Hoe ga je om met onbegrepen gedrag?
Laatst bijgewerkt op: 08-04-2026
Bij onbegrepen gedrag is het belangrijk om de betekenis en oorzaak van het gedrag goed te begrijpen. Kies je snel voor het verminderen van de symptomen, dan mis je de echte aanleiding en mogelijke oplossing. Omgaan met onbegrepen gedrag vraagt dus om een onderzoekende houding. Op deze pagina lees je wat je kunt doen om met onbegrepen gedrag om te gaan.
Onbegrepen gedrag is vaak een puzzel. Waarom wil iemand steeds weg? Waarom trekt iemand zich terug of wordt boos? Het antwoord ligt niet alleen in de ziekte, maar ook in het verhaal en de onvervulde behoeften achter het vertoonde gedrag. Samen zoeken naar betekenis maakt verschil, voor de persoon, de familie en voor de zorgverleners. Het begrijpen van de oorzaken helpt om beter met het gedrag en de behoeften van de cliënt om te gaan.
Onderzoek de precieze oorzaak van het onbegrepen gedrag
De eerste en belangrijkste stap bij het omgaan met onbegrepen gedrag is het begrijpen van de precieze oorzaak en de betekenis van het gedrag. De situatie en het gedrag breng je in kaart door te kijken naar onder meer de volgende punten:
- Wie is deze persoon en wat is diens levensverhaal?
- Welke lichamelijke klachten spelen mee?
- Welke psychische en culturele en sociale elementen spelen een rol?
- Welk effect hebben medebewoners of het team op de persoon?
- Welk effect heeft de omgeving op de persoon?
Je krijgt een duidelijker beeld van wat het gedrag uitlokt of juist beschermt door samen te puzzelen. Dit noemen we beeldvorming. Dit helpt om te begrijpen wat de functie is van het gedrag dat iemand vertoond. Bij beeldvorming kijk je naar het volgende:
- omstandigheden die gedrag veroorzaken of triggeren (uitlokkende factoren).
- elementen die ervoor zorgen dat gedrag blijft bestaan (instandhoudende factoren).
- omstandigheden die helpen om gedrag te verminderen of voorkomen (beschermende factoren).
Beschrijf veranderingen objectief wie, wat, waar, wanneer en hoe vaak op een methodische manier, zoals via de PDCA-cyclus Dan helpt dat om verschillende betekenissen en indrukken van betrokkenen bij elkaar te brengen. Zo kom je tot een gedeelde beeldvorming.
Gebruik de Beeldvormer bij probleemgedrag
In deze video laat Anja Vogelaar, aandachtsvelder onbegrepen gedrag, zien hoe je vanuit verbinding en creativiteit onrust kunt verminderen, door aan te sluiten bij wat iemand mist of nodig heeft.
Zorg voor Beter
Analyseer de uitkomsten
Op basis van de inzichten vanuit de gezamenlijke beeldvorming ga je op zoek naar de persoonlijke verklaring voor het gedrag. Analyseer de volgende punten:
- Wat is de betekenis van het gedrag?
- Welke onvervulde behoefte zit erachter?
- Hoe kun je op die behoefte inspelen?
Zo wordt duidelijk waarom iemand zich op een bepaalde manier gedraagt. Dit gedrag kan voor iedere zorgverlener een andere betekenis hebben. Ga hierover met elkaar in gesprek. Dan kun je ook naar heldere oplossingen gaan zoeken. Schrijf daarom samen concrete verbeteracties op. Hier zijn stappenplannen voor.
In de volgende video vertelt expert Angèle Jonker wat helpt om onbegrepen gedrag beter te begrijpen: samen kijken, luisteren, analyseren, uitproberen en blijven leren. Zo ontstaat er ruimte voor verandering, begrip en steun.
Zorg voor Beter
Werk interdisciplinair samen
Ga in een interdisciplinair team op zoek naar een mogelijke oorzaak van het onbegrepen gedrag. Het team kan bestaan uit de volgende personen:
- een (verpleeg)huisarts
- psycholoog
- verzorgenden
- wijkverpleegkundige of verpleegkundige
- casemanager dementie
Ook is het belangrijk om de mantelzorger of naasten te betrekken. Zij kennen hun naaste het beste. Hun kennis over het levensverhaal, de waarden en gewoonten biedt vaak de beste aanknopingspunten.
Ga bewust om met medicatie bij onbegrepen gedrag
Artsen schrijven bij onbegrepen gedrag soms medicatie voor. Denk bijvoorbeeld aan antipsychotica of kalmeringsmiddelen. Deze medicijnen kunnen directe symptomen wegnemen. Je lost er de oorzaak vaak niet mee op. In sommige gevallen verergert het gedrag juist. Bewust omgaan met psychofarmaca is dus nodig.
In veel gevallen is de oorzaak van het gedrag ook op een andere manier weg te nemen. Zorg daarom eerst voor begrip van de oorzaak, analyseer samen en handel gericht. Evalueer vaak. Medicatie blijft een laatste en tijdelijk middel. En een afbouwplan is altijd nodig.