Toon zoekbalkToon menu

Kennisplein voor verpleging, verzorging, zorg thuis en eerste lijn
Mantelzorg

7 veelgestelde vragen over jonge mantelzorgers

Lees de antwoorden op 7 veelgestelde vragen over jonge mantelzorgers.

Waarom is er extra aandacht nodig voor jonge mantelzorgers?

1 op de 5 jongeren groeit op met een ziek gezinslid. Het kan hierbij gaan om een ouder, broer, zus, opa, oma of goede vriend met een langdurige ziekte. Of een beperking, geestelijke ziekte of verslaving. Jonge mantelzorgers zorgen voor en maken zich zorgen om. Ze kunnen daardoor last hebben van stress, piekeren of sombere gevoelens. Maar ook vermoeidheid, slaapproblemen of lichamelijke klachten kunnen voorkomen. Dit kan invloed hebben op hoe goed zij presteren op school. En hoe zij zich ontwikkelen in hun latere leven. Dit betekent trouwens niet dat er alleen maar vervelende kanten aan zitten. Jonge mantelzorgers vinden het ook prettig dat ze iets kunnen doen voor hun familie. Ze ontwikkelen daardoor mooie eigenschappen. Denk bijvoorbeeld aan het goed kunnen inleven in anderen.

Jonge mantelzorgers zijn vaak onzichtbaar 

Voor jonge mantelzorgers is zorgen voor een naaste vaak heel normaal. Zo normaal dat ze zichzelf niet zien als jonge mantelzorger. Ook zullen ze niet zo snel om hulp vragen. Daarnaast vergeten ze vaak te zorgen voor hun eigen behoeftes. Dit omdat ze gewend zijn dat de aandacht uitgaat naar het zieke familielid. Hierdoor zijn jonge mantelzorgers vaak nog een onzichtbare groep. Als zorgprofessional kom jij wellicht bij gezinnen met een zorgvrager. Jij weet daardoor of er zorgende kinderen, broers en zusjes zijn. Jij kunt regelmatig vragen hoe het met een jonge mantelzorger gaat. Daarnaast kun jij jonge mantelzorgers wijzen op ondersteuningsmogelijkheden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan lotgenotencontact. 

Lees meer over hoe jij jonge mantelzorgers kan ondersteunen:

Bekijk het ervaringsverhaal van Marjet

Wetten en regels in Nederland

In Nederland zijn er geen wetten die jonge mantelzorgers beschermen of ondersteunen. Dit geldt ook voor veel andere Europese landen. Er is wel sprake van niet-specifieke wetgeving. Bijvoorbeeld binnen de Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo), de jeugdwet en de leerplichtwet. Bekijk in deze infographic wat er in deze wetten is opgenomen voor jonge mantelzorgers. De infographic beschrijft ook welk beleid, programma’s, richtlijnen en protocollen er allemaal zijn.

Meer informatie:

 


Hoe zorg ik dat ondersteuning aansluit bij de behoeften van jonge mantelzorgers?

Wil jij ondersteuning ontwikkelen? Dan werkt het goed om daarin samen te werken met jonge mantelzorgers. Dit noemen we ook wel co-creatie. Co-creatie past goed bij: ‘Niet over ons, zonder ons.’ Co-creatie kan bijvoorbeeld door jonge mantelzorgers deel uit te laten maken van je team. Zo krijg je snel zicht op behoeftes en wat er mogelijk is. Zijn er activiteiten of andere vormen van ondersteuning samen met jongeren bedacht? Dan worden die vaak beter en langer bezocht.

Co-creatie met jonge mantelzorgers in een groep

Hoe ziet de ideale situatie eruit? Daar kan je in co-creatie mee aan de slag. Bijvoorbeeld met knip- en tekenopdrachten, bouwen met lego of blokken, invulopdrachten of een praatplaat. Onderstaande afbeelding is zo'n praatplaat die je samen met jongeren kunt doorlopen.

 

 

Tips

  • Zorg voor een duidelijke vraag waar je samen het antwoord op gaat zoeken. 
  • Maak gebruik van creatieve manieren voor ideeën. Bijvoorbeeld de praatplaat die je onderaan kunt downloaden. Ga in verschillende rondes aan de slag. Bedenk de ondersteuningsactiviteiten en bespreek deze. Vervolgens pas je die met de nieuwe inzichten weer aan. 
  • Begin breed. Zo benut je de creativiteit van de groep het beste. Gaandeweg krijgen de ideeën steeds meer vorm. 
  • Weet dat het niet erg is om oude ideeën te gebruiken. Er zijn namelijk ook steeds weer nieuwe combinaties mogelijk. 
  • Onthoud dat iedere jonge mantelzorger uniek is. Vraag na wat zijn/haar behoeftes zijn en vul niet voor de ander in.
  • Let erop dat iedereen in de samenwerking gelijk is. Iedere vorm van kennis draagt bij. 
  • Zorg ervoor dat het voor jonge mantelzorgers ook echt wat oplevert om deel te nemen. Denk aan tegoedbonnen, het betalen van een uitje of een bewijs van deelname (certificaat). 
  • Draag bij aan gezelligheid en een ontspannen sfeer tijdens de bijeenkomsten. Doe bij iedere bijeenkomst even een korte check-in en leuke energizer tussendoor. Zorg daarnaast voor iets lekkers op tafel. Of ga samen pizza eten tijdens de bijeenkomst.
  • Maak goed gebruik van de tijd tijdens bijeenkomsten. Deelnemers zijn vaak druk. Zeker als jonge mantelzorgers veel zorgtaken hebben. 
  • Bewaak de tijd zorgvuldig. Vertel duidelijk aan het begin wat jullie gaan doen tijdens de bijeenkomst. 
  • Wil je meer weten over co-creatie met jonge mantelzorgers? Lees dan het artikel ‘Zo ondersteun je jonge mantelzorgers’. Daarin vertellen Vilans-expert Nynke de Jong en jonge mantelzorger Tessa Voorbij over de co-creatie in het Europese onderzoeksproject ME-WE. Bekijk vooral de informatie onder ‘Geleerde lessen co-creatie met jonge mantelzorgers’. 

Co-creatie: Eén op één met jonge mantelzorgers

Co-creatie is ook mogelijk door één op éen in gesprek te gaan. Het kan zijn dat een jonge mantelzorger zich hierbij meer op zijn/haar gemak voelt. Hierdoor kom je soms meer te weten. Het is belangrijk om dan het gesprek aan te gaan met een open blik en open vragen. Ook hier geldt: Vraag altijd na wat jongeren zélf graag willen. Vul het niet voor hen in.

Meer info


Hoe kan ik samenwerken met andere organisaties, zodat we jonge mantelzorgers goed kunnen ondersteunen?

Jonge mantelzorgers goed herkennen. Daarvoor is het nodig dat professionals van verschillende organisaties met elkaar samenwerken. Besef dat het nodig is, is er meestal wel. Maar zo'n samenwerking kan best lastig zijn. Hoe doe je het dan goed? 
Verschillende organisaties en professionals kunnen belangrijk zijn om mee samen te werken. Denk aan: 

  • Zorgprofessionals. Bijvoorbeeld de wijkverpleegkundige of de huisarts.
  • Professionals in de welzijnssector. Bijvoorbeeld medewerkers van een sociaal wijkteam, jongerenwerkers. Of de (school)maatschappelijk werker, gemeenteadviseur of de casemanager dementie. 
  • Overige professionals. Kijk ook naar andere professionals die belangrijk zijn voor jongeren. Bijvoorbeeld bij de sport- of voetbalclub. 

Meer weten? Bekijk de plaat 'Jonge mantelzorgers ondersteunen doe je samen' (pdf).

Tips om goed samen te werken met andere professionals

  • Start met een netwerk. Organiseer daarvoor een netwerkbijeenkomst. In deze handleiding lees je alles over de stappen die je hiervoor kunt zetten. Je kunt daarbij samen stil staan bij bijvoorbeeld de volgende vragen:
    • Hoe zorgen we ervoor dat we jonge mantelzorgers herkennen?
    • Hoe ondersteunen we ze vervolgens in de regio?
    • Wat voor een ondersteuning zouden jonge mantelzorgers zelf graag willen?
    • Hoe kunnen we onze samenwerking hierin versterken? 
  • Een goede verwijzing begint bij jou. Kom jij als zorgprofessional bij een gezin? Vermoed je dat kinderen meer zorgtaken hebben dan normaal? Of dat zij zich zorgen maken over een ziek familielid? Start dan met de vraag: Hoe gaat het met jou? En: Wat wil jij graag? Of: Wat heb jij nodig? Merk je problemen bij een jonge mantelzorger? Dan kan je hem/haar bijvoorbeeld in contact brengen met een steunpunt mantelzorg. Het liefst een steunpunt in de buurt. Bekijk dit landkaartje voor het dichtstbijzijnde mantelzorgsteunpunt. Of informeer bij je gemeente voor ondersteuningsmogelijkheden. 
  • Weet welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn in jouw werkgebied of gemeente. Het kennen van de sociale kaart in jouw regio is belangrijk. Op deze manier kun je jonge mantelzorgers helpen. Je kunt ze zo informeren over de verschillende mogelijkheden voor ondersteuning.
  • Zorg voor een ‘warme’ doorverwijzing. Het is meestal niet voldoende om de jonge mantelzorgers alleen te informeren. Een persoonlijke doorverwijzing kan net die extra benodigde steun zijn. Bel dus zelf. Of ga samen met de jonge mantelzorgers naar de professional of organisatie.
  • Zorg voor een goed contact met samenwerkingspartners. Het gaat dan om elkaar goed kennen. Zodat je elkaar kunt vinden op het juiste moment. 

Dit zeggen experts over goede ondersteuning

  • Anjet van Dijken is onder meer bekend als schrijfster van het Brussenboek, dat ingaat op hoe het voor broers en zussen is om op te groeien in een zorgintensief gezin. Als ervaringsdeskundige en expert heeft ze veel ideeën over wat er in de zorg in Nederland beter kan. Lees het artikel ‘We moeten de zorg in Nederland hervormen naar familiezorg’ (pdf).
  • Inge (jonge mantelzorger), Bas Schepers (docent) en Sandra Stakel (psychiatrisch verpleegkundige en kindercoach) zijn allemaal betrokken bij ons project ME-WE. Zij vertellen over de kansen en mogelijkheden die zij voor goede ondersteuning zien. Lees het artikel ‘Hoe kunnen we jonge mantelzorgers goed ondersteunen?’ (pdf).
  • Yvonne de Jong is adviseur bij Vilans. Ze inspireert, motiveert en ondersteunt zorgorganisaties om familieleden te betrekken bij zorg en welzijn. In haar blog ‘Opgroeien als jonge mantelzorger: direct van school naar huis’ benadrukt ze het belang van samenwerken: ‘Mogelijke ondersteuners van jonge mantelzorgers vind je overal: op school, binnen het verenigingsleven, bij de gemeente, op het mantelzorgsteunpunt,  of onder zorgprofessionals. Een netwerk vormen binnen een gemeente of regio kan een goed idee zijn.’

Meer handige tools


Hoe kan ik jonge mantelzorgers ondersteunen?

Het zorgen voor een naaste kan problemen geven. Denk hierbij aan lichamelijke problemen, zoals rug- of hoofdpijn. Maar ook geestelijke problemen, zoals depressie of angst. Dit blijkt uit een vragenlijst die Vilans en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hebben afgenomen. 154 jonge mantelzorgers hebben die ingevuld. 

Bestaande hulpmiddelen en programma's

Er bestaan al hulpmiddelen en programma’s voor jonge mantelzorgers. Toch sluit het aanbod vaak niet zo goed aan bij hun behoeften. Ook mist vaak een gezamenlijke aanpak. Terwijl het belangrijk is dat professionals samen hierin optrekken. Vooral professionals uit zorg, welzijn, jeugdzorg, gezondheidszorg en onderwijs. Ook zijn de jongeren vaak niet zichtbaar. Dit omdat zij zichzelf niet herkennen als mantelzorger. Het zorgen voor een naaste is voor hen vaak heel vanzelfsprekend. Daardoor weten professionals vaak niet wie de jonge mantelzorgers zijn. Laat staan dat zij weten hoe zij goed geholpen kunnen worden. 

