Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Vrijheidsbeperking

Thuiszorg: veelgestelde vragen

Nu ouderen langer thuis blijven wonen, wordt ook de thuiszorg complexer. Thuiszorgmedewerkers krijgen vaker te maken met dilemma's rond vrijheid en veiligheid: mag je bij een vrouw met dementie een deur op slot doen, bedhekken gebruiken of kalmerende medicijnen toedienen? Hoe moet een thuiszorgorganisatie hier goed beleid voor maken?

Vrijheid en veiligheid in de thuiszorg


Hoe vaak komt vrijheidsbeperking in de thuiszorg voor?

Vier op de tien mensen met dementie die thuis verzorgd worden, hebben te maken met vrijheidsbeperkende maatregelen. Dit blijkt uit de studie ‘Behind closed doors’ van de Maatricht University, die voor de eerste keer de situatie bij thuiswonende ouderen met dementie in kaart brengt. Het gaat dan om fysieke beperkingen, zoals bedhekken of een afgesloten deur, maar ook onvrijwillige zorg, zoals kalmerende medicijnen of gedwongen douchen. De onderzoeksgegevens zijn in de zomer van 2014 verzameld onder 837 mensen.

 

Verschillende vormen

Van de mensen die te maken hadden met vrijheidsbeperking had 79% te maken met ‘onvrijwillige behandeling’ (gedwongen douchen, eten en drinken, verstoppen medicatie, wegnemen telefoon, afsluiten internet, et cetera) en ontving 41% kalmerende medicatie (antipsychotica, angstremmers, antidepressiva en kalmeringstabletten). 7% had te maken met fysieke vrijheidsbeperkende maatregelen, zoals bedhekken en fixatiebanden in bed, vastzetten in een (rol)stoel en/of het gebruik van speciale lakens of diepe/gekantelde stoelen.

 

Op verzoek van familie

In 74% van de gevallen vroeg de familie de maatregelen aan, in 33% de thuiszorgmedewerker en in 21% de huisarts. Soms kwam het verzoek van meerdere kanten. Hoe zwaarder de belasting van de mantelzorger, hoe meer dwangmaatregelen worden toegepast, blijkt uit het onderzoek van de Universiteit van Maastricht.

 

Bronnen

Eerder nieuwsbericht (2014) op Zorg voor Beter Behind Closed Doors: Involuntary Treatment in Care of Persons with Cognitive Impairment at Home in the Netherlands, J. Hamers, M. Bleijlevens, M.Gulpers, H. Verbeek, in Journal of the American Geriatrics Society, 25 januari 2016.


Mag onvrijwillige zorg toegepast worden in de thuiszorg?

Volgens het huidig wettelijk kader mag in de thuiszorg geen onvrijwillige zorg toegepast worden. Zorg wordt als onvrijwillig gezien als de cliënt niet heeft ingestemd met zorghandelingen of als de cliënt zich er tegen verzet. Bij wilsbekwame cliënten die er zélf om vragen mogen vrijheidsbeperkende maatregelen, zoals het op slot doen van de deur, wel toegepast worden in de thuissituatie. Bij cliënten die wilsonbekwaam zijn, mag dat in de thuissituatie niet. Iemand die niet voor zichzelf kan beslissen, wordt ‘wilsonbekwaam ter zake’ genoemd voor die bepaalde beslissing. De huisarts, geriater of specialist ouderengeneeskunde bepaalt samen met andere behandelaars of een cliënt wilsbekwaam is om een bepaalde beslissing rond de zorg of behandeling te nemen.


Wat gaat de nieuwe Wet zorg en dwang betekenen voor de thuiszorg?

De nieuwe Wet zorg en dwang maakt het wel mogelijk vrijheidsbeperkende maatregelen of onvrijwillige toe te passen in de thuiszorg, maar alleen onder strikte voorwaarden. Uitgangspunt van de nieuwe wet is dat vrijheidsbeperking en onvrijwillige zorg niet worden geboden tenzij het niet anders kan ('nee, tenzij'). Zelfs bij ernstig probleemgedrag of in een gevaarlijke situatie is vrijwillige zorg het uitgangspunt. De wet regelt onder welke strikte voorwaarden onvrijwillige zorg geboden kan worden: alleen wanneer ernstig nadeel voor de cliënt aanwezig is of dreigt én alleen wanneer een besluit tot toepassing van onvrijwillige zorg genomen wordt na een zorgvuldige afwegingsproces met de juiste personen.

 

Wetsvoorstel Zorg en dwang in Eerste Kamer
In september 2013 is de nieuwe Wet zorg en dwang aangenomen in de Tweede Kamer. Voordat de wet van toepassing wordt, moet de wet nog behandeld en aangenomen worden door de Eerste Kamer. Omdat de Eerste Kamer de wet in samenhang met andere wetten wil behandelen, is de wet nog niet van kracht en wordt er al een tijd gewacht op verdere invulling voor het veld. Het is de verwachting dat de wet niet eerder dan eind 2016 behandeld wordt.

Lees meer over het wetsvoorstel Zorg en dwang


Wat moet er in het beleid van mijn thuiszorgorganisatie staan?

Om vrijheidsbeperking te voorkomen, benoemt de staatssecretaris in het ‘Richtinggevend kader vrijheidsbeperkingen’ (2008)  het belang van een beleidsvisie per thuiszorgaanbieder. Het is dus belangrijk dat duidelijk is wat de visie en het beleid van de organisatie is op vrijheid en veiligheid. Uitgangspunt van de visie dient te zijn: wij passen geen vrijheidsbeperkende maatregelen of onvrijwillige zorg toe, we handelen in overeenstemming met de wil van de cliënt. Het beleid moet inzicht geven in wat de organisatie doet om vrijheidsbeperking en onvrijwillige zorg te voorkomen en hoe zorgvuldige afwegingen worden gemaakt bij dilemma’s rondom vrijheid en veiligheid. Het stappenplan uit het wetsvoorstel Zorg en dwang is een handvat voor een zorgvuldige werkwijze.

 

Lees meer
Stappenplan Zorg en dwang op Zorg voor Beter.
Richtinggevend kader vrijheidsbeperkingen (2008) op Rijksoverheid.nl.


Hoe zorg ik ervoor dat medewerkers ons beleid kennen?

Er zijn verschillende manieren om ervoor te zorgen dat medewerkers het beleid kennen en ernaar handelen. Een aantal voorbeelden:

 

  • Binnen de organisatie het gesprek aangaan over onvrijwillige zorg. De verhalenbundel Zorg en dwang. Praktijkverhalen uit de thuiszorg over dilemma’s rondom vrijheid en veiligheid in de thuiszorg kan hierbij helpen.
  • Scholing van medewerkers. De e-learning met 3 casussen in de thuiszorg maakt medewerkers bewust van maatregelen die de vrijheid van cliënten beperken en geeft hun inzicht in hoe ze een zorgvuldige afweging kunnen maken en wat mogelijke alternatieven zijn voor vrijheidsbeperking.
  • Het aanstellen van een kwartiermaker in elk team die ervoor zorgt dat er in het team aandacht wordt besteed aan vrijheid en veiligheid. Bijvoorbeeld in de vorm van gezamenlijke reflectiemomenten aan de hand van casuïstiek: wat zijn dilemma’s waar we tegenaan lopen, welke alternatieven voor onvrijwillige zorg kunnen we toepassen, welke stappen zetten we om de juiste afwegingen te maken?
  • Het stimuleren van uitwisseling van ervaringen rondom het voorkomen van onvrijwillige zorg.

Andere websites met informatie
JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]