Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer
Home Nieuws Nieuws 2018 oktober Onvrijwillige zorg thuis mag onder voorwaarden

Dementie

Onvrijwillige zorg thuis mag onder voorwaarden // 29/10/2018

Mag onvrijwillige zorg in de toekomst ook bij thuiswonende ouderen met dementie toegepast worden? Tot nu toe was dit nog onduidelijk. In de zomer stuurde de minister een aanvulling op de Wet zorg en dwang naar de Tweede Kamer. Hierin staat onvrijwillige zorg (inclusief fixatie en insluiting) ook thuis toegepast mag worden, maar wel met extra zorgvuldigheidseisen.

Ambulante onvrijwillige zorg

Poster zelfredzaamheid en vrijheidsbeperking

Het is de bedoeling dat de Wet zorg en dwang (en de Wvggz) per 1 januari 2020 in werking treedt. De Wet zorg en dwang is van toepassing bij mensen met dementie of een verstandelijke beperking. De wet zoals die in januari door de Eerste Kamer is aangenomen, gaat over onvrijwillige zorg in woonzorgcentra (intramuraal). De gepubliceerde Algemene Maatregel van Bestuur regelt dat onvrijwillige zorg ook in de ‘ambulante zorg’ is toegestaan: in de thuissituatie en in woon-zorgcomplexen die volgens een ‘thuiszorgmodel’ werken.

Volg altijd het stappenplan

Zodra onvrijwillige zorg wordt overwogen, dient het stappenplan onvrijwillige zorg (pdf) te worden doorlopen. Het stappenplan schrijft verschillende multidisciplinaire overleggen (MDO’s) voor waarin steeds meer deskundigheid wordt ingezet om alle mogelijkheden voor vrijwillige zorg in beeld te brengen. De cliënt en vertegenwoordiger zijn hierbij nauw betrokken. De afgesproken (on)vrijwillige zorg wordt in het zorgplan opgenomen. In situaties met acuut gevaar blijft het overigens mogelijk en nodig om direct in te grijpen. Het is een burgerplicht om gevaar voor anderen te voorkomen. Dat doe je in het gewone leven ook, dus ook in zorgsituaties.

Lees meer: Wat is onvrijwillige zorg?

Zorg thuis: eisen aan toezicht

Er worden aanvullende eisen gesteld aan het toezicht bij onvrijwillige zorg thuis. Om bovenstaande vormen van onvrijwillige zorg veilig te kunnen toepassen in extramurale omgevingen (thuis, dagbesteding ed), stelt de wet een aantal randvoorwaarden:

  1. Er moet besproken zijn op welke wijze toezicht wordt gehouden op het veilig toepassen van de onvrijwillige zorg;
  2. In het zorgplan wordt beschreven hoe het toezicht op de cliënt wordt geregeld;
  3. In het zorgplan wordt opgenomen hoeveel medewerkers aanwezig moeten zijn bij het toepassen van de onvrijwillige zorg;
  4. Een deskundige zorgverlener moet bereikbaar zijn voor hulp naar aanleiding van de onvrijwillige zorg;
  5. In een noodsituatie of wanneer er nog geen zorgplan is, wordt uitsluitend onvrijwillige zorg verleend als de zorgverantwoordelijke heeft aangegeven hoe het toezicht is geregeld en hoeveel zorgverleners aanwezig moeten zijn.

Beleid van zorgorganisatie

De zorgorganisatie moet in haar beleid een aantal dingen opnemen over onvrijwillige zorg thuis:

  1. Welke factoren meespelen bij de afweging om een cliënt onvrijwillige zorg thuis te bieden in plaats van de cliënt te laten opnemen;
  2. Hoe de veiligheid van de cliënt bij onvrijwillige zorg thuis kan worden gewaarborgd;
  3. Welke factoren meespelen in het bepalen van het aantal aanwezige zorgverleners bij het toepassen van de onvrijwillige zorg;
  4. Hoe omgegaan wordt met lichamelijk verzet van de cliënt;
  5. Hoe de bereikbaarheid en ondersteuning wordt geregeld;
  6. Hoe grensoverschrijdend gedrag van professionals wordt voorkomen.

Mantelzorger kan toezicht houden

Het is mogelijk een deel van het toezicht over te laten aan de mantelzorger. Maar de zorgaanbieder moet er dan zeker van zijn dat de mantelzorger deze taken goed kan uitoefenen en kan overzien wat de gevolgen hiervan zijn. De zorgverlener geeft instructie aan de mantelzorger en zorgt voor bereikbaarheid in geval van onvoorziene omstandigheden. De zorgaanbieder blijft verantwoordelijk en de mantelzorger is niet verplicht deze zorg op zich te nemen. De zorgverantwoordelijke (dat is degene die de onvrijwillige zorg gaat regelen) moet naast de belangen van de client, ook die van de familie en naasten mee in overweging nemen.

Grens aan ambulante zorg

Het bij wet mogelijk maken van extramurale onvrijwillige zorg betekent niet dat het tegenhouden van een gedwongen opname een doel op zich kan zijn. De cliënt moet de zorg krijgen die nodig is. En als dat niet meer verantwoord en veilig kan, volgt gedwongen opname. De zorgorganisatie kan zelf bepalen of en hoe hij onvrijwillige zorg wil geven. Er is geen verplichting dit te geven en de cliënt kan dit ook niet afdwingen.

Wat betekent dit voor de thuiszorg en de ambulante ondersteuning?

Welke stappen moet jij zetten als professional als cliënten onbegrepen gedrag vertonen? Hoe of waar begin je? Vaak realiseer je je op een gegeven moment dat de zorg die je tot nu toe aan een cliënt gegeven hebt, niet meer voldoende is. En dat er ‘iets’ moet gebeuren. Marjolein van Vliet, expert van thema onvrijwillige zorg, adviseert de volgende stappen te doorlopen:

1. Je onderzoekt waarom de zorg niet meer voldoende is en analyseert met je directe collega´s wat de oorzaak is van het andere gedrag. Verandering van gedrag of onbegrepen gedrag kan veel oorzaken hebben. Het kan een lichamelijk oorzaak hebben, bijvoorbeeld een infectie, pijn, slikklachten, obstipatie. Maar ook psychische oorzaken (angst, psychose, wanen enz) of omgevingsoorzaken (onrustige omgeving, prikkels, groepssamenstelling enz.). Vaak is het consulteren van een arts of gedragsdeskundige nodig om oorzaken uit te sluiten en een goede analyse te maken. Vraag ook familieleden naar mogelijke verklaringen voor het gedrag. Misschien is er iets in het verleden gebeurd waardoor een cliënt extra gevoelig is voor bepaalde situaties of personen;
2. Je bespreekt je bevindingen met de cliënt of cliëntvertegenwoordiger en komt tot nieuwe afspraken over de zorg die je nu gaat leveren. Je past het zorg- of ondersteuningsplan aan met deze nieuwe afspraken en bespreekt wanneer je deze zorg gaat evalueren. Bijvoorbeeld: een cliënt heeft onrustig gedrag en je hoort van de familie dat hij zich eigenlijk erg verveelt. De familie vertelt ook dat hij altijd veel naar klassieke muziek heeft geluisterd. Je kunt dan kijken of de cliënt naar klassieke muziek kan luisteren.
3. Bij de evaluatie blijkt de nieuwe zorgafspraak toch niet te voldoen. De cliënt blijft gedrag vertonen dat je niet begrijpt. Je zult jezelf dan een aantal vragen moeten stellen: 

  • Is hier sprake van ‘ernstig nadeel’ voor de cliënt of zijn omgeving? Lees meer over ernstig nadeel
  • Zo ja: heeft deze cliënt een psychiatrische aandoening (zoals dementie) of een verstandelijke beperking?
  • Zo ja: dan is de Wet zorg en dwang van toepassing en ga je het stappenplan volgen. Ook in het stappenplan wordt voorgeschreven dat je blijft zoeken naar zorg waartegen de cliënt(vertegenwoordiger) zich niet verzet. Je blijft zoeken naar vrijwillige zorg. Pas als dit niet toereikend is en ernstig nadeel aanwezig blijft, kun je overgaan tot onvrijwillige zorg.
  • Zo nee, dan kan er geen sprake zijn van onvrijwillige zorg en hoeft het stappenplan van de Wet zorg en dwang niet te worden gevolgd. Je maakt afspraken met de cliënt over de zorg die hij of zij nodig heeft. De cliënt gaat akkoord met de zorg die jij voorstelt. Je geeft dus vrijwillige zorg.

Extern deskundige

Tegelijk met invulling voor de thuiszorg wordt in het ontwerpbesluit een verdere invulling gegeven aan het begrip ‘externe deskundige’. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de externe deskundige voor de ouderenzorg of de verstandelijk gehandicaptenzorg.
Voor de ouderenzorg kan de externe deskundige zijn:

  • Specialist Ouderengeneeskunde,
  • psychiater,
  • gezondheidszorgpsycholoog
  • verpleegkundige.

Voor de gehandicaptenzorg is dat:

  • Arts Verstandelijk Gehandicapten,
  • psychiater, 
  • orthopedagoog of
  • verpleegkundige.

De externe deskundige heeft aantoonbare ervaring met voorkomen en afbouw van onvrijwillige zorg en is niet in dienst van of betrokken bij de zorgorganisatie van de cliënt of betrokken bij diens zorg.

Hoe verder?

Het ministerie van VWS is op dit moment bezig met de beantwoording van de vragen die door de Eerste en Tweede Kamer gesteld zijn over de Algemene Maatregel van Bestuur. Er kunnen nog dingen wijzigen. De Aanpassingswet, met daarin alle wijzigingen, wordt binnenkort bij de Tweede Kamer ingediend, waarna nog een traject van wetsbehandeling volgt. Het is de bedoeling dat de Wet zorg en dwang (en de Wvggz) per 1 januari 2020 in werking treedt.

Bron

Ontwerpbesluiten gedwongen zorg  (13 juli 2018) op de website van Rijksoverheid
JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Meer over Dementie