Intimiteit en seksualiteit

Bespreekbaar maken van seksualiteit in de ouderenzorg

Praten over intimiteit en seksualiteit is vaak lastig, maar het is wel belangrijk om te doen. Zoek daarom naar een aanleiding om het onderwerp bespreekbaar te maken. Maak een bruggetje!
Ja, het is een lastig onderwerp. Je hebt er niet voor geleerd, het is eng, het voelt te privé. En je wilt een cliënt niet in verlegenheid brengen. Tegelijkertijd zal jouw cliënt er ook niet snel over beginnen. En toch is intimiteit en seksualiteit belangrijk voor de kwaliteit van leven van iemand. En als we die centraal willen zetten, zullen we er toch over moeten beginnen. Zorg voor een veilige sfeer waarin er geen andere mensen meeluisteren en waarin je uitnodigt, maar niet aandringt. Oefenen van een gesprek met voorbeeldzinnen kan helpen.

Maak een bruggetje

Als iemand voor het eerst in de zorg komt, kun je het bij de intake aan de orde stellen. Het bruggetje is dan bijvoorbeeld: ‘In onze organisatie vinden we het belangrijk om seksualiteit te bespreken met cliënten. Vindt u het goed als ik daar een paar vragen over stel?' bij echtparen, waarvan een van hen in het verpleeghuis wordt opgenomen: 'Ik kan me voorstellen dat het pijnlijk / lastig voor u is dat u door deze opname niet meer met elkaar samenwoont. Wij kunnen ons heel goed voorstellen dat u behoefte heeft aan privacy om u samen terug te trekken.'
Je kunt ook in een ongepland gesprek de vraag stellen: 'wie is/was voor u belangrijk. Hoe ging u met hen om?' 

Voorbeeldgesprek:

  • ‘We komen nu bij een onderwerp dat voor de meeste mensen nogal privé is, namelijk seksualiteit’
  • Benoem de mogelijke weerstand: ‘Misschien vindt u het vervelend.’
  • Geef een korte heldere reden waarom het belangrijk kan zijn: ‘Uw medicijnen  kunnen gevolgen hebben voor uw seksuele leven.’
  • Verzoek: ‘Vindt u het goed dat ik hiernaar vraag?’

Andere bruggetjes:

  • ‘In onze instelling vinden we het belangrijk om aandacht voor seksualiteit en intimiteit te hebben. Vindt u het goed dat ik u daar een paar vragen over stel?’
  • ‘Veel mensen vinden seksualiteit niet makkelijk om over te praten. Toch is het voor veel mensen een wezenlijk onderwerp in hun bestaan. Vindt u het goed als ik u hierover wat vragen stel? Wilt u hier iets over kwijt?’
  • ‘Veel mensen met MS, de ziekte van Parkinson of dementie ervaren veranderingen op het seksuele vlak. Mogelijk heeft u daar ook mee te maken. Heeft u daar vragen over, dan kunt u daarmee bij mij terecht.’
  • Vraag eens naar de manier waarop de cliënt zijn/haar partner heeft ontmoet, of het liefde op het eerste gezicht was en hoe dat dan ging in hun tijd: verkering, verloving, invloed van ouders, kerk. Hoe ging men daarmee om?

  Andere vervolgvragen:

  • ‘Heeft u veranderingen in de intimiteit gemerkt sinds uw ziektebeeld?’
  • ‘Zijn er zaken waar wij in het verpleeghuis/verzorgingshuis rekening mee kunnen of moeten houden?’
  • ‘Heeft u behoefte aan privacy als bijvoorbeeld uw partner langskomt?’
  • ‘Zijn er speciale gewoontes die u heeft?’

Vragen voor partner of kinderen van een bewoner met dementie

Het gaat dan om intimiteit in de breedste zin des woord:  

  • Op welke manier waren u en uw partner vroeger intiem?
  • Op welke manier waren uw ouders vroeger intiem?
Bron: Scholingsmap Seksualiteit en ouderen (pdf), Rutgers en Sekskoffer van Zorggroep Archipel

Do’s and don'ts

Niet doen Wel doen
Verhullend taalgebruik Geleidelijk aan aankaarten (na relatie ook intimiteit en seksualiteit)
Te direct zijn Sterke waarschijnlijkheid (‘het komt vaak voor’)
Om de hete brei heen draaien Logische aansluiting (incontinentieklachten)
Wachten op het juiste moment (komt dat ooit?) Taboe benoemen (niet gemakkelijk maar ik ga u toch vragen stellen)
Verwachten dat iedereen heel gemakkelijk over seks praat Beleidsbenadering (‘het is hier beleid om ..’)

De cliënt en de verwanten waarderen over het algemeen een dergelijk gesprek. Het  laat zien dat je de cliënt en zijn verwante serieus neemt. Je ondersteunt hen zo dat ze zichzelf kunnen blijven, en de vertrouwde omgang met degenen die voor hen van belang zijn voort kunnen zetten.

Hoe voer je over elk onderwerp een goed gesprek?

Een gesprek waarin je de tijd neemt, een gesprek waarin je contact maakt en actief luistert, een gesprek waarin je kunt zeggen wat je op je hart hebt. Hoe doe je dat? Lees er alles over in het thema Goed in gesprek
 
Lees verder

Bronnen

Scholingsmap Seksualiteit en ouderen, (pdf) Rutgers
Sekskoffer van Zorggroep Archipel
JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Nelleke van Winkelhof 19/10/2019

Ik ben al jaren intimiteitverpleegkundige in een revalidatiecentrum, en de revalidanten waarderen het zeer dat dit onderwerp in de revalidatie is opgenomen ! De drempel naar een arts is vaak te hoog om hierover te praten. Tijdens de verzorging kan ik dit onderwerp al aankaarten en de revalidant dan doorverwijzen naar mijn spreekuur. Ook voor de collega's werkt het fijn, men kan de revalidant doorverwijzen en hoeven er dan zelf niet over te praten. Het lijkt mij heel belangrijk dat er een VP/ZV de vragen kan beantwoorden waar heel veel bewoners/revalidanten mee zitten, over seksualiteit en intimiteit.


Annelies 9/8/2019

Hallo Mary
Ik ben het met je eens dat het de keuze van de bewoner is om seksualiteit wel of niet te bespreken. Maar om hem/haar hier een uitspraak over te kunnen laten doen moet je het dus wel benoemen. Dus het gesprek openen. Ik lees in de tekst vier varianten op de vraag of een patiënt het goed vindt dat hier iets over wordt gevraagd.
Jouw voorbeelden zijn duidelijke 'nee's' en die kun je vervolgens prima noteren in het zorgleefplan: "P wil het onderwerp intimiteit/seksualiteit niet bespreken met het personeel.", o.i.d.


Mary 3/7/2019

Het ligt heel erg aan wie je voor je hebt! Ik heb bewoners waar ik er niet meer dan oppervlakkig over kan spreken. Die vinden dit echt te privé om over te praten, hoe goed onze vertrouwensband ook is. Laat staan dat dit ook nog eens in een zorgleefplan verwerkt moet worden. We moeten deze grens van onze bewoners respecteren!

Een ander zegt weer: aan mijn lijf geen polonaise meer. Of: nee hoor, die tijd is geweest. Of: wel als mijn man nog had geleefd maar nu die behoefte niet meer.
Of een ander: ik moet al zoveel 'bloot' geven, mag ik dit ook al niet meer voor mezelf houden? Wie heeft dat bedacht dat dit besproken moet worden? Laat diegene die dit bedacht heeft lekker zelf z'n hele hebben en houwen op tafel leggen. Als ik er met iemand over wil praten dan regel ik dat zelf wel. En mag ook hopen dat dat dan onder ons blijft.

Ik vind in bovenstaande tekst daarom de keuze van de bewoner om het hier wel of niet over te hebben onvoldoende naar voren komen.
Ze zijn baas over hun eigen leven. Niet wij als zorgverlener of ik als verpleegkundige.


Noëlle Sant

mail | meer info

n.sant@vilans.nl

Lees meer

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer