Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Vrijheidsbeperking

Ethisch dilemma: vrij of veilig?

Mag een dochter haar moeder met dementie vastbinden voor een knipbeurt omdat ze bang is dat ze haar anders verwondt met de schaar? Wat zou jij doen? Waarom kies je voor deze aanpak?

dilemma vrijheidsbeperkingSta eens stil bij jouw keuze in deze situatie, eerst even los van wat anderen, collega’s, het team en de organisatie vinden. Bedenk daarbij dat er niet één goede keuze is. Wat goed is voor de een is niet altijd goed voor de ander. En professionals kunnen hierover ook verschillend denken en eigen afwegingen hebben om iets te doen of te laten. Je moet je handelingskeuze wel kunnen verantwoorden. Daarom is het goed om na te denken over dit soort keuzes en je af te vragen waarom jij vindt dat jouw aanpak bijdraagt aan goede zorg voor deze cliënt. Bespreek dit ook eens met collega’s en andere betrokkenen.

Casus: Net als thuis?

De dochter van mevrouw Peters knipt al jaren haar moeders haar. Mevrouw Peters (84) is dementerend en niet meer wilsbekwaam. Ze woont daarom sinds kort in een zorginstelling. Zij houdt ervan als haar haren netjes geknipt zijn, altijd in hetzelfde model. Maar aan de knipbeurt zelf heeft ze een hekel. Mevrouw Peters is erg onrustig en kan niet makkelijk stil blijven zitten. ‘Ben je nou nog niet klaar?’, roept ze vaak en schudt dan met haar hoofd. Daarom bindt haar dochter haar vast voor de knipbeurt, ze wil nou eenmaal niet scheef knippen of uitschieten met haar schaar.

Wat zou jij doen?

Wat zou jij als zorgprofessional doen of adviseren in deze situatie? Kies een handelingsoptie: 

  1. Ethisch dilemmaIk laat de dochter haar gang gaan. Als de bewoner het zo gewend is, is er geen probleem. 
  2. Ik grijp in. Vastbinden is een vorm van vrijheidsbeperking en mag dus niet. 
  3. Ik bespreek de situatie met een collega en de dochter voordat ik iets doe. 
  4. Ik laat de dochter haar gang gaan. Als de bewoner voor haar eigen veiligheid wordt vastgebonden is dat niet erg. 
  5. Anders, namelijk… (formuleer jouw eigen manier van handelen)

Welke keuze je ook maakt, er gaat altijd een visie, wetgeving of een persoonlijke opvatting achter schuil. 

Verhelder je dilemma in 4 stappen

Hoe maak je een afgewogen keuze? Deze vier stappen helpen je op weg: 

  1. reflecterenVerkennen: wat is er aan de hand? Welke handelingsopties zijn er en wie zijn in deze situatie de betrokkenen?
  2. Onderzoeken: wat is de ethische vraag of het dilemma? Welke argumenten (waarden, belangen en principes) zijn hier in het spel? 
  3. Afwegen: weeg zorgvuldig af waarom je een bepaalde keuze maakt en wat mogelijke gevolgen zijn voor wie. Wat is het gevolg voor de cliënt van jouw handeling of het nalaten daarvan?
  4. Besluiten: zoek naar de balans tussen alle (morele) betrokkenen met het oog op goede zorg.

Bron: L.L.E. Bolt e.a. Ethiek in praktijk, 2010

Reflecteer op je keuze 

Heb je optie 1 gekozen? Ga dan eens bij jezelf na waarom je dat deed:

  • Reflecteren op ethisch dilemmaVastgebonden zitten tijdens de knipbeurt is voor mevrouw Peters de vertrouwde gang van zaken en werkt voor haar goed en daar gaat het om. 
  • Je vindt dat in het vastbinden niets kwaads schuilt; anderen lijden er immers geen schade door. 
  • Je kiest voor een ‘laissez-faire’ (laat gaan)-benadering omdat de regie zoveel mogelijk bij mevrouw Peters en haar dochter moet blijven. 
  • Anders, namelijk…

Ging je voor optie 3? Wat was daarvoor de reden? 

  • Je voelt je onzeker en overlegt met collega’s om je handelingsverlegenheid te bespreken en om te voorkomen dat je iets doet dat meer kwaad dan goed doet. 
  • Je vindt het belangrijk dat je vanuit een gedeelde visie naar mevrouw Peters en haar dochter kunt uitleggen waarom je een bepaalde handeling wel of niet doet. 
  • Je voelt je gesteund en steviger in je schoenen staan als collega’s je besluit mee ondersteunen.
  •  Anders, namelijk…

Gaat veiligheid boven vrijheid?

Heb je voor een andere optie gekozen, ga jouw keuze dan na met de 4 stappen. Welke argumenten en onderliggende waarden zijn voor jou belangrijk? Bedenk of dat voor mevrouw Peters en haar dochter dezelfde waarden en redenen zijn. Gaat veiligheid hier boven vrijheid? Gaan de wens en de gewoontes van de dochter boven vrijheid? Wat zegt de wet hier eigenlijk over? Ga eens na hoe jouw collega’s, team of organisatie hier tegenaan kijken. Welke afweging maak je en hoe ga je daarbij te werk? Bekijk dit blog Sta even stil en denk na bij wat je doet en zie welke optie de meeste stemmen kreeg.

5 handvatten en tips voor een zorgvuldige afweging

Ethische dilemma’s of lastige keuzes ontstaan zodra je in je werk als zorgverlener niet meteen weet wat goed is om te doen. Moet je bescherming bieden door iemands vrijheid te beperken? En kun je dat uitleggen als goede zorg voor alle betrokkenen? Of moet je vanwege goede zorg of kwaliteit van leven juist iemands vrijheid niet beperken en risico’s nemen? Ga eens na waar jij de grens trekt. Hoe schat je in wat goed is om te doen en hoe kun je jouw keuze verantwoorden? Wil je je verder verdiepen in de afweging die je maakt tean aanzien van vrijheidsbeperking? Deze 5 handvatten helpen je bij het maken van een afgewogen keuze: 

Download de 5 handvatten en tips voor een zorgvuldige afweging (pdf)

Handreiking Ethiek in de zorg

Op Kennisplein Zorg voor Beter vind je de handreiking Ethiek in de zorg. Er staan 6 ethische dilemma’s uit de dagelijkse zorgpraktijk voor je klaar met de mogelijkheid om zelf op je handelen te reflecteren. Daarnaast vind je een inleiding over ‘Wat is ethiek in de zorg?’ en praktische informatie met verwijzingen naar websites, kenniscentra, boeken, trainingen en tools die je verder helpen bij het omgaan met ethische vragen in de zorg. 

Reageer!

Heb jij ook een ethisch dilemma? Of heb je een tip voor collega’s hoe je hiermee omgaat? Reageer hieronder en ga met elkaar in gesprek! 

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven