijn, maar ook depressie of angst. Goede voorlichting en passende ondersteuning aan jonge mantelzorgers is dus van belang.

Bestaande interventies

Er bestaan al verschillende interventies om jonge mantelzorgers te ondersteunen. Toch lijken deze niet altijd te werken. Het aanbod sluit niet goed aan bij hun behoeften of er is geen integrale aanpak tussen de domeinen welzijn, jeugdzorg, publieke gezondheid en onderwijs. Ook zijn de jongeren vaak niet zichtbaar omdat zij zichzelf niet herkennen als mantelzorger. Dit maakt het voor gemeenten en scholen lastig om te weten wie jonge mantelzorgers zijn en hoe zij geholpen kunnen worden.


Wat zijn dan wél succesvolle manieren om het welzijn van jongeren te vergroten? Via de enquête gaven de jonge mantelzorgers aan waar zij behoefte aan hebben. Ook deelden tien experts op het gebied van jonge mantelzorgers hun inzichten. Een aantal belangrijke aandachtspunten:

 

  • Informeer jongeren over lokaal ondersteuningsaanbod
  • Vergroot de zichtbaarheid van jonge mantelzorgers
  • Betrek jonge mantelzorgers bij de ontwikkeling van het aanbod
  • Bevraag de zorgontvanger regelmatig over de situatie van de jongeren
  • Ontwikkel een training voor professionals in onderwijs, welzijn en zorg


Bekijk de infographic ‘Hoe is het om jonge mantelzorgers te zijn’ (pdf) met meer informatie voor het verbeteren van welzijn van jonge mantelzorgers.

Voorbeelden van ondersteuning

  • Theatervoorstellingen voor bewustwording
  • Lotgenotencontact: voor het delen van ervaringen maar ook om leuke activiteiten te ondernemen
  • KOPP-groep: voor kinderen van ouders met psychische en/of verslavingsproblemen
  • Brussengroep: voor kinderen die een broertje of zusje hebben met een beperking

Tips: Wat kun je als zorgprofessional doen?

MantelzorgNL ontwikkelde een stappenplan voor het ondersteunen van jonge mantelzorgers. Verschillende organisaties, zoals de gemeente, scholen, mantelzorgsteunpunten en zorg- en welzijnsorganisaties, spelen hierbij een belangrijke rol. Tips voor zorg- en welzijnsprofessionals zijn:

  1. Informeer kinderen en jongeren over de ziekte of beperking van hun naaste.
  2. Vraag naar ideeën en wensen van kinderen en jongeren zelf.
  3. Bespreek met ouders de gevolgen van opgroeien met zorg(en).

Hoe gaat het met jou?

Kom jij als zorgprofessional in een gezin waar je vermoed dat de kinderen meer zorgtaken hebben dan gewoonlijk? Of dat zij zich zorgen maken over een ziek familielid? Start dan met de vraag ‘Hoe gaat het met jou?'


Het helpt om de jongere goed te leren kennen en een relatie met elkaar op te bouwen. Goede communicatie is daarbij belangrijk. Wil je meer weten over goede communicatie en hoe je een goed gesprek voert? Daarover kun je veel lezen in het thema Goed in gesprek op Zorg voor Beter.

Meer info


Hoe kan ik het mentaal welbevinden van jonge mantelzorgers verbeteren?

Veerkrachtstraining ME-WE voor jongeren die zorgen

Samen met jongeren en professionals ontwikkelden Vilans en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een veerkrachtstraining voor jonge mantelzorgers. Deze training is voor jongeren die opgroeien met een ouder, broer of zus of goede vriend die ziek is of een beperking heeft. En die voor hen zorgen of zich zorgen maken over hen. De training richt zich op adolescenten en is getest bij jongeren van 15, 16 en 17 jaar, op scholen en steunpunten mantelzorg.

 

De doelen van deze training zijn:

  • Positieve manieren opdoen om met uitdagingen om te gaan.
  • Doorbreken van inefficiënte mentale patronen.
  • Zelfvertrouwen vergroten.
  • Ruimte voor nieuw gedrag.
  • Meer in het hier en nu leven.
  • Zelfinzicht versterken.
  • Kracht van sociaal netwerk.

De veerkrachtstraining bestaat uit zeven wekelijkse groepssessies met andere jonge mantelzorgers. De training is gebaseerd op acceptatie en commitment therapie en positieve psychologie gecombineerd in het DNA-V model. Hiermee oefenen de jongeren met verschillende rollen, gericht op groei, vitaliteit en betekenisvol gedrag:

  1. Elkaar leren kennen
  2. De rol van Adviseur – wat is jouw ervaring en advies?
  3. De rol van Waarnemer – wat zie en ervaar je?
  4. De rol van Ontdekker – wat doe je?
  5. Waarden – wat vind jij belangrijk?
  6. Flexibel zelfinzicht – hoe kijk je naar jezelf?
  7. Sociale netwerken – wie staan er naast je?

Meer informatie over de veerkrachtstraining is te vinden op:


Hoe kan ik starten met bewustwording creëren over jonge mantelzorgers bij collega’s?

Wat goed dat je extra aandacht wil creëren voor jonge mantelzorgers! Je kunt hier op ieder gewenst moment mee starten. Het begint bij jezelf, bijvoorbeeld door in contact met jonge mantelzorgers goed te luisteren en te vragen ‘hoe gaat het met jou’. Maar hoe zorg je ervoor dat ook jouw collega’s en andere professionals extra aandacht hebben voor jonge mantelzorgers?

 

Het helpt om het thema jonge mantelzorgers binnen jouw organisatie op de kaart te zetten. Je kunt bijvoorbeeld een korte presentatie geven tijdens het teamoverleg. Door dit op een interactieve manier te doen, bijvoorbeeld doormiddel van de quiz, worden je collega’s geïnspireerd. Betrek hier eventueel ook een jonge mantelzorger bij die zijn of haar verhaal kan vertellen.

Week van de jonge mantelzorgers

Daarnaast is de landelijke week van de jonge mantelzorgers een goed aanknopingspunt om extra bewustzijn te creëren. De week van de jonge mantelzorgers is jaarlijks van 1 juni tot en met 7 juni. In deze week wordt er op landelijk niveau aandacht gevraagd voor jonge mantelzorgers. Door heel het land worden activiteiten georganiseerd voor jonge mantelzorgers, maar ook voor professionals die met deze doelgroep te maken hebben.

 

Campagne 'Deel je zorg'

Het Ministerie van VWS is de campagne ‘Deel je zorg’ gestart. De campagne is bedoelt om mantelzorgers te stimuleren over hun zorgen te praten of gebruik te maken van hulp. Er is extra aandacht voor jonge mantelzorgers. De ontwikkelde campagnemiddelen kunnen gemeenten en organisaties inzetten om jonge mantelzorgers te bereiken. Er is een speciale toolkit ontwikkeld met onder andere nieuwsberichten, filmpjes, kant-en-klare social media posts en ervaringsverhalen van jongeren.

 

Strategische alliantie

De Alliantie is in 2020 opgericht, met ondersteuning van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg is een landelijk netwerk dat bestaat uit verschillende landelijke partijen, kennisinstituten, lokale stichtingen en (voormalig) jonge mantelzorgers. Door deze partijen met elkaar te verbinden, wordt kennisdeling tussen professionals en jonge mantelzorgers gestimuleerd. Alle kennis en expertise over het signaleren en ondersteunen van jonge mantelzorgers wordt zo op een centrale manier gebundeld en verspreid over het land.

 

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Cookies op de website van Zorg voor Beter

Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer