Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Vrijheidsbeperking

Afbouwen van vrijheidsbeperking

Gebruik voor het afbouwen van onvrijwillige zorg een methodische aanpak. Maar let op: elke cliënt heeft een ander verhaal en dus andere ondersteuning nodig. Er is geen standaard oplossing. 

Veel cliënten worden in hun vrijheid beperkt, soms al jarenlang. Het afbouwen van bestaande vrijheidsbeperkende maatregelen of onvrijwillige zorg is in veel gevallen mogelijk, maar er is geen standaard oplossing die voor iedereen geldt. Elke cliënt heeft een ander verhaal en dus andere ondersteuning nodig. De cliënt en zijn omgeving zijn de sleutel in het verminderen van onvrijwillige zorg. Bekijk dus elke situatie apart, maar wel volgens dezelfde methodische aanpak.

Stap 1. De huidige situatie analyseren

Begin met het analyseren van de huidige situatie met de cliënt en de familie of wettelijk vertegenwoordiger. Doe dit samen met meerdere disciplines waarbij vragen worden gesteld als:

  • Waarom is deze maatregel ooit ingezet?
  • Waar komt het risico (bijvoorbeeld op vallen of agressie) vandaan?
  • Wat betekent dit gedrag van de cliënt? Gedrag heeft vrijwel altijd een oorzaak, het is een uiting van een gevoel van onveiligheid, van verzet tegen de zorg of de zorgomgeving, of een lichamelijke oorzaak als pijn of obstipatie.

Deelnemers van het Zorg voor Betertraject gebruikten het formulier afbouw MDO (pdf) als leidraad voor het multidisciplinaire overleg.

Stap 2. Op zoek naar alternatieven

Behoeften van cliënten serieus nemen en goed omgaan met verzet van cliënten tegen de zorg of  behandeling is belangrijk voor hun kwaliteit van leven. Als je iemands gedrag begrijpt, is het vaak mogelijk om creatieve oplossingen te vinden die minder ingrijpend en vaak net zo effectief zijn. Ook is het goed  om het levensverhaal van de cliënt kennen. Waar vindt de cliënt ontspanning in, wat vond hij altijd leuk om te doen, waar heeft hij plezier in? Deze informatie helpt bij het zoeken naar een alternatief voor de onvrijwillige zorg.

Er zijn tegenwoordig veel alternatieven beschikbaar. Om een goede keuze te kunnen maken is het belangrijk om op de hoogte te zijn van de mogelijkheden. Alternatieven zijn in te delen in 5 categorieën.

  • Andere bejegening en benadering (minder drang, tijden aanpassen op wensen cliënt, meer/minder/andere activiteiten).
  • Aanpassingen in omgeving (loopcircuit, meer/minder prikkels, beeldmateriaal in bewegwijzering, andere groepssamenstelling).
  • Materiële alternatieven (laag-laagbed, bedbox).
  • Aanbieden van activiteiten of middelen die onrust verminderen, bijvoorbeeld snoezelen, ballendekens.
  • Domotica (uitluistersysteem, sensor, camera, belmat).
    Let op: hoewel domotica kan dienen als alternatief voor fixatie en andere traditionele ‘harde’ vormen van onvrijwillige zorg, is het goed te beseffen dat toezichthoudende domotica primair gericht is op het begrenzen en beveiligen van de cliënt. In de nieuwe Wet zorg en dwang kan toezichthoudende domotica ook onder onvrijwillige zorg vallen. Het gebruik hiervan vraagt om een zorgvuldige afweging. Het VU Medisch Centrum heeft een handreiking ontwikkeld die zorginstellingen beoogt te ondersteunen bij een zorgvuldige en verantwoorde toepassing van domotica. Zie Middelen om vrijheidsbeperking te verminderen

Meer informatie over alternatieven leest u in het boekje Ruim 85 alternatieven voor onvrijwillige zorg (pdf, 2019), ook te bestellen via de webwinkel van Vilans

Stap 3. Plan van aanpak opstellen

Probeer het gekozen alternatief uit. Stel een plan op en maak afspraken met collega’s en familie, vrijwilligers en de wettelijk vertegenwoordiger. Observeer en rapporteer wat het effect is van het alternatief. Een alternatief is in principe vrijwillige zorg. Dat betekent: de cliënt verzet zich niet tegen deze zorg / het alternatief.

Stap 4. Alternatieven evalueren

Evalueer het alternatief en bepaal of de nieuwe aanpak beter aansluit bij de behoeftes van de cliënt. Of zoek met het (multidisciplinaire) team verder naar alternatieven. In een aantal gevallen zal blijken dat een vrijheidsbeperkende maatregel gestopt kan worden zonder alternatief. Sommige alternatieven kunnen zelf ook vrijheidsbeperkend zijn, namelijk als de cliënt zich verzet. 
Organiseer een volgend multidisciplinair overleg met externe expertise als het niet lukt om een goed alternatief te vinden waarmee de cliënt of zijn vertegenwoordiger instemt.

Stap 5. Inzetten van onvrijwillige zorg

Als ook na de externe expertise de cliënt(vertegenwoordiger) niet akkoord gaat of zich verzet tegen de voorgestelde zorg, en er is geen andere mogelijkheid om het ernstig nadeel voor cliënt of omgeving te voorkomen, dan kan onvrijwillige zorg worden toegepast. De onvrijwillige zorg wordt dan regelmatig, maar in ieder geval tijdens de reguliere zorgplanbespreking, geëvalueerd. Ook wordt dan bekeken of de onvrijwillige zorg nog nodig is en of er alternatieven mogelijk zijn. De onvrijwillige zorg wordt opgenomen in het zorgplan en in een registratiesysteem.

Inschakelen van experts

Als het u niet lukt om een maatregel af te bouwen of u ziet geen mogelijkheden meer voor alternatieven dan kunt u een expert inschakelen. Bijvoorbeeld via het Centrum voor Consultatie en Expertise. Het CCE heeft een uitgebreid netwerk van deskundigen die voor individuele gevallen, advies op maat bieden en kunnen helpen bij de uitvoering ervan.

Advies en begeleiding van Vilans

Vilans geeft advies en begeleiding bij het afbouwen van onvrijwillige zorg binnen een zorginstelling. In deze verbetertrajecten kijkt Vilans samen met de zorginstelling wat er nodig is om te veranderen en hoe deze verandering gerealiseerd kan worden. Lees meer hierover op de website van Vilans: Thema Vrijheidsbeperking

Lees meer op Zorg voor Beter

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Marjolein van Vliet 23/11/2015

Hartelijk dank voor deze tip. We verzamelen de nieuwe alternatieven voor een volgende versie van de alternatievenbundel. Laat het ons vooral weten!


Hilly de Haan-Rijpma 18/11/2015

Binnen ZuidOostZorg hebben wij het denken over alternatieven voor vrijheidsbeperking hoog op de agenda staan. Nu zijn er binnen onze organisatie nog een aantal cliënten die een jumpsuit droegen (sluiting aan de achterzijde), vanwege het uitdoen van nachtkleding, het nat/koud worden daardoor en het smeren met ontlasting. Op proef hebben we deze jumpsuits omgedraaid en beoordeeld of cliënten dan ook de neiging hadden om zich uit te kleden. Was dit niet het geval, dan was de volgende stap opnieuw een gewone pyjama proberen. Indien dit wel weer leidde tot het uitkleden ed., dan zetten we een ‘onesie’ in. Dit is een soort jumpsuit met daarbij de rits aan de voorzijde, zodat cliënt(e) wel bij zijn eigen lichaam kon komen, mocht hij/zij dit willen (zonder koordjes aan halszijde/ mouwen of broekspijpen). De ‘onesie’ is een minder forse vrijheidsbeperking dan de jumpsuit, maar geeft in individuele gevallen wel het effect dat men zich niet gaat uitkleden met alle gevolgen van dien. Misschien kan dit alternatief voor een jumpsuit opgenomen worden in de alternatievenbundel.


Marjolein van Vliet

mail | meer info

m.vanvliet@vilans.nl

Lees meer

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven