Veel zorgverleners denken dat zij al aan Samen Beslissen doen. Toch blijkt uit onderzoek dat dit in de praktijk nog niet vaak gebeurt. Zorgverleners passen weliswaar regelmatig gesprekstechnieken toe, maar dat is niet hetzelfde als werken volgens de methode van Persoonsgericht Samen Beslissen.

Uit een video-onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat wijkverpleegkundigen betrokken en vriendelijk zijn, maar dat de gesprekken vaak niet de stappen van Persoonsgericht Samen Beslissen volgen. Daardoor weten ouderen niet altijd wat ze kunnen verwachten of welke keuzes er zijn.

Bij Persoonsgericht Samen Beslissen wordt de oudere en/of de naaste actief ondersteund om gelijkwaardig deel te nemen aan het gesprek. De zorgverlener brengt kennis en ervaring in, terwijl de oudere samen met zijn of haar naaste verkent wat belangrijk is en welke keuze het beste past bij de situatie.

Dat vraagt om een open en duidelijke gespreksstructuur. Bijvoorbeeld door samen de agenda te maken en steeds aan te geven in welke stap van het gesprek je zit. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: 'Laten we samen bekijken welke mogelijkheden er zijn en wat de voor- en nadelen zijn.' Of: 'Ik ben benieuwd waar u zelf aan denkt. Daarna deel ik mijn professionele advies.'

Door deze aanpak begrijpt de oudere beter wat er besproken wordt en welke keuzes er zijn. Zo wordt de oudere actief betrokken bij het gesprek en kan hij of zij meedenken en meebeslissen. Het gesprek wordt daarmee een gelijkwaardige samenwerking, waarbij de oudere actief betrokken is en de ruimte krijgt om mee te denken en mee te beslissen. 

Lees meer

• P. Kramer, E. Damhuis, D. Verhue, Samen beslissen; Doelgroepenonderzoek onder zorgverleners en zorggebruikers, in: Kantar. Public (Ed.) 2020.
• Patiëntenfederatie Nederland | Onderzoek naar Samen beslissen
• Patiënten ervaren in de afgelopen vijf jaar dat ze niet vaker samen beslissen met hun arts over een behandeling (Transparantiemonitor 2023) | Nivel

Wanneer er sprake is van één duidelijke ziekte of aandoening waarvoor meerdere behandelmogelijkheden zijn, is er sprake van ziektegericht Samen Beslissen.

Wanneer er echter sprake is van meerdere chronische aandoeningen tegelijkertijd, die ook veel impact hebben op iemands dagelijks leven, dan past persoonsgericht Samen Beslissen beter. Niet de ziekte, maar de persoon staat dan centraal.

Dat betekent ook dat andere vragen belangrijk zijn om te stellen:

Ziektegericht Samen Beslissen

• Wat is mijn ziekte?
• Welke mogelijkheden zijn er?
• Wat zijn de voor- en nadelen?
• Wat past bij mij?

Persoonsgericht Samen Beslissen

• Hoe ervaar ik mijn gezondheid?
• Wat is belangrijk voor mij?
• Wat zijn mijn doelen?
• Welke mogelijkheden zijn er?
• Wat zijn de voor- en nadelen?
• Wat past bij mij?

De methodiek Persoonsgericht Samen Beslissen is bedoeld voor alle zorg- en hulpverleners die werken met ouderen met een kwetsbare gezondheid en een hulpvraag. Inmiddels werken geriaters, verpleegkundig specialisten, huisartsen, praktijkondersteuners, wijkverpleegkundigen en casemanagers al met deze methode.

Uit de evaluaties met zorgverleners komt juist naar voren dat deze methodiek tijd oplevert: omdat de oudere zich heeft voorbereid kom je sneller tot de kern van wat er toe doet. Als de Samen Beslis Hulp niet vooraf, maar tijdens het gesprek wordt ingevuld, vraagt het meer tijd en zijn de antwoorden vaak minder doordacht.

Het vraagt wel tijd om de methodiek te implementeren in het werkproces van een organisatie. De toolbox 'Samen beslissen met ouderen' met daarin tips om dit in 8 stappen te doen, kan helpen. Hierin zit ook een e-learning, zodat zorgverleners zich deze gespreksmethode eigen kunnen maken.

Persoonsgericht Samen beslissen betekent dat een zorgverlener samen met de oudere kijkt wat de beste keuze is voor zorg en ondersteuning op dat moment in zijn of haar leven. Soms is de gezondheid van een cliënt zo kwetsbaar dat er binnenkort belangrijke keuzes moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld over het levenseinde. Als zorgverlener bespreek je samen met de cliënt wat er dan moet gebeuren. Dit noemen we Proactieve Zorgplanning. Bij Proactieve Zorgplanning is er altijd sprake van Samen Beslissen. Maar Samen Beslissen gaat niet altijd over Proactieve Zorgplanning.

Lees voor meer informatie het artikel 'Puzzelen in de Polder' – over de samenhang tussen Samen Beslissen, Positieve Gezondheid en Proactieve Zorgplanning Handreiking Puzzelen in de Polder.

Er is geen verschil, het zijn verschillende termen voor hetzelfde. Samen beslissen is de Nederlandse vertaling van het Engelse begrip Shared Decision Making. Dit betekent letterlijk: samen een besluit nemen, dus gezamenlijke/gedeelde besluitvorming. Soms worden de verschillende termen door elkaar gebruikt, maar Samen Beslissen wordt steeds vaker gebruikt. Deze term is duidelijk, makkelijk te begrijpen en herkenbaar voor zowel zorgverleners als patiënten. Organisaties zoals de Patiëntenfederatie Nederland, de Federatie Medisch Specialisten en de overheid kiezen bewust voor deze term. Zij willen gezamenlijke besluitvorming in de zorg op een eenvoudige manier onder de aandacht brengen: dus Samen Beslissen.

De kracht van de Samen Beslis Hulp is dat deze door de oudere gebruikt kan worden in gesprek met verschillende type zorg- en hulpverleners in de eerste en tweede lijn. De Samen Beslis Hulp reist dus als het ware met de oudere mee door het zorgnetwerk om de oudere heen. Bijvoorbeeld in de wijkverpleging en huisartsenzorg, maar ook voor poliklinische gesprekken in het ziekenhuis. Er zijn verschillende tools ontwikkeld die mogelijk beter aansluiten bij een specifieke context of aandoening. Maar vaak is zo’n tool minder goed bruikbaar in andere situaties.

• Ze waarderen dat ze een stem hebben, maar kennen het begrip Persoonsgericht Samen Beslissen vaak niet.
• Ze zien wijkverpleegkundigen vooral als uitvoerders van medische zorg.
• Ze weten niet dat ze samen doelen kunnen formuleren om zelfstandig te blijven.
• Ze zijn vaak bescheiden en willen hun netwerk niet belasten.

Ook uit onderzoeken van onder andere de Patiëntenfederatie Nederland komt naar voren dat samen beslissen nog niet in alle gevallen gebeurt:  

• De meeste mensen (70 – 90%) vinden het belangrijk om samen te beslissen, zowel patiënten als zorgverleners.
• Ongeveer 50% van de patiënten wordt actief uitgenodigd om mee te beslissen door de huisarts of specialist.
• Ook geeft 50% van de patiënten aan dat er meerdere behandelopties met hen zijn besproken.
• 36% van de patiënten geeft aan dat er niet of onvoldoende met hen besproken is welke zorg het beste past bij hun voorkeur.
• Een aanzienlijke meerderheid, namelijk 79% van de patiënten, zegt dat ze betrokken waren bij de uiteindelijke besluitvorming.