10 tips voor zorgverleners: Effectief Persoonsgericht Samen Beslissen met ouderen – thuis én in het ziekenhuis

Tip 1. Stimuleer dat een vertrouwd persoon aansluit bij het gesprek 

Leg uit dat het altijd prettig en vaak verstandig is om een naaste bij een gesprek te hebben. Een vertrouwd persoon helpt bij het stellen van vragen, het begrijpen van informatie en het verwoorden van wat de oudere belangrijk vindt. 

Tip 2. Bied hulpmiddelen aan ter voorbereiding 

Vertel dat er vragenlijsten en hulpmiddelen bestaan waarmee ouderen zich kunnen voorbereiden op het gesprek met een zorgverlener, zoals vragen over kwaliteit van leven of wat voor hen telt in het dagelijks leven. Dit helpt om gesprekken concreter en gerichter te maken. Bekijk bijvoorbeeld de Samen Beslis Hulp op Zorg voor Beter.

Tip 3. Nodig uit om te vertellen over de persoonlijke situatie 

Niet iedere oudere voelt zich vrij om informatie te delen. Oudere patiënten zijn soms geneigd te denken: 'Ik zeg maar niets, want de zorgverlener heeft ervoor gestudeerd.' Maar zorgverleners hebben juist informatie van de patiënt of cliënt nodig over wat voor hen belangrijk is en wat ze zouden willen. Maak daarom ruimte voor het verhaal achter iemands leven: thuissituatie, wensen, gewoontes en wat iemand belangrijk vindt. Deze informatie is belangrijk om zorg goed af te stemmen op de persoon. 

Tip 4. Vraag wat voor de oudere het belangrijkste is 

Ouderen hebben vaak meerdere gezondheidsproblemen tegelijk. Vraag daarom actief: 'Wat vindt u op dit moment het belangrijkste om te bespreken?' Zorgverleners en ouderen leggen soms andere accenten; door dit te vragen sluit je beter aan bij de wensen en doelen van de oudere. 

Tip 5. Bespreek persoonlijke doelen 

Vraag waar de oudere op hoopt: meer energie? Zo zelfstandig mogelijk blijven? Blijven meedoen in sociale contacten? Door doelen te verhelderen, kun je beter meedenken over passende keuzes. 

Tip 6. Benoem de mogelijkheid van bedenktijd 

Veel beslissingen hoeven niet direct genomen te worden. Geef aan dat het normaal én verstandig kan zijn om er even over na te denken, thuis te bespreken of later een tweede gesprek te plannen. Dit geeft ouderen de ruimte om bewust keuzes te maken. 

Tip 7. Communiceer op maat 

Ouderen verwerken informatie soms anders of langzamer. Gebruik duidelijke taal, controleer of informatie begrepen is en maak gebruik van de teach-backmethode: 'Kunt u in uw eigen woorden vertellen wat we hebben afgesproken?' Zo weet je zeker dat jullie elkaar begrijpen. 

Tip 8. Stimuleer samenwerking tussen zorgverleners

Zeker bij ouderen met een kwetsbare gezondheid zijn vaak meerdere zorgverleners betrokken, thuis en in verschillende zorginstellingen. Het delen van doelen (met toestemming) van de oudere in het zorgnetwerk zorgt ervoor dat iedereen hetzelfde doel nastreeft. En soms zijn bij oplossingen meerdere partijen betrokken.  Afstemming hierover draagt bij aan continuïteit van de zorg. 

Tip 9. Gebruik het gespreksmodel voor Persoonsgericht Samen Beslissen 

Dit gespreksmodel is speciaal ontwikkeld voor zorgverleners die betrokken zijn bij ouderen met een kwetsbare gezondheid. Het begint niet bij de ziekte of aandoening, maar bij de ervaren (positieve) gezondheid van de oudere. Het model helpt zorgverleners om de oudere en vaak ook de naaste actief te betrekken. Daarnaast ondersteunt het hen om stap voor stap tot gezamenlijke keuzes te komen, ongeacht of die gesprekken thuis of in het ziekenhuis plaatsvinden.

Tip 10. Vraag in acute situaties naar eerder vastgelegde wensen 

In acute of onverwachte situaties is er vaak weinig tijd voor uitgebreide gesprekken. Informeer daarom of de oudere eerder wensen of voorkeuren heeft besproken of laten vastleggen. Bijvoorbeeld met een partner, naaste of de huisarts.