Verbeter je handhygiëne: welk team scant de meeste schone handen?

Beleidsadviseur Kwaliteit en Innovatie Ilse Prevoo was projectleider van Heel gewoon, handen schoon!. ‘De reden voor het project was dat handhygiëne steevast in de top drie stond van de auditrapporten. Met name hand- en polssieraden en nagels waren problematisch. Wat we ook probeerden aan werkvormen, niets had lang effect. We wilden iets anders, iets positiefs. Iets dat voor een blijvende gedragsverandering zorgde.’ Ilse ging in gesprek met een bureau en in 2021 werd een brede brainstorm georganiseerd. ‘SVRZ koos deze methode, misschien ook geïnspireerd door de ontsmettingspompjes die in coronatijd bij veel supermarkten hingen.’ Het project ging in 2022 van start bij drie woningen in Terneuzen, Ovezande en Domburg, en het duurde vier weken. Deskundige dr. Anita Huis van Radboud UMC ondersteunde het project.

Wat hield het project in?

Bij het begin van hun werk scannen medewerkers hun handen. Dit doen ze eenvoudig door een foto te maken met de tablet, die met behulp van Artificial Intelligence (AI) de handenscans analyseert. De tablet hangt bij de ingang aan de muur. Bij de tablet is een plank met een afbeelding van twee handen. Er staat een fles desinfectiemiddel klaar. Verder is er een flesje nagellakremover, voor wie vergeten is om nagellak te verwijderen. Ook hangen er kettinkjes waar je je ringen aan kunt bewaren. Houd je je sieraden liever bij je? Dan liggen er stoffen zakjes om aan je uniform te bevestigen. De posters en foto's verduidelijken de aanwezige middelen en laten zien waarom handhygiëne van groot belang is en voor wie: je familie, jezelf en de cliënten. Er is aangegeven bij wie je je vragen kunt stellen, wat de spelregels zijn en hoe de puntentelling werkt. 

Puntentelling

De teams besloten om een beloning per team te geven, namelijk een teamuitje. De puntentelling werkte als volgt:

• Elke scan levert één punt op. 
• Heb je ongelakte, kortgeknipte nagels en geen sieraden om? Dan ontvang je nog een punt. 
• Ook medewerkers die hun handen scannen tijdens bezoeken, leveren een punt op. 
• Heeft het team op alle ingeplande werkdagen hun handen gescand? Dan wordt de weekscore verdubbeld. 
• Na vier weken wint het team met de meeste punten.

Voor de bewoners

Verzorgende IG Diana Nelis was al gewend haar nagels kort te houden en hooguit in de vakantie te lakken. ‘Mijn sieraden doe ik sowieso nooit om naar het werk.’ Geen enkel probleem dus om bij het begin van haar dienst haar handen te scannen. Diana werkt op een kleinschalige woonvoorziening in Domburg. ‘Ons team gaat goed om met handhygiëne. Toch was het voor sommige collega’s prettig om even die reminder te krijgen dat ze hun sieraden bij binnenkomst nog af moesten doen. Wat ik goed vond aan het project was dat de scanner direct bij de ingang hing en er nagellakremover stond.’

Diana vindt: ‘Schone handen, dat doe je voor de bewoners. Niet voor een etentje. Maar ook binnen ons team zijn we ons nu nog meer bewust van handhygiëne. Bovendien vind ik het zelf leuk dat je er weer meer bij nadenkt. Twee jaar later zie ik nog resultaten. Zo viel onlangs een zzp'er in, ze had scherpe, gelakte nagels. Mijn collega sprak haar daarop aan. Misschien zou ze dat vóór het project niet gedaan hebben.’

Wat werkte goed en wat leverde het op?

• Het scannen van de handen kostte weinig tijd en moeite.
• Het spelelement maakte het leuk.
• De bewustwording steeg.
• Hand- en polssieraden verdwenen, maar nagels blijven wat problematischer.

Teamleider Zorg Joke Francke werkte tijdens het project op dezelfde woning als Diana. ‘Het team was heel enthousiast en vanuit mijn coachende rol bleef ik hen enthousiasmeren, zo van: “volhouden, meiden, blijf alert”. Het liep allemaal heel soepeltjes en leuk. Het scannen was echt niet te veel gevraagd. Dat was de grootste succesfactor, in mijn ogen. Het spelelement maakte het leuk. Maar dat was beslist niet de enige reden waarom iedereen zijn best deed. Het besef hoe belangrijk “schoon” is in de zorg speelde duidelijk mee. En dat besef steeg, je werd weer extra alert. Het project verhoogde het bewustzijn van handhygiëne op een leuke manier. Die alertheid probeer ik goed vast te houden in werkoverleggen, mails et cetera. Ik vind dat je niet moet doorschieten met het wedstrijdelement. Want een wedstrijd heeft een begin en een einde, maar dit onderwerp stopt nooit, hygiëne hoort er gewoon bij!’

Tips van SVRZ

• Het organiseren van zo’n project kost tijd. Begin daarom op tijd.
• Laat enthousiaste teamleiders, hygiënemedewerkers et cetera het project begeleiden.
• Spreek duidelijk af wie er wel en niet scant: ook de fysiotherapeuten en invallers?
• Vanwege de privacy mogen alleen de handen op de foto.
• Maak het medewerkers zo gemakkelijk mogelijk door:
  • de scanner zo dicht mogelijk bij de ingang te hangen;
  • te zorgen dat de scanner goed werkt;
  • nagellakremover neer te zetten;
  • alternatieven klaar te leggen, zoals sieradenzakjes.
• Maak er een wedstrijd van tussen meerdere teams en zorg voor een beloning voor het winnende team.
• Meet de resultaten van de wedstrijd en communiceer daarover.
• Geef de prijsuitreiking aandacht.
• Houd de aandacht voor handhygiëne vast in werkoverleggen et cetera.

Trots en vol plannen

Ilse vertelt dat het MT heeft toegestemd de handenscan verder te ontwikkelen. ‘We zijn nu hard bezig met het ontwikkelen van een app. Die geeft medewerkers direct feedback: een groene, oranje of rode smiley. Dat is veel sneller en minder arbeidsintensief dan het scorebord waarmee we destijds werkten.’ Diana: ‘Zo’n app zal de motivatie nog verder verhogen. Want je wilt natuurlijk elke keer een groene smiley!’ Ilse verwacht de app in te zetten op locaties waar het wat minder goed gaat met de handhygiëne. ‘Dan zetten we zulke woningen een tijdje in een “wedstrijd” tegenover elkaar.’ Ze lacht: ‘Nee, wij zitten niet stil op het gebied van handhygiëne.’

Ilse kijkt terug op een bijzonder succesvol project. ‘Ik deel graag onze ervaringen met wie ook zo’n project wil organiseren. Mail me gerust op: infectiepreventie@svrz.nl.’