ZELF verandert niet alleen wat zorgprofessionals doen, maar ook hoe zij naar cliënten kijken en hoe zij handelen. Van overnemen naar stimuleren van wat nog wél mogelijk is. De interventie vraagt dan ook om interdisciplinair samenwerken en organisatiebrede steun.

ZELF combineert 4 elementen:

1. organisatiebeleid dat zelfredzaamheid centraal stelt;
2. een fysieke en sociale omgeving die actief functioneren ondersteunt;
3. stellen van doelen;
4. praktijkgerichte coaching.

Deze elementen komen terug in een scholing. Teams leren via interactieve werkvormen, motiverende gespreksvoering, modelling, feedback en oefensessies met een acteur. Praktijkopdrachten, reflectie en actieplannen stimuleren toepassing van reablement in dagelijkse zorg, betekenisvolle activiteiten en sociale participatie.

Aanmelden voor ZELF kan via de contactgegevens van Zuyd Hogeschool. 

Voor uitgebreide informatie download je de interventiebeschrijving.

ZELF maakt gebruik van diverse ondersteunende materialen, zoals PowerPointpresentaties en video's. Daarnaast ontvangen zorgprofessionals een werkmap met daarin opdrachten, formulieren, observatietools en meetinstrumenten die directe toepassing in de dagelijkse zorgpraktijk ondersteunen.

Casus meneer de Vries

De startsituatie

Meneer de Vries (86) heeft beginnende dementie en lichamelijke klachten. Voordat het programma begon, deden de verzorgenden bijna alles voor meneer de Vries. Dit kwam door betrokkenheid en angst dat hij zou vallen. Het team zag wel dat de meneer De Vries steeds afhankelijker werd en minder deed. Ze twijfelden of hij het nog kon, waren bang voor onrust of onveiligheid en hadden weinig tijd. Ook dachten zij dat zijn dochter wilde dat hij verzorgd werd.

Tijdens het ZELF-programma

Niet iedereen in het team stond meteen open voor verandering. Daarom werkte het team eerst aan hun bereidheid, met aandacht voor:

• houding en bewustwording;
• doelen stellen bij ouderen;
• vaardigheden in de dagelijkse zorgsituaties;
• teamreflectie en onderlinge ondersteuning.

Een van de doelen was dat meneer De Vries zichzelf zou aankleden en met begeleiding op afstand naar de ontbijttafel zou lopen. Medewerkers gaven alleen aanwijzingen en geruststelling. Ook de familie kreeg uitleg.

Situatie na enkele weken

Het team nam minder snel taken over. Ook werden andere zorgverleners vaker betrokken bij het zorgplan. De taal veranderde van ‘helpen’ naar ‘ondersteunen’. Meneer De Vries trok zijn vest grotendeels zelf aan, liep met begeleiding naar de ontbijttafel en deed weer mee in de huiskamer. Hij bleef stabiel functioneren en het valrisico bleef laag.

Zelfstandigheid en eigen regie zijn belangrijk voor het welzijn en de kwaliteit van leven van ouderen. Ouderen worden vaak minder actief en laten taken overnemen. Hierdoor verliezen zij zelfstandigheid en gaan zij sneller achteruit in functioneren en gezondheid. Tegelijkertijd wordt de noodzaak voor reablement groter. Dit komt door vergrijzing, een toenemende zorgvraag en personeelstekorten. Reablement vraagt daarnaast om een cultuurverandering. Er is een nieuwe manier van werken nodig die in de zorg nog niet vanzelfsprekend is.

Het ZELF-programma is ontwikkeld en getest in verschillende teams in verpleeghuizen en thuiszorg. Daarna is de interventie doorontwikkeld en verbeterd.

Eerste aanwijzingen effectiviteit

De erkenning Eerste aanwijzingen effectiviteit geldt alleen voor de inzet in verpleeghuizen. Voor die setting zijn in onderzoek met 28 afdelingen namelijk enige positieve effecten gevonden. Ondanks uitdagingen zoals tijdsdruk en personeelstekorten. Denk bij effecten aan verbetering van het stimulerende gedrag van zorgteams. Ook was er sprake van mogelijke vertraging van achteruitgang in functioneren van bewoners. 

Goed onderbouwd

Voor de setting thuiszorg geldt de erkenning Goed onderbouwd.