Dilemma 6: Leefstijlmonitoring - veilig gevoel of inbreuk op privacy?
Gepubliceerd op: 31-12-2019
Een zorginstelling wil sensoren in het huis plaatsen van een mevrouw met lichte dementie. Zo kan de zoon, die voor haar zorgt, haar op afstand in de gaten houden. Zijn moeder vindt het echter niet nodig dat hij haar doen en laten volgt. Wat zou jij doen? Waarom kies je voor deze aanpak? Op deze pagina ga je aan de slag met een casus. Met een download, stappenplan en meer informatie maak je een weloverwogen keuze en kun je die uitleggen.
In het kort
Type tool
Toolkit
Voor wie
Mantelzorgers, Verpleegkundigen, Verzorgenden
Cliëntgroep
Ouderen, Dementie, Ziekte van Alzheimer
Soort kennis
Praktijk
Bron
Bolt, L.L.E., Verweij, M.F. & Van Delden, J.J.M. (2010). Ethiek in praktijk. Uitgeverij Van Gorcum.
Ga aan de slag met een casus. Je leest eerst de situatie, vervolgens bepaal je jouw keuze. Met eventueel een stappenplan en een download leer je na te denken over jouw gemaakte keuze. Zodat je het ook kunt uitleggen.
Casus: Leefstijlmonitoring of privacy?
Mevrouw Jansen is licht dementerend en woont nog thuis. Haar zoon Bert woont bij haar in de buurt en komt een paar keer in de week langs. Hij maakt zich zorgen over zijn moeder. Ze is al eens in de badkamer gevallen, en soms lijkt het alsof de koelkast dagenlang ongebruikt is. De zorg voor zijn moeder valt hem steeds zwaarder naast zijn dagelijks werk en hij wil graag in de gaten houden of alles bij zijn moeder goed gaat. De zorginstelling heeft hier alle begrip voor en stelt voor de bewegingen van mevrouw Jansen te monitoren met behulp van een sensor in het huis. Zo kan Bert zijn moeder volgen met zijn iPad. Als ze naar het toilet gaat, hoe laat ze opstaat, maar ook als ze de deur uitgaat en weer thuiskomt. Het monitoren geeft Bert een veiliger gevoel, het ontlast de zorgprofessional en het geeft mevrouw Jansen meer bewegingsvrijheid. Het lijkt een win-winsituatie voor alle betrokkenen. Mevrouw Jansen sputtert echter tegen. Voor haar is die controle helemaal niet nodig. Ze vindt het gedoe en wil met rust gelaten worden. ‘Jullie hoeven niet steeds te weten waar ik ben’, zegt ze.
De keuzes
Wat zou jij als zorgprofessional doen in deze situatie? Kies een handelingsoptie.
- Ik zet de monitoring toch in om Bert een veiliger gevoel te geven. De monitoring is maar een beperkte inbreuk op de privacy, omdat er geen camerabeelden zijn. Na een tijdje evalueren we hoe het gaat.
- Ik doe niets; monitoren is een inbreuk op haar privacy. Mevrouw Jansen geeft duidelijk aan dat zij de monitoring niet nodig vindt.
- Ik probeer mevrouw Jansen ervan te overtuigen dat de monitoring Bert geruststelt en dat zij er geen last van heeft.
- Ik bespreek met Bert en mevrouw Jansen wat eventuele andere oplossingen zijn. Bijvoorbeeld een alarmknop.
- Anders, namelijk… (formuleer jouw eigen manier van handelen)
Welke keuze je ook maakt, er gaat altijd een visie, wetgeving of een persoonlijke opvatting achter schuil.
Sta eens stil bij jouw keuze in deze situatie, eerst even los van wat anderen, collega’s, het team en de organisatie vinden. Bedenk daarbij dat er niet één goede keuze is. Wat goed is voor de een, is niet altijd goed voor de ander. En professionals kunnen hierover ook verschillend denken en eigen afwegingen hebben om iets te doen of te laten. Je moet je handelingskeuze wel kunnen verantwoorden. Daarom is het goed om na te denken over dit soort keuzes en je af te vragen waarom jij vindt dat jouw aanpak bijdraagt aan goede zorg voor deze cliënt. Bespreek dit kort met collega’s en andere betrokkenen en licht je overwegingen toe.
Om op je keuze te reflecteren, neem je onderstaande informatie door.
Heb je optie 3 gekozen?
Ga dan eens bij jezelf na waarom je dat deed.
- ‘Onbekend maakt onbemind’: mevrouw Jansen is niet vertrouwd met dit nieuwe hulpmiddel en ziet nog niet de voordelen voor haar zoon Bert en de zorgverleners. Het is nog even wennen voor haar.
- ‘Voor wat hoort wat’: als Bert de zorg wil blijven doen en volhouden, moet mevrouw Jansen hem tegemoetkomen en wat van haar privacy inleveren.
- Je wilt haar overtuigen van Berts motieven. Hij wil haar zo goed mogelijk verzorgen en risico’s voorkomen. Haar privacy is minder belangrijk dan haar veiligheid en gezondheid.
- Anders, namelijk…
Ging je voor optie 4?
Wat was daarvoor de reden?
- Je vindt dat mevrouw Jansen gelijk heeft als ze met rust gelaten wil worden. Een sensor legt een veel te zwaar beslag op haar privacy.
- Je vindt dat je niet over mevrouw Jansen kan beslissen zonder haar bij de besluitvorming te betrekken.
- Als jij mevrouw Jansen was zou je zelf ook niet zo behandeld willen worden door familie of zorgverleners. Big Brother is watching you, je moet er niet aan denken!
- Het is te makkelijk om naar leefstijlmonitoring te kijken. Bert kan zijn moeder er dan wel mee in de gaten houden, maar het gaat voorbij aan de regie over haar eigen leven. Bert maakt zich te veel zorgen.
- Anders, namelijk…
Heb je voor een andere optie gekozen?
Ga jouw keuze dan na met de 4 stappen hieronder. Welke argumenten en onderliggende waarden zijn voor jou belangrijk? Bedenk of dat voor mevrouw Jansen dezelfde waarden en redenen zijn. En hoe is dat voor Bert? Gaan de wens en gewoonten van de cliënt altijd boven veiligheid? Wat zegt de wet hier eigenlijk over? Ga eens na hoe jouw collega’s, team of organisatie hier tegenaan kijken. Welke afweging maak je en hoe ga je daarbij te werk?
Stappenplan keuze maken
Vind je het lastig om een afgewogen keuze te maken? Deze 4 stappen kunnen je helpen:
- Verkennen: wat is er aan de hand? Welke opties zijn er? En wie zijn er betrokken bij deze situatie?
- Onderzoeken: wat is de ethische vraag of het dilemma? Welke waarden, belangen en principes spelen hierbij een rol?
- Afwegen: weeg zorgvuldig af waarom je een bepaalde keuze maakt. Bedenk wat de mogelijke gevolgen zijn en voor wie. Wat is het gevolg van jouw keuze voor de cliënt?
- Besluiten: zoek voor goede zorg naar de balans tussen alle (moreel) betrokkenen.
Dit dilemma is onderdeel van de Handreiking: Ethiek in de zorg.
Soort kennis
Praktijk
