Overzicht tools ethiek

Je gebruikt deze hulpmiddelen samen met collega’s, teamleiders, een geestelijk verzorger of ethicus, wanneer jullie te maken hebben met een situatie waarin een moeilijke keuze gemaakt moet worden. Dit kan in een teamoverleg, moreel beraad of tijdens een casusbespreking.

Je gebruikt deze tools door een echte praktijkcasus met een moreel dilemma in te brengen en vervolgens een passende methode of werkvorm te kiezen. Je kunt kiezen uit de volgende methodes en/of werkvormen:

Moreel beraad

Het moreel beraad is een veelgebruikte methode voor het bespreken van ethische dilemma’s. Dit gebeurt onder leiding van een ervaren gespreksleider. Voor deze reflectie op dilemma’s bestaan verschillende methodieken. Deze bestaat allemaal uit de volgende fasen: introductie, casusselectie, methodeselectie, beeldvorming (relevante informatie verzamelen en formuleren van de kernvraag), oordeelsvorming, besluitvorming (antwoord op de kernvraag en wat dit voor de praktijk betekent) en afronding. 

Bij het moreel beraad horen vier verschillende downloads:

• Dilemma methode 
• Socratisch dialoog 
• Nijmeegse methode 
• Hermeneutische methode

Ethiekhappertje 

Het ethiekhappertje helpt om met collega’s in gesprek te gaan. Het zorgt ervoor dat je samen even stil staat bij genomen beslissingen. Het helpt je ook om samen na te denken over wat jij en je collega’s nog willen leren. En waar jullie je inspiratie uithalen.

Dilemma opstelling 

De dilemma opstelling is een actieve werkvorm. In deze werkvorm onderzoek je de morele posities van betrokkenen in een casus. Alle deelnemers stellen zich op in de ruimte. Dit doe je om contact te krijgen met, en inzicht te krijgen in, de morele positief van een casus. Het uitgangspunt voor de dilemma opstelling is een casus uit de praktijk waarin een moreel dilemma ervaren wordt.

Wat raakt je? 

Wat raakt je? is een dialogische werkvorm. Met deze werkvorm onderzoek je hoe je zelf geraakt bent door een casus. De emoties die je ervaart vormen het startpunt om impliciete en expliciete morele oordelen te ontdekken. Deze werkvorm kan in tweetallen of in groepen gedaan worden. Als je dit met zijn tweeën uitvoert moet je beide ervaring hebben met deze werkvorm. Bij een groep is het belangrijk dat er een ervaren gesprekleider is.

Waardennetwerk 

Waardennetwerk is een werkvorm waarbij de waarden van betrokkenen in een casus in kaart worden gebracht. De inbrenger vertelt over een praktijksituatie waarin deze een morele vraag of dilemma ervaart. Deze werkvorm kan zowel in tweetallen of in een groep gedaan worden. Het uitgangspunt van deze werkvorm is een morele vraag naar aanleiding van een casus.

Waarden- en normenspel 

Met het waarden- en normenspel ga je met anderen in gesprek over waarden en normen. Het gevolg is dat je niet alleen meer bewust bent van wat jij zelf vindt, maar ook anderen beter gaat begrijpen. Dit spel is ook een hulpmiddel om tot overeenstemming te komen over de waarden en normen die je als groep, team of organisatie belangrijk vindt.

Je hebt een echte casus en een gekozen werkvorm nodig. Soms is er ook een begeleider of gespreksleider nodig. Voor enkele instrumenten heb je eenvoudige materialen nodig, zoals kaartjes, ruimte om te staan of het ethiekhappertje zelf.