Zo kan het wel

Wat zijn dan wél succesvolle manieren om het welzijn van jongeren te vergroten? Via de vragenlijst gaven de jonge mantelzorgers aan waar zij behoefte aan hebben. Ook deelden tien experts hun inzichten. Zo is het onder andere belangrijk dat jonge mantelzorgers de ondersteuningsmogelijkheden kennen. Vertel ze dan ook over ondersteuning in de buurt. Vraag ook regelmatig aan de zorgontvanger hoe het met de jonge mantelzorger gaat. Wil je ondersteuningsaanbod voor jonge mantelzorgers ontwikkelen? Werk dan met ze samen voor de ontwikkeling. 

Tips: Wat kun je als zorgprofessional doen?

  • Kom jij als zorgprofessional bij een gezin? Vermoed je dat kinderen meer zorgtaken hebben dan normaal? Of dat zij zich zorgen maken over een ziek familielid? Start dan met de vraag: Hoe gaat het met jou? En: Wat wil jij graag? Of: Wat heb jij nodig? Merk je problemen bij een jonge mantelzorger? Dan kan je hem/haar bijvoorbeeld in contact brengen met een steunpunt mantelzorg. Het liefst een steunpunt in de buurt. Bekijk daarvoor dit landkaartje. Of informeer bij je gemeente voor ondersteuningsmogelijkheden. 
  • Wijs de jonge mantelzorger ook op online lotgenotencontact. Op de website van Minters Mantelzorg vind je een overzicht. Bijvoorbeeld www.kopstoring.nl. Voor kinderen van ouders met geestelijke problemen. Of www.brusjes.nl. Voor kinderen die een broertje of zusje hebben met een beperking.
  • Geef jongeren informatie over het ziektebeeld van hun naasten. Bijvoorbeeld met de informatiekaarten voor kinderen. Deze geven uitleg over geestelijke of verslavingsproblemen van de ouder. Bijvoorbeeld een depressie of verslaving aan alcohol. Bekijk alle kaarten op: Trimbos.nl | AF1822: KOPP/KOV Informatiekaarten 
  • Maak gebruik van het stappenplan van MantelzorgNL. Dit plan ondersteunt jonge mantelzorgers. Verschillende organisaties spelen hierin een rol. Denk aan: de gemeente, school, mantelzorgsteunpunten en zorg- en welzijnsorganisaties.
  • Zorg voor meer aandacht voor jonge mantelzorgers in jullie organisatie. Ga bijvoorbeeld samen naar de theatervoorstelling ‘What if’. Deze theatervoorstelling laat zien hoe het is om jonge mantelzorger te zijn. 
  • Het helpt om de jongere goed te leren kennen en een relatie met elkaar op te bouwen. Goede communicatie is daarbij belangrijk. Wil je meer weten over hoe je een goed gesprek voert? Daarover kun je veel lezen in het thema Goed in gesprek op Zorg voor Beter.
  • Brussen zijn de broers of zussen van mensen met een beperking. Wij wijzen hen op de mogelijkheid van Brussupport. De Brussensupporters worden door ervaren trainers opgeleid. Vervolgens worden zij één-op-één gekoppeld aan de brussen die behoefte hebben aan ondersteuning.

Meer info


Zorgen dat jonge mantelzorgers zich beter voelen. Hoe doe ik dat?

Veerkracht is het vermogen dat mensen hebben om te herstellen van stress en tegenslag. Je kunt de veerkracht van jonge mantelzorgers versterken. Dit doe je door ondersteuning te bieden. Lees daarvoor ‘Hoe kan ik jonge mantelzorgers ondersteunen’.

