Signaleren van incontinentie bij ouderen
Laatst bijgewerkt op: 05-06-2026
Toiletgang en incontinentie is voor iedereen anders. Continentiezorg is daarom persoonsgerichte zorg. Met een anamnese verzamel je op een gestructureerde manier informatie die een goed beeld geven van de situatie en wensen van de cliënt.
Om de juiste keuzes te kunnen maken voor de continentiezorg van de cliënt, start je met het verzamelen van informatie. Ga in gesprek met de cliënt over de wensen en problemen en beoordeel de incontinentie. Zo krijg je een compleet beeld van de situatie.
Ga in gesprek met cliënt
Er zijn veel mogelijke oorzaken voor incontinentie. Bijvoorbeeld medicatie, andere ziekten, de omgeving van de cliënt of dat het toilet makkelijk is te vinden.
Een gesprek met de cliënt is daarbij een goede manier om achter de oorzaken van incontinentie te komen. Cliënten kunnen zich schamen, waardoor ze er niet altijd over willen praten. In een open gesprek praat je over ervaringen en mogelijke oplossingen. Bespreek hoe lang iemand al last heeft van incontinentie, bekijk samen om welke vorm incontinentie het gaat en welke andere oorzaken er zijn die effect hebben op incontinentie. Bijvoorbeeld de levensstijl, medicatie en ziektes.
Vormen van incontinentie
Bekijk ook hoe de omgeving van de cliënt eruitziet. Zeker wanneer je opmerkt dat de cliënt liever niet over het onderwerp praat. Let dan op de geur in huis en de hoeveelheid was.
Het hebben van een blaaskatheter is ook vaak een gevoelig onderwerp. Cliënten zijn bijvoorbeeld bang voor pijn, urine lekken of een onprettige geur. Met goede voorlichting kun je hier iets aan doen. Hierbij kun je deze folder van Verenso gebruiken:
Belangrijk is om de continentiezorg te beschrijven in het zorgplan van de cliënt. Beschrijf de behoeftes en wensen van de cliënt en geef aan welke afwegingen je samen met een cliënt hebt gemaakt. Neem deze informatie mee tijdens zorgplanoverleggen.
Vragenlijsten
Voor het in kaart brengen van de incontinentie bestaan diverse vragenlijsten. Met deze vragenlijsten kun je een de incontinentie bij de cliënt onderzoeken:
- anamneselijst incontinentie
- het mictiedagboek
- het mobiliteitsoverzicht
- PRAFAB-scorelijst
- ICIQ-UI-SF
- IIQ-7
- ISI
- IDU
Met deze vragenlijsten kun je een analyse maken van de incontinentie bij de cliënt. Lichamelijk onderzoek:
Heeft de zorgvrager pijn rondom de anus, liezen, balzak en/of schaamlippen? Overweeg dan om het perianale gebied op huidirritatie, wondjes, aambeien, een verzakking (prolaps) of afwijkingen aan de huid te controleren. Geef adviezen om de huid te beschermen. Bijvoorbeeld door een barrièrecrème te gebruiken en de huid goed schoon te houden.
Ontstaan de klachten plotseling of worden de klachten erger? Let dan ook op mogelijke signalen van een urineweginfectie. Bijvoorbeeld pijn bij het plassen, pijn in de rug of onder in de buik, koorts, verandering van kleur van de urine of bloed in de urine.
Incontinentieletsel
Incontinentie leidt soms tot schade aan de huid. Dit heet dermatitis gerelateerd aan incontinentie (IAD). Het zorgt voor pijn, roodheid, ontvellingen en huidinfecties. Meer informatie over IAD en het voorkomen en behandelen lees je op deze pagina:
Tip!
Kom je ergens niet uit? Vraag dan steun bij de continentieverpleegkundige. Een continentieverpleegkundige helpt bij:
- het probleem bespreekbaar maken met de cliënt;
- het overleg met de arts voorbereiden;
- advies over incontinentiemateriaal;
- advies over de stappen die je kunt nemen.
Video over richtlijn V&VN
Als verpleegkundige, verzorgende of verpleegkundig specialist begeleid je zorgvragers en bied je oplossingen om het ongemak voor zorgvragers met incontinentie te verminderen. In deze animatie zie je hoe je incontinentie kunt signaleren en welke interventies en hulpmiddelen er zijn.
V&VN
Bron
- Kennisinstituut V&VN. (2025). Continentie bij (kwetsbare) ouderen. Kennisplatform V&VN
- Meetinstrumenten in de zorg. (2019, 13 december). Mictielijst / mictiedagboek
- Meetinstrumenten in de zorg. (2019, 13 december). Protection Amount Frequency Adjustment Body Image Scorelijst
- Meetinstrumenten in de zorg. (2020, 17 juni). International Consultation on Incontinence Questionnaire - Urinary Incontinence Short Form
Meetinstrumenten in de zorg. (2021, 27 mei). Incontinence Impact Questionnaire short form - Meetinstrumenten in de zorg. (2025, 15 mei). Urogenital Distress Inventory
- Van Houten, P., & Jonkers, A. (2011). Toiletgang bij dementie. Springer Media B
- Verenso. (2023). Informatie over uw blaaskatheter