Zorgprofessionals en tandarts zorgen samen voor gezonde mond bij ouderen

Janke Nederstigt spreekt duidelijke taal: ‘Als je niet poetst, doe je de bewoner tekort.’ Deze geriatrie verpleegkundige en aandachtsvelder mondzorg bij Het Maanderzand in Ede legt uit wat ze bedoelt: ‘Door niet of slecht poetsen kan de bewoner lichamelijke klachten krijgen.’ Joedi Foppen, eerstverantwoordelijke verzorgende van Norschoten in Barneveld, haakt aan: ‘Ook mentaal heeft het invloed. Bij iemand met dementie kan pijn in de mond in het gedrag doorwerken. Daarom is goede mondzorg zowel voor het lichaam als mentaal belangrijk.’

Beter eten, slikken en praten

Goede mondverzorging door de cliënt zelf of met hulp van een verzorgende helpt de tanden en mond gezond te houden. Ouderen kunnen daardoor beter eten, drinken, praten en slikken. Een ongezonde mond daarentegen wordt geassocieerd met hartziekten, longontsteking, ontregelde diabetes en geheugenproblemen. Het omgekeerde kan ook: een slechte gezondheid en bepaalde medicijnen kunnen nadelig zijn voor de gezondheid van je mond.

Volgens Joedi en Janke zijn hun organisaties voldoende doordrongen van het belang van goede mondzorg voor ouderen. Janke koos er vijf jaar geleden voor om ‘aandachtsvelder mondzorg’ van Het Maanderzand te worden: ‘Ik zag een connectie tussen mondzorg en onbegrepen gedrag.’ Ook Joedi liet zich scholen in goede mondzorg en heeft korte lijntjes met de tandarts van Norschoten: ‘Tot een paar jaar geleden moesten we met de bus en tillift naar de tandarts toe. Nu werken we met een tandartsorganisatie die naar onze locaties komt. Deze organisatie, Omnios, heeft het goed in de smiezen. Is er een nieuwe bewoner, dan krijgt diegene binnen zes weken een eerste controle en daarna een zorgplan.’ 

Tandarts op zorglocaties

Norschoten en Het Maanderzand hebben beide een praktijkruimte waar de tandarts kleine of grotere behandelingen kan doen. Janke: ‘Elke maandagavond komt het karretje van de tandartsorganisatie voorrijden met spullen voor het inrichten van de praktijkruimte.’

Joedi: ‘Zo werkt het bij ons ook. En de mondhygiëniste komt op de kamer, in de vertrouwde omgeving van de bewoner. Een grotere behandeling, zoals een kies trekken, gebeurt in de daarvoor ingerichte ruimte. Zelfs spoedzorg is mogelijk.’

Maar goede mondzorg houdt niet alleen tandartsbezoek in. Vooral de dagelijkse verzorging van de mond is belangrijk. Daarom schreef Janke een werkwijze voor collega’s: ‘Met tips voor waar je op moet letten, zoals het meenemen van de tong en wangen. Ook werken we sinds kort met een eigen poetskaart van Omnios, afgestemd op het gebit van de specifieke bewoner. Die kaart kan je tijdens het poetsen naast de spiegel hangen. Verder heeft nu iedere afdeling een aandachtsvelder mondzorg en gaan we binnenkort poetsinstructies organiseren. Dan kijkt de tandartsorganisatie mee tijdens het poetsen en kunnen collega’s vragen of ze het goed doen.’ Norschoten houdt de mondverzorging bij in de zorgkaart van de bewoner in het elektronisch cliëntendossier: ‘Met een koppeling naar het ECD van onze medisch specialisten, zodat je een klacht kan aanvinken voor de tandarts.’ 

Uitdagingen te lijf met geduld en tijd

Collega’s kloppen bij Janke en Joedi aan wanneer het poetsen bij een bewoner moeizaam gaat. ‘De mond stijf dichthouden of bijten op de tandenborstel komt voor als iemand pijn heeft of niet snapt wat er gebeurt’, ziet Joedi. Zulk afwerend gedrag herkent Janke: ‘Het is natuurlijk vreemd als iemand anders je tanden poetst. Soms ligt het ook aan de smaak van de tandpasta, vooral bij die zoute tandpasta.’ Beiden erkennen de werkdruk van collega’s, maar benadrukken het belang van de tijd nemen: ‘Zeker met mondzorg, waarin je zo dichtbij iemand komt.’

Joedi: ‘Neem ook de tijd om een nieuwe bewoner te leren kennen. Dat kost echt een paar weken en in het begin kan de mondverzorging best lastig zijn. Zelf heb ik ook staan tobben met een bewoner bij wie we een tandplaatje er niet goed uit kregen. Totdat de familie liet zien waar ik moest klikken en hoe makkelijk de handeling was. In het algemeen helpt het als je een bewoner goed uitlegt wat je gaat doen. Bij de ene persoon werkt het beter om voor iemand te gaan staan, bij de ander poetst het makkelijker als je achter iemand staat.’

Meer ouderen? Blijf goed poetsen

Het aantal ouderen groeit en daarmee ook het belang van goede mondzorg, zien beide zorgprofessionals. Janke en Joedi tot slot: ‘Mensen hebben ook vaker nog hun eigen tanden. Dan is mondzorg lastiger dan wanneer iemand een kunstgebit heeft. Hoe we de mondzorg structureel verbeteren in de ouderenzorg? Door structureel goed te poetsen!’

Wat is goede mondverzorging bij ouderen?

In het algemeen: goede verzorging van de tanden en mond betekent twee keer per dag poetsen met fluoride-tandpasta. En reinigen met een ragertje of tandenstoker. Een tandprothese poets je twee keer per dag en met water, zeep en protheseborstel (dus niet met tandpasta).

Om de mondverzorging bij een bewoner goed en prettig te laten verlopen, staan er tips op Zorg voor Beter:

• Zittend poetsen is het fijnst voor de cliënt.
• Als dat niet mogelijk is, dan halfzittend of zijligging om verslikken te voorkomen.
• Laat de cliënt eerst spoelen met water of verwijder met een gaasje voedselresten.
• Maak ook de tong en slijmvliezen schoon.
• Let op wondjes en pijn in de mond.

Meer weten?

In het thema Mondzorg op Zorg voor Beter lees en zie je veel meer over goede mondverzorging. Bekijk bijvoorbeeld de pagina video's over mondzorg en maak de quiz op de pagina test je kennis over mondzorg.