Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer

Verbeteren doe je zo

Feiten en fabels

In dit overzicht vind je per onderwerp een aantal feiten waar in de praktijk de nodige misverstanden over bestaan.

Ga naar:

Feiten over het dossier
Feiten over het zorgplan
Feiten over de Wet Bopz
Feiten over de kwaliteit en veiligheid
Feiten over voedselveiligheid en hygiëne
Feiten over de informatiebeveiliging

Feiten over het dossier

Een lijst met personen die het dossier mogen inzien, is niet wettelijk verplicht

Het is inderdaad niet verplicht om een lijst bij te houden van de personen die het dossier mogen inzien. Een dergelijke lijst is echter wel erg nuttig. Zorgmedewerkers moeten immers weten wie het dossier wel mogen inzien en wie niet. Vanwege de geheimhoudingsplicht is het enerzijds belangrijk ervoor te waken dat personen die niet bevoegd zijn om het dossier in te zien, hiertoe de mogelijkheid krijgen. Anderzijds moet personen die wél bevoegd zijn om het dossier in te zien, geen inzage worden ontzegd. Alleen de cliënt zelf, de personen die direct bij de uitvoering van de behandelingsovereenkomst betrokken zijn en degenen aan wie de cliënt toestemming geeft mogen het dossier inzien. Deze toestemming hoeft volgens de wet niet te worden vastgelegd, maar moet wel kunnen worden aangetoond.

De zorgmedewerker hoeft volgens de wet geen niet-reanimerenformulieren te verstrekken aan de cliënt en een jaarlijkse actualisatie is niet wettelijk verplicht

De wilsbekwame cliënt is zelf verantwoordelijk voor het eventueel opstellen of wijzigen van zijn niet-reanimerenverklaring. Eventuele afstemming vindt plaats tussen de behandelend arts en de cliënt. Heeft de cliënt een niet-reanimerenverklaring, dan kan alleen de cliënt ervoor kiezen om deze te actualiseren. De zorgaanbieder en de zorgmedewerker kunnen dat niet verplicht stellen. De Multidisciplinaire Richtlijn Besluitvorming over reanimatie, die deel uitmaakt van de professionele standaard, geeft een ander advies dan de wet. Deze richtlijn bepaalt dat zorgmedewerkers, die merken dat een cliënt vragen heeft over het levenseinde en reanimatie, de cliënt kunnen stimuleren om deze vragen met de behandelend arts te bespreken. Uit deze richtlijn volgt ook een aantal registraties, die we in dit overzicht niet uitwerken (zie uitleg in afbakening).

Een op de borst getatoeëerde niet-reanimerenverklaring is geldig

De niet-reanimatieverklaring moet volgens de WGBO schriftelijk worden opgesteld door de cliënt. Op welke manier de cliënt dit doet, is daarbij niet van belang. Volgens voormalig minister Schippers is een niet-reanimerenverklaring bindend zolang er sprake is van ‘schrifttekens’. Ook een tatoeage valt onder een schriftelijke verklaring en is daarmee een rechtsgeldige weigering van reanimatie.

Het dossier is niet verbonden aan een specifieke hulpverlener, maar aan de cliënt

Het dossier kan verdeeld zijn over verschillende hulpverleners, maar gaat uiteindelijk over de cliënt. Het gebeurt regelmatig dat een hulpverlener bepaalde informatie uit het dossier niet wil delen met andere, rechtstreeks bij de behandeling betrokken hulpverleners, omdat hij meent dat dit ‘zijn dossier’ is. Dit is echter niet het geval: het gaat om het dossier van de cliënt. Degenen die rechtstreeks bij de behandeling van de cliënt betrokken zijn, bijvoorbeeld zorgmedewerkers, hebben volgens de WGBO toegang tot dat deel van het dossier dat noodzakelijk is in het kader van de door hen uit te voeren werkzaamheden.

Feiten over het zorgplan

Het ondertekenen van het zorgplan is niet wettelijk verplicht

De zorgaanbieder vraagt de cliënt vaak het zorgplan te ondertekenen, maar deze verplichting volgt niet uit de wet. De algemene leveringsvoorwaarden van Actiz en BTN uit 2014 stelden het ondertekenen van het zorgplan tot voor kort verplicht. Echter, Actiz heeft in samenwerking met BTN, LOC Zeggenschap in zorg, de Consumentenbond en Patiëntenfederatie Nederland de leveringsvoorwaarden aangepast. Sinds 1 oktober 2018 geldt ook voor zorgaanbieders die gebruikmaken van de leveringsvoorwaarden van Actiz en BTN niet langer de verplichting om het zorgplan te laten ondertekenen.

De cliënt hoeft volgens de wet het zorgplan niet na elke wijziging of bespreking opnieuw te ondertekenen

Het is geen wettelijke verplichting om het zorgleefplan na elke bespreking opnieuw te ondertekenen.

Zorgmedewerkers hoeven volgens de wet niet te rapporteren dat zorg is verleend die in overeenstemming is met het zorgplan

Het noteren van de voortgang (bij doelen), afwijkingen en bijzonderheden is voldoende. Als een zorgaanbieder deze registratie verplicht stelt, dan is de zorgmedewerker op grond van het arbeidsrecht wél verplicht dit te doen.

Het zorgplan mag volgens de wet niet door iedereen op elk moment worden ingezien

Het zorgplan valt onder de WGBO. Het is immers een noodzakelijk document voor goede zorgverlening en daardoor onderdeel van het dossier. De geheimhoudingsplicht uit de WGBO is dus ook van toepassing op het zorgplan. Alleen zorgmedewerkers die direct bij de behandeling en zorgverlening van de cliënt zijn betrokken en personen die van de cliënt hiervoor toestemming hebben gekregen, mogen het zorgplan inzien.

Feiten over de Wet Bopz

Niet alle informatie over cliënten die vallen onder de Wet Bopz en die in hun vrijheid zijn beperkt, hoeft aan de IGJ te worden gemeld

De volgende gegevens hoeft de zorgaanbieder niet aan de IGJ te melden:

  1. Het akkoord van de verantwoordelijke behandelaar of zijn plaatsvervanger voor het toepassen van de middelen of maatregelen.
  2. Een beperking van de vrijheid, waardoor de cliënt geen bezoek mag krijgen, geen telefoongesprekken mag voeren of in zijn beweging wordt beperkt. Dit moet wél worden gemeld aan de geneesheer-directeur.
  3. Individuele meldingen van gedwongen opnames. Het maandelijks overzicht is voldoende.
  4. Verlof dat korter heeft geduurd dan 60 uur.
  5. Aanvragen van rechterlijke machtigingen.
  6. Wanneer een cliënt niet instemt met het behandelingsplan. Dit moet natuurlijk wel in het dossier worden geregistreerd, omdat dit van belang is voor de behandeling.

Feiten over medicatie

Dubbele controle op losse medicatie volgt niet uit de wet

Dubbele controle op losse medicatie volgt niet uit de wet, maar uit de veldnorm ‘Veilige principes in de medicatieketen’. Dergelijke veldnormen zijn geen wettelijke verplichtingen, maar een zorgmedewerker moet deze veldnormen als goed hulpverlener in beginsel naleven. Uiteraard tenzij verantwoorde en goede zorgverlening juist vergt dat de zorgmedewerker van deze veldnorm afwijkt. De zorgmedewerker moet deze afweging zelf maken. Wanneer van een veldnorm wordt afgeweken, legt de zorgmedewerker dit altijd gemotiveerd vast in het dossier.

Feiten over de kwaliteit en veiligheid

Een zorgaanbieder is volgens de wet niet verplicht om PRISMA en/of SIRE te gebruiken bij incidenten

Onderzoeksmethoden als PRISMA en/of SIRE zijn niet wettelijk verplicht, maar als een zorgaanbieder besluit deze te gebruiken in de zorgorganisatie, zijn de daaruit volgende registraties wel verplicht. Dit op grond van het arbeidsrecht.

Het invullen van een uitvoeringsverzoek door een niet-zelfstandig bevoegde zorgmedewerker is niet wettelijk verplicht

In de praktijk eisen veel zorgaanbieders dat bij voorbehouden handelingen een uitvoeringsverzoek wordt ingevuld, maar wettelijk is dit niet verplicht. Hierop wordt in de veldnorm ‘Veilige principes in de medicatieketen’ wel een uitzondering gemaakt voor voorbehouden handelingen die te maken hebben met medicatie. Dit is dus geen wettelijke uitzondering, maar een uitzondering uit een veldnorm. Een zorgmedewerker moet veldnormen als goed hulpverlener in beginsel naleven, tenzij een verantwoorde en goede zorgverlening vergt dat hiervan wordt afgeweken. De zorgmedewerker moet deze afweging zelf maken. Wanneer van een veldnorm wordt afgeweken, moet de zorgmedewerker dit wel altijd gemotiveerd registreren in het dossier.

De zorgaanbieder moet volgens de wet zorgen voor een kwaliteitssysteem. Registraties die daaruit volgen zijn voor de zorgmedewerker verplicht

De zorgaanbieder moet volgens de Wkkgz de kwaliteit van de zorg systematisch bewaken, beheersen en verbeteren. Er moet, met andere woorden, een kwaliteitssysteem zijn. Welke vorm dat kwaliteitssysteem moet hebben, staat niet in de wet. Het hoeft bijvoorbeeld geen gecertificeerd kwaliteitssysteem als HKZ, ISO of PREZO te zijn. De zorgaanbieder kan ook zelf een kwaliteitssysteem maken. Uit het kwaliteitssysteem kunnen registraties volgen voor de zorgmedewerker. De zorgmedewerker is in dat geval op grond van het arbeidsrecht verplicht om deze uit te voeren.

Feiten over de voedselveiligheid en hygiëne

Het controleren van de temperatuur van koelkasten in zorginstellingen is verplicht

Het controleren van de temperatuur van koelkasten in zorginstellingen is een verplichting die volgt uit HACCP. Voedsel dat op een te hoge temperatuur in de koelkast heeft gelegen, kan bederven en zo leiden tot ziekte bij de cliënt. Om dit te voorkomen worden de maximale koelkasttemperaturen geregistreerd als grenzen aan de kritieke beheerspunten. De verplichting staat dus niet letterlijk in de wet, maar volgt hier wel rechtstreeks uit. De verplichting geldt alleen voor zorginstellingen die niet onder de beschrijving van een woonvorm vallen.

Het is in zorginstellingen verplicht om de datum op de verpakking van voedsel te noteren

Deze verplichting volgt uit HACCP. Voedsel waarvan de verpakking al enige tijd open is, kan bederven en zo leiden tot ziekte bij de cliënt. Om dit te voorkomen worden de maximale bewaartermijnen van aangebroken voedsel geregistreerd als grenzen aan de kritieke beheerspunten. Ondanks dat de verplichting dus niet letterlijk in de wet is opgenomen, volgt deze hier wel rechtstreeks uit. Het gaat overigens om zorginstellingen die niet onder de beschrijving van een woonvorm vallen. Voor zorginstellingen die wel onder de beschrijving van een woonvorm vallen, gelden deze verplichte registraties niet.

Zorgaanbieders kunnen zelf kiezen hoe zij de geopende producten markeren (datum en verwijzing), als het maar voor iedereen duidelijk is

Om het serveren van bedorven voedsel te voorkomen, is het onder andere nodig om aan te geven wanneer producten geopend zijn. Zo kunnen producten op tijd worden weggegooid. Hiervoor kan een datumsticker worden gebruikt, maar de datum mag bijvoorbeeld ook met een stift op een geopend product worden geschreven. Zolang maar duidelijk wordt waar deze datum naar verwijst. Bijvoorbeeld: ‘geopend op 9 oktober 2018’ of ‘ontdooid op 8 oktober 2018’.

Feiten over de informatiebeveiliging

Een organisatie mag op haar eigen website niet zomaar foto- of videomateriaal plaatsen van haar cliënten

Het publiceren van foto- of videomateriaal van een cliënt valt onder de AVG. Deze beelden zijn namelijk persoonsgegevens die herleidbaar zijn tot een natuurlijk persoon en een zorgaanbieder mag niet zomaar persoonsgegevens van een cliënt op internet publiceren. Dit mag alleen als daarvoor een grondslag bestaat uit de AVG. Eén van deze grondslagen is toestemming. Heeft de cliënt toestemming gegeven voor het publiceren van het foto- of videomateriaal dan is het plaatsen daarvan toegestaan. De zorgaanbieder moet kunnen aantonen dat hij toestemming heeft voor het plaatsen van de foto. Hoewel het registreren van de toestemming niet wettelijk verplicht is, is het in het kader van de aantoonplicht wel verstandig.

Het kwijtraken van een mobiele telefoon met daarop cliëntgegevens is een datalek

Bij een datalek gaat het om toegang tot of de vernietiging, wijziging of het vrijkomen van persoonsgegevens bij een organisatie zonder dat dit de bedoeling is. Onder een datalek valt dus niet alleen het lekken van gegevens, maar ook het verlies van persoonsgegevens. In de situatie met de mobiele telefoon komen ongewild persoonsgegevens van de cliënt vrij waardoor onbevoegden hiertoe toegang kunnen hebben. De zorgmedewerker moet het datalek melden bij de directie, aan de medewerker die verantwoordelijk is voor de privacy of aan de onafhankelijke functionaris voor de gegevensbescherming.

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]