Geef de ME-WE veerkrachtstraining 

Maar er is meer dat je kunt doen. Zo kun je ook een training geven in jouw zorgorganisatie aan jonge mantelzorgers. Daarvoor ontwikkelden Vilans en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) de ME-WE veerkrachtstraining. Dit deden zij samen met jongeren en professionals. De training richt zich op jongeren en is getest bij jongeren van 15,16 en 17 jaar. Op scholen en op steunpunten mantelzorg. Dat zijn ook plekken waar je de training kunt aanbieden. 

De doelen van deze training zijn:

  • Positieve manieren opdoen om met uitdagingen om te gaan.
  • Doorbreken van denkpatronen die niet helpend zijn.
  • Zelfvertrouwen vergroten.
  • Ruimte voor nieuw gedrag.
  • Meer in het hier en nu leven.
  • Zelfinzicht versterken.
  • De kracht van het sociale netwerk gebruiken.

Wil je met de ME-WE-training aan de slag? Bekijk dan de:


Hoe zorg ik dat er meer aandacht voor jonge mantelzorgers komt?

Jij weet dat het belangrijk is om aandacht te hebben voor jonge mantelzorgers. Maar hoe zorg je ervoor dat jouw collega's en andere professionals dat ook zien? 

Het helpt als je deelt waarom aandacht voor jonge mantelzorgers zo belangrijk is. Gebruik daarvoor bijvoorbeeld de informatie uit 'Waarom is er extra aandacht nodig voor jonge mantelzorgers?’. Je kunt een korte presentatie geven tijdens het teamoverleg. Doe dit vooral op een leuke, speelse manier. Bijvoorbeeld met een quiz. Nog beter is om dit samen met een jonge mantelzorger te doen. Hij/zij deelt dan zijn/haar verhaal.  

Week van de Jonge Mantelzorger

Wil je nog meer doen? Hou dan de Week van de Jonge Mantelzorger in de gaten. Dit is een jaarlijkse landelijke week van 1 tot en met 7 juni. In het hele land worden dan activiteiten georganiseerd voor jonge mantelzorgers. Er zijn ook activiteiten voor professionals die met jonge mantelzorgers te maken hebben. 

Campagne 'Deel je zorg'

De overheid is de campagne ‘Deel je zorg’ gestart. Het doel? Jonge mantelzorgers helpen om over hun zorgen te praten en mogelijk hulp te zoeken. Gemeenten en organisaties kunnen de ontwikkelde campagnemiddelen inzetten. Zo is er een speciale toolkit met onder andere nieuwsberichten, filmpjes, kant-en-klare social media posts en ervaringsverhalen van jongeren.

Strategische Alliantie

De Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg is een landelijk netwerk. De overheid heeft dit netwerk in 2020 opgericht. Het bestaat uit verschillende organisaties en jonge mantelzorgers zelf. Of mensen die jonge mantelzorger zijn geweest. Het uitwisselen van kennis is een belangrijk doel. De deelnemers verzamelen alle kennis en verspreiden die aan geïnteresseerden. Op hun website kun je je aanmelden voor de nieuwsbrief. 

Expertiselab Jonge Mantelzorgers

Veel studenten hebben naast hun studie een mantelzorgtaak. Het Expertiselab heeft als doel om de positie van jonge studerende mantelzorgers verbeteren. Het netwerk bestaat uit professionals die werkzaam zijn in onderwijs, zorg, welzijn of overheid.

Het netwerk staat voor:

  • Informatie, ervaringen en goede voorbeelden delen uit alle regio’s.
  • Signaleringsfunctie: Welke vraagstukken liggen er en hoe kunnen we hieraan werken?
  • Netwerken opbouwen.
  • Bespreken hoe in actie te komen. 
  • Spreekbuis zijn van de groep jonge studerende mantelzorgers!

Wil je meer weten of ook aansluiten bij het Expertiselab Jonge Mantelzorgers?


Hoe is de ondersteuning van jonge mantelzorgers in Europa geregeld?

In het Europese project ME-WE deden samenwerkingspartners onderzoek naar de ondersteuning van jonge mantelzorgers. Dit project liep van januari 2018 tot maart 2021. Partners uit zeven verschillende landen namen hieraan deel. Namens Nederland deden kennisorganisatie Vilans en het Sociaal en Cultureel Planbureau mee. In dit onderzoek gingen de partners onder andere aan de slag met:

  • Kennis verzamelen over jonge mantelzorgers in Europa. Wat zijn hun behoeften en voorkeuren? Hoe gaan ze om met stress?
  • Verschillende hulpmiddelen ontwikkelen voor jonge mantelzorgers. Deze hulpmiddelen zijn in zes Europese landen getest. Bekijk het overzicht van de hulpmiddelen (taal is Engels).

Onderzoek naar ondersteuning

Eén ME-WE-onderzoek bestond uit gesprekken met 66 deskundigen en jonge mantelzorgers uit 10 Europese landen. Dit zijn de belangrijkste inzichten over ondersteuning uit het onderzoek:

  • Herkennen van jonge mantelzorgers is belangrijk om goede ondersteuning te kunnen bieden. (Zorg)organisaties vervullen hierin een belangrijke rol. Zij zijn alleen niet goed op de hoogte van het bestaan van jonge mantelzorgers. 
  • Volwassenen en professionals moeten beter getraind worden in het herkennen van jonge mantelzorgers. Zodat zij gaan zien wie en waar zij zijn. Dit stelt hen in staat om betere ondersteuning te bieden.
  • De deskundigen geven aan dat het belangrijk is om voor goede wetten te zorgen. Hierin komen dan de rechten van jonge mantelzorgers te staan. 
  • Gezamenlijke ondersteuning heeft meerwaarde. Belangrijk dat er niet alleen aandacht is voor één levensgebied. Maar juist ook aandacht voor school, familie, gezondheid en sociale zorg.
  • Wil een organisatie ondersteuning bieden? Dan is het belangrijk dat dit altijd in samenwerking met jonge mantelzorgers gebeurt. Meer weten? Lees dan ‘Hoe zorg ik dat ondersteuning aansluit bij behoeftes van jonge mantelzorgers?’ (LINKEN)

Meer weten over het onderzoek? 

Onderzoek naar beleid 

In een aantal Europese landen deden ME-WE-partners onderzoek naar beleid. Welke wetten bestaan er allemaal om jonge mantelzorgers te herkennen en te ondersteunen? Deelnemende landen waren: Italië, Slovenië, Zweden, Zwitserland, Groot-Brittannië en Nederland. Het onderzoek bestond uit literatuuronderzoek en interviews met vijf deskundigen. Dit zijn de belangrijkste punten: 

  • De meeste landen hebben geen wetten die speciaal bedoeld zijn om jonge mantelzorgers te herkennen. Ook niet om hen te beschermen en te ondersteunen.
  • Groot-Brittannië heeft wel wetten die jonge mantelzorgers beschermen.
  • In Nederland zijn er wel wetten die indirect iets kunnen betekenen voor jonge mantelzorgers. Denk hierbij aan de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet. 

Meer weten over dit onderzoek? 

Deze aandacht is er in Nederland voor jonge mantelzorgers 

Gelukkig komt er steeds meer aandacht voor jonge mantelzorgers. Ook in Nederland. Bijvoorbeeld:

  • De campagne ‘Deel je zorg’. De overheid vraagt hiermee aandacht en waardering voor jonge mantelzorgers. Ook worden jonge mantelzorgers gemotiveerd om over hun zorgen te praten of gebruik te maken van hulp. 
  • De Week van de Jonge Mantelzorger. Van 1 tot 7 juni organiseert JMZ Pro de Week van de Jonge Mantelzorger (https://www.jmzpro.nl/de-week-van-de-jonge-mantelzorger/). Hierin vragen zij landelijk aandacht voor deze jongeren. Door heel het land worden activiteiten georganiseerd. Niet alleen voor jonge mantelzorgers zelf, ook voor professionals die met jonge mantelzorgers te maken kunnen krijgen. 
  • Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg. Dit is een netwerk dat door de overheid is opgericht. Het bestaat uit verschillende organisaties, kennisinstituten en mensen die jonge mantelzorger zijn of waren. Het netwerk verzamelt kennis en verspreidt deze. Het doel? Meer aandacht en betere ondersteuning voor jonge mantelzorgers. 
     

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]