Van mantelzorger naar vrijwilliger: 7 tips voor begeleiding
Gepubliceerd op: 10-06-2026
Mantelzorgers en naasten zijn onmisbaar in het verpleeghuis. In 'Samen zorgen met naasten' werken zorgprofessionals steeds vaker met hen samen. Soms helpen mantelzorgers daarbij ook andere bewoners. Dat kan af en toe zijn of voor langere tijd. Soms groeit dit uit tot vrijwilligerswerk, bijvoorbeeld na het stoppen met mantelzorg. Meestal gaat het niet om twee rollen tegelijk, maar om een overgang van de ene rol naar de andere. Lees 7 tips voor goede afstemming en begeleiding.
Dit artikel gaat over mantelzorgers die meer doen dan alleen voor hun eigen naaste, en over mantelzorgers die (later) vrijwilliger worden. Deze groep brengt veel ervaring en betrokkenheid mee. Tegelijk vraagt deze overgang om aandacht van coördinatoren informele zorg, vrijwilligerscoördinatoren en andere zorgmedewerkers. De 7 tips helpen om dit goed en zorgvuldig te begeleiden.
Tip 1. Breng mogelijke vrijwilligers in de zorg op tijd in beeld
Coördinatoren kennen veel mantelzorgers al goed. Ze zien wie zich prettig voelt op de afdeling en wie geschikt is om vrijwilligerswerk te doen. Door te kijken wat bij iemand past, voorkom je dat iemand in een rol komt die te veel vraagt. Zo blijft de overgang naar vrijwilligerswerk een positieve stap.
Na een maand of twee, drie zei mijn dochter: ‘Oma is zo goed verzorgd, kan je daar niet iets voor terugdoen?’ Ik begreep eerst niet wat ze bedoelde. Ze dacht dat ze altijd een tekort hadden aan vrijwilligers. Daar had ik niet bij stilgestaan. Toen heb ik contact opgenomen met het verpleeghuis en heb me aangemeld als vrijwilliger.
Mantelzorger/vrijwilliger
Tip 2. Benader mantelzorgers persoonlijk
Een persoonlijke 1-op-1-uitnodiging werkt beter dan een algemene oproep. Bespreek vooral hoe mantelzorgers als vrijwilliger op een betekenisvolle manier kunnen bijdragen. Dat spreekt meer aan dan beginnen over een tekort aan handen of bezuinigingen.
Mantelzorgers waarderen in zo’n gesprek:
- een open en rustig gesprek
- ruimte voor gevoelens en emoties
- aandacht voor hun motivatie
- erkenning voor wat zij al hebben gedaan
Zo voelt iemand zich gezien en serieus genomen, en ontstaat er ruimte om vrijwilliger te worden op een manier die past.
Je moet mantelzorgers niet het gevoel geven dat je ze werft. Geef ruimte. Ze zijn hier in de eerste plaats voor hun eigen naaste. Ga daarom het gesprek aan over wat zij als vrijwilliger voor anderen kunnen betekenen. Als iemand zich welkom voelt en merkt dat zijn inzet waarde heeft, kan daar vrijwilligerswerk uit ontstaan. Dat werkt het beste.
Coördinator informele zorg
Tip 3. Kies samen een plek of afdeling
Het lijkt logisch dat een mantelzorger als vrijwilliger op de eigen afdeling start. In de praktijk werkt dit niet altijd goed. Het kan spanning geven voor de mantelzorger zelf, de naaste of voor andere bewoners, familieleden, vrijwilligers of medewerkers.
Ga daarom samen in gesprek. Door bewust te kiezen voor een andere afdeling of goede afspraken te maken over taken, ontstaat er meer rust en duidelijkheid voor iedereen.
De meerwaarde is dat deze mensen van betekenis kunnen zijn voor andere mantelzorgers, want het zijn ervaringsdeskundigen. Ze kennen de doelgroep, dus je hoeft ze niet meer bekend te maken met de ziektebeelden. En ze kennen de organisatie – ze weten de weg, waardoor je veel stappen kunt overslaan als iemand van mantelzorger vrijwilliger wordt.
Coördinator informele zorg
Tip 4. Match activiteiten zorgvuldig
Gaat iemand ook als vrijwilliger aan de slag op de afdeling van een eigen familielid? Kies dan taken die duidelijk zijn en niet te zwaar zijn. Denk aan activiteiten waarbij iemand helpt zonder steeds te schakelen tussen de zorg voor de eigen naaste en die voor andere bewoners.
In het begin voel je je als een kat in een vreemd pakhuis. Toen kwam ik met een EVV’er in gesprek en gaf ik aan dat ik iets zou willen doen, maar dat ik dat niet zo goed durfde. Ik wilde niemand voor de voeten lopen. De verzorgende zei dat ze het heel fijn zou vinden, maar me niet zo goed durfde te vragen. Toen ben ik twee dagen per week gaan helpen met de lunch: boterhammen smeren, tafel klaarzetten en eventueel de vaatwasser aanzetten.
Mantelzorger/vrijwilliger
Tip 5. Maak duidelijke afspraken over grenzen en verwachtingen
Benoem:
- wat de vrijwilliger wel en niet doet;
- hoe met informatie over bewoners wordt omgegaan;
- hoe om te gaan met de eigen naaste;
- waar ze terecht kunnen bij spanning.
Dit helpt misverstanden en spanningen te voorkomen.
Ik ben graag behulpzaam en vriendelijk naar mensen in de zaal, maar ik begeleid ze niet met zware taken. Dat heb ik één keer geprobeerd en toen merkte ik: dit vraagt echt vakkennis en ervaring. Zorgmedewerkers weten beter hoe ze hiermee om moeten gaan. Ik breng mevrouw wel naar de fysiotherapeut, maar andere dingen passen niet bij mij. Daarom hebben we daar samen afspraken over gemaakt.
Mantelzorger/vrijwilliger
Tip 6. Voer tijdig gesprekken bij spanningen
Spanningen kunnen ontstaan over taken, verwachtingen of grenzen. Bijvoorbeeld over wat een vrijwilliger wel of niet doet, of over de zorg voor de eigen naaste.
Er zijn vaak meerdere betrokkenen: vrijwilligers, mantelzorgers, bewoners, familieleden, medewerkers. Breng iedereen in beeld en bespreek samen wat er speelt. Zo voorkom je dat problemen groter worden en blijft het contact goed.
Het maakt verschil of je iets doet voor een bekende of voor je eigen naaste. Je wilt altijd het beste voor diegene. Als je vrijwilliger bent op dezelfde afdeling, hoor en zie je ook dingen over de zorg voor je naaste. Dan wordt het persoonlijk en dat neem je mee in gesprekken of met andere medewerkers. Je hebt die filter niet altijd, en dat is een nadeel.
Coördinator informele zorg
Tip 7. Waardeer de inzet in de informele zorg en blijf alert op belasting
Vrijwilligerswerk kan helpen bij verwerking, maar het kan ook zwaar zijn. Dat is vooral zo na een periode waarin iemand intensief voor een naaste heeft gezorgd of na het afscheid van een naaste. Die ervaringen kunnen nog veel invloed hebben.
Let daarom op signalen van overbelasting, rouw of onduidelijke verwachtingen. Een compliment, een bedankje of een goed gesprek doen veel.
Door de ervaring, de liefde, de tijd en alles wat wij in die maanden hebben meegemaakt, ben ik gaan nadenken. Ik wil wat meer betekenen. Ik wil ook teruggeven wat wij ontvangen hebben in die tijd.
Mantelzorger/vrijwilliger
Meer informatie
Mantelzorgers die vrijwilliger worden in de zorg betekenen veel voor bewoners en voor de organisatie. Ze brengen kennis, nabijheid en betrokkenheid mee. Door goede gesprekken, duidelijke afspraken en goede begeleiding ontstaat een fijne samenwerking voor iedereen. Wil je hier meer over weten? Neem contact op met Hennie Boeije.
Meer lezen
Bekijk de pagina Goed samenwerken met informele zorg.
Over het onderzoek
De tips in dit artikel zijn gebaseerd op praktijkgericht onderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd door Hennie Boeije, Shweta Bos, Tanja Burgering, Chantal Hillebregt en Ingrid van Houwelingen en vond plaats op vijf locaties van vier verpleeghuizen. We spraken met vijf coördinatoren informele zorg en zeventien vrijwilligers die ook mantelzorger zijn of zijn geweest.
Het onderzoek liep van maart tot en met december 2025. In interviews spraken we over hun ervaringen, de meerwaarde van deze groep, hun motivatie en de kansen en uitdagingen in de samenwerking. We hebben de interviews geanalyseerd en de belangrijkste thema’s eruit gehaald. De uitkomsten zijn besproken in een webinar met de deelnemende coördinatoren informele zorg.