Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Dementie

Pijn signaleren bij mensen met dementie

Meneer Jansen is 85 jaar en woont op een psychogeriatrische afdeling. Meneer heeft de ziekte van Alzheimer en  vertoont de laatste tijd geagiteerd en prikkelbaar gedrag. Dit gedrag doet zich gedurende de hele dag voor en is zeer wisselend. Meneer kan opeens heel boos zijn en het andere moment is hij erg verdrietig. De zorgmedewerkers hebben al van alles geprobeerd, maar kunnen geen verklaring voor het gedrag vinden. Een aantal weken later blijkt dat Meneer Jansen een ontstoken tand heeft.

Pijn bij mensen met dementie is onderbehandeld. Dit betekent dus dat mensen met dementie regelmatig onnodig pijn hebben. Pijn beperkt mensen in het functioneren en is van invloed op de kwaliteit van leven. Meestal is er iets tegen de pijn te doen. Dat zorgt dat mensen met dementie zich beter voelen. Zorgmedewerkers kunnen daarbij helpen!

Ga direct naar:

Belang van pijnherkenning bij dementie

In deze video vertelt Erik Scherder, hoogleraar klinische neuropsychologie, over pijn bij dementie en het belang van het herkennen van pijn.

Terug naar boven

Factoren die gedrag beïnvloeden

Er zijn verschillende factoren die gedrag beïnvloeden bijvoorbeeld een infectie, te veel of te weinig activiteiten, depressie, pijn. Het is vaak lastig te bepalen waar de persoon met dementie precies last van heeft en waar het gedrag vandaan komt. Een gevolg hierdoor kan zijn dat het gedrag op de voorgrond wordt behandeld en niet meer gezien wordt als signaal van pijn.

Terug naar boven

Herkennen en signaleren van pijn

Herkennen en signaleren van pijn bij mensen met dementie is erg moeilijk. Mensen met dementie kunnen vaak niet goed aangeven of ze pijn hebben. Zij uiten pijn op een andere manier, bijvoorbeeld door gedragsverandering. Bij het observeren van gedrag observeren is waarnemen heel erg belangrijk. Waarnemen gaat over het geen wat je ziet, de ontvangen prikkel. Waarnemen gaat dus niet over interpreteren. Test jouw waarnemingsvaardigheden met onderstaand filmpje:

https://youtu.be/ubNF9QNEQLA

Terug naar boven

Hoe herken je pijn bij mensen met dementie?Hoe kun je pijn waarnemen?

Specifieke uitdrukkingen voor pijn is een combinatie van:

  • Wenkbrauwen naar beneden bewegen.
  • Omhoog bewegen van wangen.
  • Samenknijpen van de ogen.
  • Neus optrekken.
  • Bovenlip optrekken.

Observatie-instrumenten

Er zijn verschillende observatie instrumenten ontwikkeld voor het observeren en meten van pijn bij mensen met dementie, die niet of nauwelijks meer in staat zijn om hierover te communiceren. Hieronder worden een aantal instrumenten beschreven:

PACSLAC-D

De Pain Assessment Checklist for Seniors with Severe Dementia (PACSLAC-D) bestaat uit 24 items. De items zijn geclusterd in drie categorieën: gelaat, verzet/afweer en sociaal/emotioneel. Als een item aanwezig is tijdens de observatie, dan wordt deze gescoord. Een score van 4 of hoger duidt mogelijk op pijn. Zie de PACSLAC-D (pdf)

PAINAD

De Pain Assessment in Advanced Dementia Scale (PAINAD) bestaat uit 5 items en is ontwikkeld voor mensen met gevorderde dementie. Deze schaal bestaat uit 5 gedragsindicatoren: gezichtsuitdrukking, stemgedrag, ademhaling, lichaamstaal en troostbaarheid. Per gedrag indicator kan er gescoord worden van 0 tot 2. Elk item dat als 1 of 2 wordt gescoord, kan duiden op mogelijke pijn of ongemak. Zie de PAINAD (pdf)

REPOS

De Rotterdam Elderly Pain Observation Scale (REPOS) bestaat uit 10 items. Het instrumenten bestaat uit 10 gedragingen die als kenmerkend worden gezien voor pijn. Deze worden op een instructiekaart toegelicht. Als het gedrag aanwezig is, dan wordt deze gescoord. Bij een score van 3 of hoger is er mogelijke sprake van pijn. De REPOS bevat ook een beslisboom, waarin mogelijke oorzaken en acties worden beschreven. Zie het scoreformulier (pdf), de beslisboom (pdf) en instructiekaart van de REPOS

DOLOPLUS-2

De DOLOPUS-2 bestaat uit 10 items en is ontwikkeld om pijn bij ouderen te observeren en te meten. De items zijn geclusterd in drie categorieën: lichamelijke, psychomotorische en psychosociale reactie. Een score van 5 of hoger duidt mogelijk op aanwezigheid van pijn. Op Pijnverpleegkundigen.nl staan het observatie-instrument, de handleiding en de beschrijving van de items van de DOLOPLUS-2.

Bedenk dat de instrumenten een hulpmiddel zijn om pijn te observeren en te meten. Per organisatie kan bekeken worden welke observatielijst de voorkeur heeft.

Terug naar boven

Hoe gebruik je de meetinstrumenten voor het herkennen van pijn bij dementie?Hoe gebruik ik de pijnmeetinstrumenten?

Een aantal tips over hoe je pijnmeetinstrumenten kunt gebruiken / inzetten:

  • Doe ervaring op met het instrument door te oefenen en/of een training te volgen.
  • Scoor alles wat je ziet, ook wat normale uitingen zijn voor een bewoner, bijvoorbeeld rimpels of kreunen. Interpreteer niet.
  • Observatie van pijngedrag is een moment opname. Voer daarom de observatie meerdere keren uit in verschillende omstandigheden (bijvoorbeeld tijdens rust, fysieke activiteit, kauwen) en door verschillende zorgverleners.
  • Als je goed wil observeren, dan kun je niet tegelijkertijd de zorg verlenen. Het heeft de voorkeur dat één medewerker de zorg verleent en de andere medewerker observeert.

Terug naar boven

Oefenen met de pijnmeetinstrumenten

Op YouTube kun je een serie van 7 video’s vinden, waarmee je kunt oefenen met de observatie instrumenten. Hieronder vind je één van de video’s:

https://youtu.be/7y798wWcu9w

Terug naar boven

Meer lezen

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Lon van Rijsewijk 5/9/2017

Hallo,
Ik ben op zoek naar scholing 'pijnherkenning'. Ikzelf werk voornamelijk met niet communicerende mensen met autisme. Heeft u voor mij mogelijk gegevens van instanties die deze training geven? Ik kan op Google hier niets over vinden.
Met vriendelijke groet,
Lon


Laura van Steenpaal 4/3/2016

Hallo,
Mijn naam is Laura van Steenpaal, ik volg de opleiding Verpleegkundige niveau 4.
Ik ben met een kwaliteitsonderzoek bezig met pijn bij dementerende of patienten met een delier. Hoe dit gemeten wordt op de afdeling, op welke manier.
Is dit ook evidence based?
Heeft u misschien iets wat evidence based is? Dan kan ik dit voor mijn kwaliteitsonderzoek gebruiken.


Joyce 4/11/2015

Heel fijne informatie, bezig met een klinische les in elkaar te zetten of hoe je pijn kunt herkennen bij dementerende.
Erg blij met deze informatie hier kan ik erg veel mee.
Bedankt!


Marieke 17/3/2015

Dank! Precies op het juiste moment de juiste informatie!
Groet, Marieke


Tara Koenders

mail | meer info

t.koenders@vilans.nl

Lees meer

NieuwsDementie

Meer nieuws

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven