Toon zoekbalkToon menu

Kennisplein voor verpleging, verzorging, zorg thuis en eerste lijn

Dementie

Gelijkgestemd wonen in leefmilieus bij Archipel 05/03/2020

Leefomgeving is belangrijk voor mensen met dementie. Bewoners van Archipel Zorggroep leven in gelijkgestemde groepen, afgestemd op hun persoonlijke voorkeuren. Hanneke Noordam deed onderzoek naar deze ‘sociotherapeutische leefmilieus’. ‘We zien dat het voor de cliënten en medewerkers veel prettiger is.’

leefmilieus‘Het is heel persoonlijk waar en hoe je je prettig voelt’, vertelt Hanneke Noordam tijdens een presentatie op een bijeenkomst van het Kennisnetwerk Dementie over leefomgeving en gedrag. 'Alleen zijn of een huis vol mensen? Wonen in een metropool of in een hutje in het bos? Hoe is dat als je dementie hebt en naar een verpleeghuis gaat? Door dementie kunnen je behoeften veranderen. Het is daarom belangrijk om naar het hier en nu te kijken.' 

Aanbevelingen voor omgevingszorg 

De leefomgeving is heel bepalend voor hoe mensen met dementie zich voelen. En dus zijn er kaders en richtlijnen. De nieuwe Zorgstandaard Dementie (verschijnt dit jaar) doet bijvoorbeeld aanbevelingen voor omgevingszorg, zoals de binnen- en buitenruimte, de inrichting, apparatuur, licht, lucht, geluid en warmte. Want, zo stelt de Zorgstandaard, een goede omgeving kan bijdragen aan een zinvol bestaan en het beperken van probleemgedrag.  

https://www.youtube.com/watch?v=pmCQ9TCxl0s

Meer positief contact  

We zijn op zoek gegaan naar hoe we voor onze cliënten een betere sfeer konden neerzetten.

Bij Archipel zijn ze daar al verder mee. Vijftien jaar geleden begon de zorggroep met een methodiek voor sociotherapeutische leefmilieus. Functieleider en psycholoog Anouk Matser vertelt: ‘We plaatsen cliënten in een leefmilieu met gelijkgestemde andere cliënten. De aanleiding was dat we veel cliënten hadden met dementie, maar dan in combinatie met gedragsproblemen of psychiatrische problemen. Als je cliënten bij elkaar zette in één huiskamer ontstonden er heel veel conflicten tussen de cliënten. We zijn op zoek gegaan naar hoe we voor onze cliënten een betere sfeer konden neerzetten, een fijnere plek om te wonen, een fijnere plek om behandeld te kunnen worden, dat ze meer positief contact hebben, zich nuttig voelen en een prettige dag hebben.’  

Alles op elkaar afstemmen 

Cliënten leven in het milieu dat het meest aan hun behoeften tegemoet komt. In zo’n milieu zijn zorg, behandeling, begeleiding, activiteiten en de fysieke omgeving op elkaar afgestemd. Zoals kleurgebruik, sfeer, de interactie tussen bewoners, de benadering van de zorgmedewerkers en gezamenlijke of juist individuele activiteiten.

De vier leefmilieus bij Archipel 

  • Balansgroep: balans rust en activiteit, structuur, individueel of kleine groep 
  • Sfeergroep: veiligheid, rust, sfeer, kleine groep 
  • Sociogroep: zelf doen, uitdaging, prikkels en samen/groep 
  • Bakengroep: individueel, eigenheid, houvast en weinig prikkels 

Minder agressie en meer werkplezier 

Anouk Matser: ‘We zien dat het voor de cliënten veel prettiger is, er zijn minder agressie-incidenten. Cliënten en hun familie geven aan dat ze zich prettiger voelen op de afdeling en dat er veel meer positief contact is. Medewerkers worden ingedeeld op basis van hun competenties en hun vaardigheden. Dan heb je de goede mensen op de goede plek en zij ervaren zo ook meer werkplezier.’ 

Onderbouwing van de methode

We zien dat het voor de cliënten veel prettiger is, er zijn minder agressie-incidenten.

Positieve ervaringen dus en daarom vroeg Archipel UKON, het Academisch Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen, deze methode samen te onderzoeken. Hanneke: ‘Werken met sociotherapeutische leefmilieus lijkt veelbelovend, maar de wetenschappelijke onderbouwing ontbrak nog en Archipel had de wens om de methode verder te verbeteren. Dat hebben we door middel van een actie-onderzoek gedaan bij Archipel en Zorggroep Almere, waar ook met leefmilieus wordt gewerkt.'

Wetenschap en praktijk  

'We hebben literatuuronderzoek gedaan, geobserveerd op afdelingen en interviews gedaan met behandelaars, verzorgenden en mantelzorgers,' legt Hanneke uit. 'Vervolgens hebben we samen verbeterpunten geformuleerd en geprioriteerd, die in de praktijk zijn doorgevoerd. Ook dat hebben we weer onderzocht. Wetenschap en praktijk zijn echt samen opgetrokken. De onderzoeker, psycholoog en mantelzorger zaten met elkaar in een werkgroep, ik vond de betrokkenheid van de mantelzorger heel waardevol.' 

Over het onderzoek  

Het LIVE-onderzoek (Leefmilieus In Verpleeghuizen) is mogelijk gemaakt door Alzheimer Nederland en ZonMw. Het onderzoek valt onder het subsidieprogramma Memorabel, dat als doel heeft de kwaliteit van leven voor mensen met dementie te verbeteren. Archipel (drs. Hanneke Nijsten, drs. Anouk Matser en Annemieke van der Dussen) werkte samen met het UKON (drs. Hanneke Noordam, prof. dr. Raymond Koopmans en prof. dr. Debby Gerritsen), de Open Universiteit (dr. Roeslan Leontjevas) en Zorggroep Almere (drs. Marijke Kokshoorn). Hanneke Noordam werkt inmiddels als onderzoeker voor Vilans. Bekijk de factsheet van het onderzoek (pdf)

Fysieke en sociale omgeving

Onderdeel van het onderzoek was ook het nader bepalen van de elementen van een sociotherapeutisch leefmilieu. Denk aan de fysieke omgeving, zoals de inrichting, de sfeer en veiligheid, maar ook de sociale omgeving, zoals structuur en dagritme, activiteiten en de interactie tussen bewoners, familie en medewerkers. 

Meer rust in de groepen 

‘De mensen die we gesproken hebben zien veel voordelen van het plaatsen van bewoners op basis van hun behoeften’, vervolgt Hanneke Noordam. ‘Onbegrepen gedrag kan door het juiste leefmilieu minder worden en de eigen regie van bewoners neemt toe door goed te kijken naar de wensen en mogelijkheden van bewoners. Er is meer rust in de groepen en medewerkers voelen zich er prettig bij.’ 

Meer bewustzijn door verbeterplan

Maar er zijn ook verbeterpunten. De fysieke omgeving kan nog verder worden uitgewerkt en proces van plaatsen van bewoners, het toeleiden naar de juiste groepen, is een punt van aandacht. Hanneke: 'Nieuwkomers moeten natuurlijk wel in de groep passen. Verder zou er meer individuele dagbesteding in de lijn van het leefmilieu kunnen worden aangeboden, zou de familieparticipatie nog beter kunnen en is continue scholing van medewerkers van groot belang.' Het verbeterplan dat voor beide organisaties is gemaakt, zorgde ervoor dat men weer bewuster bezig is met de methode en dat de methode wordt aangescherpt.

Focusgroep met psychologen

Een focusgroep was onderdeel van het actie-onderzoek. De focusgroep is uitgevoerd met psychologen van meerdere verpleeghuizen die met leefmilieus werken. Hanneke: 'In de focusgroep zijn ervaringen uitgewisseld. Het doel is om elkaar jaarlijks te blijven ontmoeten. Er zijn allerlei gradaties waarin je dit concept kunt doorvoeren.’ 

Ontwerpers denken mee

‘Wat ik heel leuk vind is dat Archipel nu met subsidie van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een traject is gestart met ontwerpers. Zij zijn samen met medewerkers en mantelzorgers aan het kijken hoe je de omgeving van cliënten zo kunt inrichten dat deze het beste past bij de waarden van een specifiek leefmilieu. De waarden worden dan vertaald in een concreet ontwerp voor de inrichting. Het is mooi om te zien dat de methode zich zo verder ontwikkelt’, besluit Hanneke Noordam.

Bekijk de toolkit dementievriendelijk ontwerpen (pdf) van Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en KAW

Meer weten over sociotherapeutische leefmilieus?

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Cookies op de website van Zorg voor Beter

Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer