Wat is ethiek in de zorg?
Laatst bijgewerkt op: 13-08-2026
Je werkt veel samen met collega’s en mantelzorgers om goede zorg te leveren. Ook een goede relatie met je cliënt is belangrijk. Maar wat is goede zorg precies? Vaak moet je het evenwicht zien te vinden tussen wat de cliënt en de mantelzorgers belangrijk vinden en het beleid van je organisatie. Dat levert steeds vaker ethische vragen of keuzes op. Op deze pagina lees je waarom dat zo is, met een aantal voorbeelden. Herken jij ze?
De langdurige zorg wordt steeds ingewikkelder. Door ontwikkelingen en nieuwe inzichten heb je vaker te maken met moeilijk te beantwoorden vragen. Voorbeelden:
- Mensen leven langer en hebben vaak langere tijd meerdere gezondheidsproblemen tegelijk.
- Mensen wonen langer thuis en zijn meer aangewezen op zorg van familie.
- Meningen over onderwerpen in de laatste levensfase veranderen.
- De inzet van digitale zorg neemt toe om zorgontvangers en zorgverleners te ondersteunen.
In iedere situatie is het opnieuw nadenken wat passende zorg is voor de cliënt. Ethische scholing van zorgprofessionals is nodig. Dan leer je hoe je weloverwogen kunt handelen in situaties waarin meningen en ideeën van de cliënt, de mantelzorger én jezelf kunnen botsen.
Ethisch dilemma of moral distress
Goede zorg geven kan je voor een dilemma plaatsen. Maar een moeilijke keuze is niet altijd een ethisch dilemma, ook al voelt het zo of geeft het spanning. Er is pas sprake van een ethisch dilemma als je moet kiezen tussen twee gelijkwaardige mogelijkheden, terwijl er geen duidelijke beste keuze is. Kort gezegd: je moet kiezen tussen twee kwaden.
Soms lijkt het alsof er een ethisch dilemma is, maar weet je eigenlijk wel wat goede zorg is. Je voelt je alleen machteloos of je wordt tegengehouden om die zorg te geven. Dat noemen we een ervaren ethisch dilemma of 'moral distress'.
Dit kan komen door tijdgebrek, te weinig personeel of stress op de werkvloer of andere belemmering. Het voelt als een dilemma, maar het is dat niet echt.
In zo'n lastige situatie is het belangrijk om eerst te kijken wat er precies speelt. Vraag jezelf af: 'Weet ik wat in deze situatie goede zorg is?'
- Als het antwoord 'ja' is, kijk dan wat je tegenhoudt om dat te doen. Probeer daar een praktische oplossing voor te vinden.
- Als het antwoord 'nee' is, onderzoek dan wat het ethische dilemma is, wie erbij betrokken zijn, welke waarden botsen, en hoe je samen tot een keuze kunt komen.
Voorbeelden van ethische keuzes
Iedereen kent wel moeilijke keuzes of dilemma's uit de eigen zorgpraktijk. Lees de volgende vragen door en bespreek of bedenk of het een 'ethisch dilemma' of een 'ervaren ethisch dilemma' betreft:
- Hoe maak je een goede keuze tussen autonomie (vrijheid, eigen regie) geven aan cliënten en de vrijheid beperken van kwetsbare mensen om ze tegen risico's te beschermen?
- Wanneer je kijkt vanuit goede zorg en professioneel inzicht: Wat moet je doen met wensen van naasten die niet in het belang zijn van een cliënt met dementie?
- Mag je als zorgprofessional afwijken van protocollen en standaarden als het in het belang van de cliënt is?
- Mag je informatie van een cliënt delen in de samenwerking met verschillende soorten hulpverleners? Of overtreed je dan je beroepsgeheim en schend je de privacy van de cliënt?
Voorbeelden van ethische dilemma’s
Ook in je dagelijkse handelingen krijg je te maken met dilemma’s. Bijvoorbeeld:
- Er zijn meerdere cliënten die tegelijk jouw hulp nodig hebben en je staat er alleen voor. Aan welke hulpvraag geef je voorrang en waarom?
- Je komt als thuiszorgmedewerker bij een terminale cliënt thuis om diegene te helpen met eten. De cliënt weigert te eten. De mantelzorger, bijvoorbeeld de partner, vindt dat jij ervoor moet zorgen dat diegene eet. Laat je je leiden door de wens van de cliënt of door de wens van de mantelzorger? En waarom?
Tips voor helderheid bij een dilemma
Voor al deze dilemma's zijn geen directe oplossingen. Bespreek de dilemma's vooral met de naasten, je team of een andere zorgprofessional of leidinggevende. Dan kun je helderheid krijgen. Dit kun je op de volgende manier doen:
- Bespreek met elkaar of het een ethisch dilemma gaat of om een 'moral stress' dilemma door de testvraag te stellen of je weet wat goed is om te doen in de betreffende situatie.
- Ga na over welke waarden het gaat: Wat vinden de betrokkenen belangrijke waarden?
- Vergelijk de verschillende meningen met elkaar. Maak goede keuzes in het belang van goede zorg voor de cliënt. Dit zijn keuzes die je kunt verantwoorden.