Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Vrijheidsbeperking

Wat is onvrijwillige zorg?

De Wet zorg en dwang gaat per 1 januari 2020 in. De bedoeling van de nieuwe Wet zorg en dwang is dat onvrijwillige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking zo veel mogelijk wordt voorkomen. Alleen als het niet anders kan, mag onvrijwillige zorg worden toegepast. Van zorgprofessionals wordt verwacht dat zij op de hoogte zijn van de nieuwe werkwijze volgens de Wet zorg en dwang.

De Wet zorg en dwang heeft als doel cliënten met dementie of een verstandelijke beperking te beschermen tegen de nadelen van onvrijwillige zorg. Het uitgangspunt van de Wet zorg en dwang is 'Nee, tenzij'. Dat wil zeggen dat onvrijwillige zorg, zoals het in deze wet heet, in principe níet mag worden toegepast, tenzij er sprake is van 'ernstig nadeel' (zie hieronder). Onvrijwillige zorg is een allerlaatste optie. Deze nieuwe wet vervangt de huidige Wet Bopz en geldt voor instellingen, zorg thuis, kleinschalige woonvormen en dagbesteding.

In het voorjaar 2019 wordt er nog een Aanpassingswet in de Eerste en Tweede Kamer behandeld met een verdere invulling van onvrijwillige zorg thuis, de zorgverantwoordelijke en externe deskundigheid.

Stappenplan

De Wet zorg en dwang gaat uit van een getrapt zorgmodel. Als het niet lukt om een vrijwillig alternatief te vinden, moet de zorgorganisatie een stappenplan doorlopen waarbij de situatie goed wordt geanalyseerd, alternatieven in een multidisciplinair team worden bekeken, en (externe) deskundigheid wordt ingeschakeld om mee te denken. Dit stappenplan is erop gericht om onvrijwillige zorg te voorkomen.
Bekijk het Stappenplan Wet zorg en dwang (pdf, 2018).

Wat is onvrijwillige zorg? 

Er is sprake van onvrijwillige zorg als een cliënt of zijn vertegenwoordiger níet instemt met zorg of waartegen de client zich verzet:

  • toedienen vocht, voeding en medicatie, medische handelingen  en therapeutische maatregelen;
  • beperking van bewegingsvrijheid (ook fixatie);
  • insluiten (ook separatie);
  • uitoefenen van toezicht op de cliënt (ook toezichthoudende domotica);
  • onderzoek van kleding of lichaam;
  • onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op middelen die het gedrag beïnvloeden (drugs) en op gevaarlijke voorwerpen;
  • controle op drugs;
  • beperking van vrijheid om het eigen leven in te richten, waardoor de cliënt iets moet doen of laten;
  • beperking in het recht op het ontvangen van bezoek.

Voor de toepassing van onvrijwillige zorg in de thuiszorg of ambulante zorg gelden aanvullende eisen. Lees meer hierover bij Onvrijwillige zorg in de thuiszorg.

Alleen bij 'ernstig nadeel' - wat is dat?

Onvrijwillige zorg mag volgens de Wet zorg en dwang in principe níet worden toegepast, tenzij er sprake is van 'ernstig nadeel'. Onder 'ernstig nadeel' wordt het volgende verstaan:

  • de cliënt brengt zichzelf of anderen in levensgevaar,
  • de cliënt brengt ernstig lichamelijk letsel toe,
  • de cliënt brengt ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade toe,
  • verwaarlozing of ‘maatschappelijk teloorgang van de cliënt of andere;
  • de veiligheid van de cliënt wordt bedreigd;
  • cliënt roept met hinderlijk gedrag deagressie van anderen op;
  • de algemene veiligheid van personen of goederen is in gevaar.

Meer informatie over Wet zorg en dwang

  • Website Dwang in de zorg van het Ministerie van VWS
  • Voor de gehandicaptensector: in eenvoudige taal de Wet zorg en dwang uitgelegd voor mensen met een verstandelijke beperking en hun naasten: Brochure Wet zorg en dwang (pdf, sept 2018)
  • Antwoorden op 50 vragen over de nieuwe wet, samengesteld door ActiZ en de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland. De factsheet is gemaakt voor de gehandicaptenzorg, maar ook heel bruikbaar voor de ouderenzorg. Factsheet Zorg en dwang (pdf, feb. 2018)

Kwaliteitscriteria

In de Wet zorg en dwang staan de volgende kwaliteitscriteria voor het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen:

  • De situatie is geanalyseerd.
  • De maatregel/het alternatief is vastgesteld na overleg met cliënt, omgeving, specifieke deskundigen en relevante disciplines.
  • Er is aantoonbaar gezocht naar alternatieven.
  • De maatregelen (alternatieven) voldoen aan de criteria van proportionaliteit, subsidiariteit en effectiviteit.
    • Proportionaliteit: de maatregel staat in redelijke verhouding tot het doel van de toepassing.
    • Subsidiariteit: de minst ingrijpende maatregel wordt ingezet.
    • Effectiviteit: het middel moet het beoogde doel bereiken en niet langer duren dan noodzakelijk.
  • Er zijn acties ondernomen om herhaling te voorkomen; de maatregel wordt geëvalueerd. Zware maatregelen of maatregelen bij kinderen worden sneller geëvalueerd.
  • Er is een rapportage en verantwoording vastgelegd in het zorg- en ondersteuningsplan.

Bron

Hamers, J.P.H., Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen. Universiteit Maastricht, 2010

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

mam 11/2/2019

ik werk op kleinschalig wonen met dementerenden , als een client zich in de nacht steeds aankleed om op te staan , valt dan het afsluiten van de kasten of het uit zicht leggen van de kleding ook onder vrijheids beroving

functie VIG - EVV er


Lotte 12/7/2017

Ik werk op een VEB-locatie met volwassenen met een licht verstandelijke beperking. We hebben frisdrank, chips en koek achter een deur op slot liggen. In de avond krijgen ze een glas fris en in het weekend chips en koek. Nu mag de deur van de manager niet meer op slot, omdat dat een beperkende maatregel is. Met als gevolg dat clienten ook overdag frisdrank drinken en er soms niet meer genoeg over is voor de rest. De clienten kunnen van hun eigen geld altijd al frisdrank en lekkers in de winkel kopen. Dit mogen ze helemaal zelf kiezen. Kunnen wij als zorginstelling dan niet bepalen wat wij ze aanbieden? Moeten wij ze de hele dag door cola aanbieden met als gevolg dat ze meer gezondheidsrisico's hebben?


Carolien Oldenkamp 9/1/2017

Hallo Mary,
In het kader van infectiepreventie houden wij ons aan de landelijke richtlijnen van de Werkgroep Infectie Preventie. Vanwege de besmettelijkheid van sommige ziekten moet je mensen 'beperkingen' opleggen om zo de grote groep eromheen te beschermen tegen besmetting.
Het zou natuurlijk ook zeer vervelend zijn dat jullie in de zorg vele maatregelen treffen rondom een cliënt, die vervolgens overal naar de toilet gaat, geen handen wast en helaas nog even moet overgeven in de huiskamer...... Zo de gehele woongroep blootstelt aan het virus!
De strenge infectiepreventiemaatregelen zijn noodzakelijk! Daarnaast is het natuurlijk belangrijk dat we dit alleen doen indien noodzaak, dus geen mensen op kamer houden die alleen drager zijn van een resistente bacteriën, waarbij je verspreiding kunt tegengaan bij de zorgmomenten en extra handenhygiëne door cliënt.
iIfectiepreventie op maat!
Heb je vragen, kun je vast terecht bij jullie eigen deskundige infectiepreventie. Succes!!


Mary 2/1/2017

Bij het Noro-virus mogen bij ons in het verpleeghuis de cliënten niet van de afdeling af tenzij ze rechtstreeks naar buiten gaan. Ook mogen cliënten die de verschijnselen van het Noro-virus hebben niet hun kamer af. Dit gebeurt ook bij besmettelijke ziekten in het ziekenhuis.
Mag dit eigenlijk wel?


Marjolein van Vliet

mail | meer info

m.vanvliet@vilans.nl

Lees meer

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven