1. De route naar het toilet

Onderweg naar het toilet kunnen er hindernissen zijn. Er staan bijvoorbeeld waskarren of rollators in de weg. Of tafeltjes op de gang en er is een slechte verlichting. Bij de cliënt thuis kunnen vloerkleedjes in de weg liggen. Soms is de deur door de oudere niet gemakkelijk open en dicht te doen.

Dit maakt het moeilijker voor de cliënt om het toilet op tijd te bereiken. Help de cliënt met advies over veranderingen die het gemakkelijker maken.

2. Zelfstandigheid vergrootten

Staan is voor veel ouderen een probleem. Een moeilijke rits en strakke knoop maken het nog moeilijker voor de cliënt. Of het afrollen van een panty. Incontinentieverband is nog een extra hindernis. Help de cliënt met advies over aanpassingen om de zelfstandigheid te vergrootten. Bijvoorbeeld het aanbrengen van een extra steun in het toilet of een andere sluiting van de kleding, bijvoorbeeld klittenband. Of het dragen van pantykousen in plaats van een panty. 

3. Regelmatige toiletgang

Om te voorkomen dat cliënten incontinent worden is het belangrijk om direct naar het toilet te gaan wanneer er aandrang wordt gevoeld. Zorgprofessionals kunnen daarbij helpen door te vragen of de cliënt voelt dat hij naar het toilet moet. Het duurt vaak een paar minuten voordat de aandrang zich bij de cliënt aandient. De cliënt geeft dus de eerste keer aan waarschijnlijk niet naar het toilet te hoeven. Je kunt dan de vraag na een paar minuten herhalen. Deze techniek wordt ook wel promted voiding genoemd. Een andere mogelijkheid is een toiletronde op vaste tijdstippen. Wanneer deze ronde voor meerdere cliënten geldt is het doel van de toiletronden is om incontinentie-episoden te voorkomen, niet om de cliënt weer continent te maken. Wanneer je de tijdstippen afstemt op de cliënt, werk je met een persoonlijk toiletschema. Soms hebben cliënten een eigen regelmaat, terwijl ze dat zelf niet doorhebben. Gebruik deze gewoontes van de cliënt om een schema te maken. 4. Zorg voor de juiste toilethouding en technieken Leer cliënten hoe ze het beste op het toilet kunnen zitten, zodat ze zich kunnen ontspannen.

Voor het plassen betekent dit:

• Rechtop zitten, voeten plat op de grond en knieën licht gespreid.
• Maak het bekken hol/bol voor plassen en bol bij het poepen.
• Ga niet meepersen.
• Neem genoeg tijd om te plassen of poepen.

5. De bekkenbodem trainen 

Voor sommige cliënten helpt het om het bekkenbodem te trainen. Denk daarbij aan cliënten die hun bekkenbodem verkrampen, omdat ze bang zijn urine te verliezen. Of cliënten met te zwakke bekkenbodemspieren. Een fysiotherapeut of bekkenbodemtherapeut kan daarbij ondersteunen. 

6. Gebruik de juiste incontinentiematerialen

Het is belangrijk om het juiste incontinentiemateriaal in te zetten, wanneer de cliënt incontinent is. Er zijn veel verschillende merken, soorten en maten incontinentiemateriaal. Lees meer over de mogelijkheden op de Vilans Hulpmiddelenwijzer:

Hulpmiddelen bij incontinentie

09-03-2026

Ontdek welke hulpmiddelen, materialen en tips u kunnen helpen bij uw dagelijkse handelingen en activiteiten als u continentieproblemen ervaart.

Achtergrond

Lees meer

De leverancier van incontinentiemateriaal, een incontinentieverpleegkundige of een ergotherapeut kunnen advies geven over het gebruik van het materiaal. 

Kennis over het gebruik van incontinentiemateriaal is dus nodig. Materiaal dat niet goed bevestigd is kan lekkage en beschadiging van de huid veroorzaken. Voor de cliënt heeft dit vervelende gevolgen zoals minder comfort, ongemak en pijn. 

Er zijn steeds vernieuwingen op het gebied van incontinentiemateriaal. Zoals bijvoorbeeld slim incontinentiemateriaal of wasbaar incontinentiemateriaal.

7. Huidverzorging 

Huidverzorging is een belangrijk onderdeel om huidletsel bij incontinentie te voorkomen. Urine en ontlasting hebben een bijtende werking. Wanneer urine en ontlasting langer op de huid aanwezig blijft kan irritatie, infectie of huidletsel worden veroorzaakt. Dit heet dermatitis gerelateerd aan incontinentie (IAD). 

Meer over IAD

Dermatitis gerelateerd aan incontinentie behandelen

22-04-2025

Er is geen richtlijn met een behandeladvies voor dermatitis gerelateerd aan incontinentie (IAD). Er zijn wel algemene behandeladviezen en behandeladviezen per categorie beschikbaar.

Achtergrond

Top 6 preventiemaatregelen bij dermatitis gerelateerd aan incontinentie

Dermatitis gerelateerd aan incontinentie (IAD) is een huidletsel dat kan ontstaan wanneer iemand incontinent is van urine of ontlasting. Het verweekt de huid en zorgt voor pijn, roodheid, ontvellingen en huidinfecties.

Tip

Kennis van de juiste huidverzorging maakt de kans op huidletsel kleiner. Reinig de huid op een milde manier, zonder water en zeep. Er bestaan diverse merken waslotions, doekjes of schuim die bijvoorbeeld zorgen dat aangekoekte of korrelige ontlasting loslaat en gemakkelijk te verwijderen is. Zonder dat er gewreven wordt. Dit laatste kan erg pijnlijk zijn als de huid dun en kwetsbaar is door ouderdom of incontinentie. Dep de huid goed droog na het wassen, wrijf niet. Zorg daarnaast voor een goede huidbescherming met een crème, spray of zalf. Gebruik een dunne laag van het beschermende middel.

Bron

• Graaf, A., & Toppets, A. (2020). Preventie en behandeling van incontinentiegeassocieerde dermatitis: Een praktische richtlijn. WCS Nieuws, 36(3), 30–34.
• Houten, P. van, en A. Jonkers. Toiletgang bij dementie, 2011.
• Kennisinstituut V&VN. (2025, 19 december). Continentie bij (kwetsbare) ouderen. Kennisplatform V&VN.
• Van Kleef Instituut. (2025). Continentiezorg op maat met eHealth: Folder voor zorgverleners.
• Waaijer, E., Knibbe, N., & Knibbe, H. (2023). Continentiezorg op maat. Ergotherapie Magazine, 3, 23–27.
• Zorginstituut Nederland. (2022). Hulpmiddelenzorg module continentie [Kwaliteitsstandaard]. Zorginzicht.