Écht aansluiten bij behoeften: een voorbeeld van inclusieve palliatieve zorg in de praktijk

In een hospice verblijft een Marokkaans-Nederlandse vrouw die in de laatste fase van haar leven is. Ze wordt omringd door haar familie en andere naasten. Ze krijgt in het hospice een delier: onrust, verwardheid, momenten van angst. Hoe kunnen zorgverleners haar gerust stellen?

Welke zorg past het beste?

De zorgverleners overwegen palliatieve sedatie. Dat is een gebruikelijke medische behandeling voor mensen met ernstige klachten in de laatste levensfase. Palliatieve sedatie zorgt ervoor dat je in slaap valt en je klachten niet meer voelt. Zorgverleners zien ook dat het voordragen van Koranverzen de vrouw rust geeft.

Wat kun je dan doen als zorgverlener? Je onderzoekt welke zorg en ondersteuning de klachten verlichten en wat voor deze persoon en familie van betekenis is.

Na het overlijden ontstaat er een tweede vraag. In het hospice begeleiden medewerkers en vrijwilligers een overleden bewoner meestal met een uitgeleide-ritueel. De familie geeft aan dat hun geloof vraagt om een andere manier van afscheid nemen.

Hoe geef je ruimte aan de wensen van de familie én aan de traditie van het hospice?

Wat is belangrijk voor iedereen?

• De persoon: de vrouw vindt zichtbaar rust wanneer Koranverzen worden voorgedragen. Religie maakt deel uit van haar identiteit en haar leven.
• De familie: de familie wil haar begeleiden op een manier die past bij haar geloof. Het steeds voordragen van Koranverzen biedt troost en geeft betekenis. De familie wil dat er rekening wordt gehouden met hun geloof.
• De zorgverleners: de zorgverleners willen het lijden van de vrouw verminderen en goede palliatieve zorg bieden. Zij kijken naar medische mogelijkheden, kwaliteit van leven en naar wat de persoon en haar familie belangrijk vinden.
• Het hospice: het hospice heeft eigen rituelen en tradities. Die zijn belangrijk voor medewerkers, vrijwilligers en nabestaanden. Het hospice wil ook zorgvuldig omgaan met het geloof van de familie.

Hoe ga je het gesprek aan?

In situaties als deze helpt het om open en nieuwsgierig te vragen wat belangrijk is voor de persoon en de familie.

De zorgverleners praten met de dochter en andere familieleden. Zij vragen wat het voordragen van Koranverzen voor hen betekent. Ook vragen zij wat zij merken bij de vrouw. Zo ontstaat ruimte om samen te kijken welke zorg en ondersteuning passen.

Ook over het uitgeleide-ritueel gaan zij in gesprek. De zorgverleners luisteren naar de familie. Zij leggen ook uit waarom dit ritueel belangrijk is voor het hospice.

Voor zorgverleners is vooral belangrijk: luister eerst en zonder oordeel, stel vragen en probeer te begrijpen wat voor de ander waarde heeft.

Samen zoeken naar een passende oplossing

De zorgverleners geven ruimte aan de wens van de familie. Het voordragen van Koranverzen kan doorgaan. Familie en mensen uit de gemeenschap blijven dichtbij. Dat geeft de vrouw rust in haar laatste levensdagen.

Na het overlijden lijkt het uitgeleide-ritueel eerst niet door te gaan. Uiteindelijk zegt de dochter: ‘Zij hebben ons de kans gegeven om op onze manier mijn moeder te helpen. Nu mogen zij op hún manier afscheid nemen.’

Daardoor ontstaat ruimte voor beide wensen. Het uitgeleide-ritueel vindt alsnog plaats. De familie voelt zich gerespecteerd in haar geloof. Ook de traditie van het hospice krijgt erkenning.

Zinnen die helpen in het gesprek

• ‘Kunt u vertellen wat dit ritueel voor uw moeder en uw familie betekent?’
• ‘Wat geeft uw moeder volgens u rust in deze fase van haar leven?’
• ‘We zien dat de recitatie haar rust geeft. Hoe kunnen we daar samen ruimte voor maken?’
• ‘Wat vindt u belangrijk rondom het afscheid van uw moeder?’
• ‘Laten we samen bekijken hoe we recht kunnen doen aan ieders behoeften.’

Zinnen die minder helpen in het gesprek

• ‘Wij doen het hier altijd zo.’
• ‘Een medische oplossing is in deze situatie de beste keuze.’
• ‘Religieuze rituelen horen niet bij onze zorg.’
• ‘Dat past niet binnen onze gebruikelijke werkwijze.’
• ‘Daar hebben we geen ruimte voor.’

Wat leert deze casus?

De vrouw overlijdt rustig. Zij is omringd door familie, mensen uit de gemeenschap en vertrouwde woorden uit haar geloof. De zorgverleners ondersteunen de familie door aandacht te geven aan wat voor hen betekenis heeft.

Ook rond het afscheid ontstaat begrip voor elkaar. De familie ziet de waarde van het hospice-ritueel. Het hospice houdt rekening met het geloof van de familie.

Deze casus laat zien dat inclusieve palliatieve zorg begint met goed luisteren. Vraag wat voor de persoon en de naasten belangrijk is. Kijk samen welke zorg en ondersteuning rust, comfort en waardigheid geven. Soms vraagt dat om vaste gewoonten tijdelijk los te laten en open te staan voor andere manieren.

Bron

• Muijsenbergh M van den, Oosterberg E. Persoonsgerichte zorg voor iedereen. Prelum; 2022
• Pharos. (2025, mei). Gids gezondheidszorg voor iedereen.
• Casus is gebaseerd op een casus in het tijdschrift TVZ: Dossier Inclusieve zorg - Praktijkvoorbeeld: laatste levensfase