Met deze 5 regels mag je stoppen in het medicatieproces

Regel 1: Stop met medicatietaken die de cliënt zelf kan uitvoeren

Zelfstandig dingen kunnen doen, voelt goed en is belangrijk. Doe daarom alleen die medicatietaken die de cliënt niet (goed) zelf meer kan uitvoeren. Meer eigen beheer van medicatie kan ook de werkdruk in de organisatie verlichten. 

Gebruikt de cliënt risicovolle medicatie buiten de medicijnrol? Kijk dan of de cliënt zelf de tweede controle kan uitvoeren. De cliënt moet hiervoor de teksten kunnen lezen en begrijpen wat de tweede controle inhoudt.  

Wat moet je doen om cliënten de medicatie (deels) zelf te laten beheren? 

• Gebruik voor het medicijngesprek de BEM als check welke taken de cliënt in het medicatieproces zelf kan uitvoeren. En bij welke taken de cliënt ondersteuning nodig heeft. Bekijk de BEM op de website van het IVM. Lees ook meer op de pagina Beoordeling medicatie in eigen beheer cliënt (BEM). 
• Kijk naar het bestellen en opslaan van medicatie in de ambulante zorg of thuiszorg. 
• Leg de afspraken goed vast in het zorgdossier en evalueer deze regelmatig. 
• Breng ook de mogelijkheden van taken door mantelzorgers in kaart. 

Regel 2: Stop de dubbele controle bij toedienen opiaten 

Bij veel zorgorganisaties is een dubbele controle bij ‘losse’ opiaten toedienen verplicht. ‘Losse’ opiaten zijn apart geleverde opiaten naast de medicijnrol. Volgens wet- en regelgeving hoef je in dit geval geen dubbele controle te doen. Ook in handreikingen over het medicatieproces staat hier niets over beschreven. Wel tekenen jij en de apotheekbezorger voor ontvangst van opiaten. Houd je het vier-ogenprincipe aan bij retour doen van opiaten in een retourbox. En houd een opiaatadministratie bij. 

Is een dubbele controle van andere ‘losse’ medicatie naast de medicijnrol wel verplicht?  

Dit is verplicht bij medicatie die bij een verkeerde dosering grote risico’s geeft voor de cliënt. Lees meer op de pagina Dubbele controle van medicatie. 

Wat moet je doen als je de dubbele controle bij opiaten stopt?  

• Vraag de apotheek om het vakje voor de controleparaaf in de toedienregistratie te verwijderen. 
• Zorg voor een kloppende administratie van de voorraad van opiaten: tellen en registreren bij toediening, tekenen bij ontvangst en retour. Dit is van belang, want opiaten worden wel eens gestolen. 
• Houd goed in de gaten of het medicatieproces veilig blijft, vooral in het begin.

Regel 3: Stop met controleren medicijnrol bij binnenkomst 

Vaak rolt een zorgmedewerker de medicijnrol af bij binnenkomst en controleert deze. Dit is niet nodig bij een kloppende medicijnrol. Vroeger ging er soms wat mis bij het verpakken van medicatie in de medicijnrol. Dit is verbeterd.  

De systemen van de zorgorganisatie, de apotheek en de leverancier van de medicijnrol, sluiten steeds beter op elkaar aan. De voorschrijver, toediener, het apotheekteam en de leverancier kennen de mogelijkheden en de beperkingen van de medicijnrol door ruime ervaring. Een risico is dat medicijnen soms niet leverbaar zijn (in de medicijnrol). De apotheek moet de zorgorganisatie dit proactief en tijdig laten weten. 

Wat moet je doen als je met de controle van de medicijnrol bij binnenkomst wilt stoppen? 

Vraag aan de apotheek welke controles zij en de leverancier van de medicijnrol uitvoeren.

Regel 4: Stop met de papieren toedienlijst 

Sommige organisaties werken nog met papieren toedienlijsten. Er zijn verschillende elektronische systemen voor de registratie van het toedienen (ETDR) beschikbaar. Hierdoor wordt het medicatieproces veiliger.  

De inzet van een ETDR vraagt een éénmalige investering van apparaten, zoals smartphones, tablets of laptops. En goede wifi of een goed mobiel netwerk is van belang. Voordelen: de toedienlijst is actueel. En bij medicatiewijzigingen hoef je de lijst niet te printen, bezorgen of bewaren.  

Wat moet je doen om op een ETDR-systeem over te gaan? 

• Vraag na welke ETDR’s de apotheek gebruikt en bespreek de mogelijkheden.  
• Werkt je organisatie met meerdere apotheken? Kijk dan of er regionale afspraken zijn gemaakt over ETDR-systemen. 
• Zorg voor een actuele toedienlijst voor de start met de ETDR. Er blijken vaak veel achterstallige medicatiewijzigingen te zijn. 
• Ga na welke investering nodig is in apparaten. 
• Kijk of de wifi of het mobiele netwerk voldoende is voor deze werkwijze. 

Regel 5: Stop zoveel mogelijk met medicatie op de dagopvang 

Medewerkers van de dagopvang moeten regelmatig medicatie geven. Dit betekent dat het medicatieproces op de dagopvang op orde moet zijn. Dit vraagt kundige medewerkers die een medicatieoverzicht en toedienlijst hebben. Het is van belang dat ze de medicatie op een veilige plaats en op de juiste manier bewaren. 

In de praktijk is het vaak mogelijk om de toedientijd aan te passen of een langer werkend medicijn voor te schrijven. Een medewerker hoeft een cliënt dan geen medicatie meer te geven tijdens de dagopvang.  

Wat moet je doen als je wilt stoppen met medicatie tijdens de dagopvang? 

Bespreek de mogelijkheden met de voorschrijver en de apotheker om de medicatie van een cliënt aan te passen. De apotheker kan adviseren over de mogelijkheden. De voorschrijver kent de medische situatie van de cliënt en is verantwoordelijk voor het medicatievoorschrift. 

Bron(nen)

Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM)