Home Thema's Dementie Praktijk Persoonsgerichte zorg Contact maken en ondersteuning

Dementie

Communiceren met mensen met dementie

Mensen met dementie krijgen vaak te maken met veranderend gedrag. Dit vraagt veel van de persoon, maar ook van de mensen in hun omgeving. Hoe communiceer je met mensen met dementie? Hoe kun je iemand ondersteunen?

Ga direct naar

Vijf tips voor ondersteuning

Ook bij mensen met dementie is het belangrijk dat zij zo veel mogelijk zelf blijven doen. Probeer zo min mogelijk dingen uit handen te nemen en kijk wat ze nog wel kunnen doen. Vijf praktische tips om mensen met dementie op deze manier te ondersteunen.

  1. Leef je in in de persoon met dementie.
    Door je in te leven in de persoon met dementie kun je hem/haar beter begrijpen en ben je beter in staat om hem/haar (en de omgeving) te ondersteunen. Tip: Stel je voor dat je je niet meer kunt aankleden, gewoonweg omdat je niet meer weet hoe het moet.
  2. Sluit aan bij de wensen en behoeften van de persoon met dementie.
    Probeer, in elk stadium van dementie, aan te sluiten bij de wensen en behoeften van de cliënt. Dat klinkt heel logisch. Maar als zorgmedewerker denken we soms, met al onze goede bedoelingen, dit wel te weten. Tip: Sta in je volgende dienst eens bewust stil bij de vraag: 'Wat wil de cliënt eigenlijk zelf?'
  3. Neem geen dingen van de persoon met dementie over, maar biedt ondersteuning waar dat nodig is.
    Neem geen dingen over, maar stimuleer de cliënt om zoveel mogelijk zelf te doen. Als wij veel van de persoon met dementie overnemen, dan vergeet de persoon met dementie hoe hij dit zelf kan doen. Tip: Geef in je volgende dienst eens de tandenborstel aan een cliënt (waarbij de zorg vaak zijn/haar tanden poetst) en doe bij jezelf voor hoe jij je tanden poetst.
  4. Stimuleer de persoon met dementie en zijn omgeving om zo lang mogelijk de gewone dingen te blijven doen.
    Boodschappen doen, op visite gaan, sporten, zingen in een koor, koken. Dit zijn allerlei activiteiten die mensen met dementie prima zelfstandig en/of met ondersteuning kunnen doen. Betrek hierbij ook de omgeving van de cliënt en geef hen voorlichting over de mogelijkheden. Tip: Vraag eens na welke sport de cliënt vroeger heeft beoefend en kijk samen of hij deze sport weer kan en wil oppakken.
  5. Test en corrigeer de persoon met dementie niet.
    Vragen als: 'Wat heb je gisteren gedaan?' En 'Weet je nog wie ik ben?' kunnen moeilijk en confronterend zijn voor mensen met dementie. Als de cliënt een ‘fout’ maakt corrigeer hem/haar dan niet en laat de cliënt in zijn/haar waarde. Tip: Sta een stil bij de vraag: 'Hoe zou ik me voelen als bepaalde dingen mij niet meer lukken?'

Heb jij tips om mensen met dementie en hun omgeving te ondersteunen en wil je deze graag delen. Laat ze dan hieronder bij de reacties achter.

Terug naar boven

10 basistips voor goed contact

Ook in het contact met mensen met dementie kun je rekening houden met de situatie. De volgende 10 basistips helpen je bij het contact maken. De tips zijn ontwikkeld in de Academische Werkplaats Dementie. Kijk voor meer informatie op de website van het Van Kleef Instituut:

  1. Ieder mens is uniek: en heeft zijn eigen voorkeuren, gewoonten en behoeften en wil op zijn eigen, persoonlijke manier benaderd worden. Vanuit het persoonsgerichte gedachtengoed staat de persoon voorop, niet de diagnose. Daarom spreken we altijd van ‘iemand met dementie’ en niet over ‘de dementerende’.
  2. Maak je bekend: Noem indien mogelijk iemand bij naam. Stel jezelf voor, en vertel wat je zou kunnen betekenen voor diegene. Ook als je die persoon al kent, kan het zijn dat hij/zij jou even niet herkent.
  3. Leg contact met aandacht: Sta niet te ver weg als je tegen iemand met dementie praat. Maak oogcontact. Let op je mimiek, en probeer vriendelijk te kijken. Ook al begrijpt iemand met dementie niet helemaal wat er gebeurt, dan ziet diegene in ieder geval een vriendelijk gezicht. Pak iemands hand als dat goed voelt. Praat niet met een te luide stem (tenzij iemand slechthorend is).
  4. Vraag niet te veel naar feiten en gebeurtenissen van vandaag of gisteren: Het kan erg confronterend zijn om vragen te stellen waarin iemand veel feitelijke antwoorden moet kunnen geven. Vraag bijvoorbeeld: “Hoe was uw dag?” of: “Heeft u een prettige dag gehad?” in plaats van “Wat heeft u gisteren allemaal gedaan?”. Vragen die beroep doen op iemands geheugen kunnen tot extra verwarring leiden wanneer iemand het antwoord niet weet.
  5. Houd het simpel: Doe één ding/handeling tegelijk en praat over één onderwerp. Vraag één ding tegelijk en houd het tempo laag. Vraag bijvoorbeeld niet in één zin ‘heeft u een leuke dag gehad, wat heeft u eigenlijk allemaal gedaan en bent u de buurman nog tegengekomen?’ Knip deze vragen dan op. Probeer storende achtergrondgeluiden te vermijden. Te veel prikkels kunnen leiden tot overprikkeling.
  6. Let op iemands reactie en bevestig gevoelens: Let op hoe iemand reageert en ga daar ook op in. Benoem de gevoelens die je bij iemand ziet of hoort, bijvoorbeeld blijdschap of angst. “Ik zie dat u blij/bang bent”. Ontken of negeer de emoties niet, het mag er gewoon zijn. Mensen met dementie kunnen deze gevoelens soms sneller uiten (bijvoorbeeld snel tranen in de ogen of juist sneller een opgejaagd gevoel). Geef ruimte om gevoelens te tonen. Zeg niet: “ach, ik vergeet ook weleens wat”, maar zeg dat je je kunt voorstellen dat het rot voelt om zoveel te vergeten.
  7. Ken iemand persoonlijk: Indien je vaker met iemand met dementie omgaat, is het van belang om iemand beter te leren kennen. Wat is iemand zijn levensloop? Hoe is iemand zijn persoonlijkheid? En wie zijn belangrijke sociale contacten voor iemand? Zo weet je beter hoe je op een persoonlijke manier met iemand om kunt gaan en vind je wellicht aanknopingspunten om een fijn gesprek aan te gaan, om een zinvolle bezigheid te ondernemen of om sommige voorkeuren en/of behoeften van iemand te begrijpen.
  8. Deel complimentjes uit: Geef veel complimenten. Iemand kan zo het gevoel hebben iets (nog) goed te kunnen en iemands eigenwaarde kan daardoor groeien. Corrigeer zo min mogelijk en bestraf iemand niet.
  9. Neem mensen met dementie serieus: Ga serieus in op wat iemand zegt. Probeer erachter te komen wat hij/zij bedoelt door verder te vragen of woorden of zinnen te herhalen. Het kan goed zijn dat een verhaal in zijn geheel niet logisch klinkt voor jou, maar dat er zeker wel een boodschap in het verhaal zit.
  10. Toon betrokkenheid: Toon telkens weer belangstelling, ook al ken je het verhaal dat iemand vertelt al. Vraag door naar hoe iemand het beleefd heeft, wat iemand ervan vond. Zorg wel dat je betrokkenheid oprecht is. Mensen laten zich niet zomaar voor de gek houden, dus mensen met dementie ook niet.
Terug naar boven

Meer tips over communiceren

Op de website van stichting Alzheimer Nederland, Dementie.nl, staan praktische tips die vooral gericht zijn op familie en naasten van de cliënt met dementie. Ook zijn op deze website tips te vinden voor het communiceren met cliënten in een gevorderd stadium van dementie. Daarbij ligt de nadruk op andere vormen van communicatie da praten, bijvoorbeeld lichaamstaal en het samen dingen doen.

Terug naar boven

Toolbox Betekenisvol contact

Reliëf en Zinnig Zorgen (christelijke organisaties) maakten in 2018 een Toolbox Betekenisvol Contact.(pdf) De Toolbox geeft familie en vrijwilligers ideeën en tips over hoe zij zinvol contact kunnen hebben met ouderen met dementie. Bijvoorbeeld: een zintuigendoosje maken, een themacollage maken, nagels lakken of handmassage.
Om beroepskrachten in de zorg te leren deze Toolbox te gebruiken, maakten Reliëf en Zinnig Zorgen een draaiboek Werken met de Toolbox betekenisvol contact. Dit draaiboek kun je gratis downloaden: Draaiboek Toolbox Training (pdf).

Terug naar boven

Film met tips over communiceren met mensen met dementie

In onderstaande film (25 minuten) krijg je twaalf over communiceren met mensen met dementie aan de hand van scenes gespeeld door acteurs. De film is gemaakt oor de Landelijke Werkgroep Logopedie en Dementie.

https://youtu.be/WwrWf6MTILM

Terug naar boven

Communicatie in kaart brengen (vragenlijst Windesheim)

Windesheim ontwikkelde een vragenlijst waarmee je in kaart kunt brengen hoe de communicatie verloopt met cliënten die dementie hebben. Een handig instrument voor mantelzorgers en zorgprofessionals om vast te stellen hoe de communicatie verloopt en veranderingen in beeld te brengen. De ingevulde lijst kan een startpunt zijn om met andere zorg- en hulpverleners in gesprek te gaan over de veranderde communicatie. De vragenlijst  werkt met 30 stellingen, als als ‘De persoon met dementie wordt emotioneel als praten niet lukt’ of ‘De persoon met dementie zegt vaak hetzelfde, vaste zinnetje’. Terug naar boven

Andere manieren van communiceren

Als communicatie verbaal niet meer zo goed gaat, zijn er ook mogelijkheden te communiceren met muziek, door middel van bewegen en bijvoorbeeld via fotokaarten. Op de website Hulpmiddelenwijzer staan hulpmiddelen die de communicatie met mensen met dementie kunnen vergemakkelijken, zoals een geheugenklok en een organizer.

Terug naar boven

Alzheimerfluisteren

Theatermaakster Adelheid Roosen maakte een documentaire en een voorstelling over haar moeder, die de ziekte Alzheimer had. Op basis van haar ervaringen ontwikkelde zij het concept AlzheimerFluisteren
De insteek is om mee te bewegen in de wereld van iemand met dementie, in plaats van alles bij het oude te willen houden. Tijdschrift Nursing zette 8 tips om een rijtje ‘om te Alzheimerfluisteren’. Tip 1: Probeer niet meteen in de weerstand te schieten als een bewoner iets doet wat ‘niet normaal’ is.
Op de website van Volkskrant zijn prachtige bijbehorende foto’s te vinden.

Terug naar boven

Lees meer op Zorg voor Beter

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Robert Arnoldy | Alleszelf.nl 17/7/2018

Annetje Bootsma gaf op onze site ook hele praktische tips om om te gaan met agitatie bij dementie: https://www.alleszelf.nl/begeleiding-gezelschap/omgaan-met-dementie Zij werkt als specialist ouderengeneeskunde voor Familysupporters Amsterdam


Marja 11/3/2015

Het boek Hersenschimmen van J. Bernleff lezen is een aangrijpende roman. over een man waarvan zijn eigen dementie proces tot in detail in de ik vorm beschreven wordt .
Als je t boek leest kruip je als t ware in de brein van de man, ontroerend en aangrijpend, maar schept ook een goed beeld , hoe een dementerend iemand zich voelt en kan je goed helpen in het tonen van begrip en invoelen voor een juiste benadering van dementerende mensen. Ik vind het persoonlijk eigenlijk een must om te lezen voor een ieder die met dementerende mensen omgaat.
Het was voor mij een eye opener waar ik tot op vandaag nog de vruchten van pluk.


Marjo Claessens 10/3/2015

Volg een cursus chantala speciale zorg. Over bejegening en aanraken van mensen met een beperking.
Boeken van Anneke van der Plaats lezen. Zij heeft weet van het brein en hoe om te gaan met mensen met dementie.
Met vriendelijke groet, Marjo


Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer