RSS 2.0
Home Nieuws Nieuws Meer vrijheid zit in de kleine dingen

Vrijheidsbeperking

Meer vrijheid zit in de kleine dingen // 13/07/2016

Meer vrijheid zit in de kleine dingen. Soms pas je onvrijwillige zorg toe, zonder dat je het in de gaten hebt. Om zorgmedewerkers daarvan bewust te maken, bedacht Lunetzorg de zogenaamde 'Oepsjeskalender'. Joke Gorter en Eva Vloon, beide team-coördinatoren bij de Prinsenstichting, introduceerden in 2012 de Oepsjeskalender bij hun organisatie.

In een interview met Zorg voor Beter vertelt Joke Gorter hoe de Oepsjeskalender (pdf) tot stand kwam en wat dit heeft opgeleverd.

De Oepsjeskalender is een leuke manier om aandacht te besteden aan vrijheidsbeperking. Hoe zijn jullie op dit idee gekomen en hoe is de Oepsjeskalender tot stand gekomen?
In 2012 waren we aanwezig bij een bijeenkomst van Vilans over vrijheidsbeperkende maatregelen in de zorg. Een medewerker van Lunetzorg was een van de sprekers en zij gebruikten in hun organisatie een scheurkalender met uitspraken over onvrijwillige zorg. Dit inspireerde ons!

Wij waren heel erg bezig met het onderwerp vrijheidsbeperking en we wilden dit meer onder de aandacht brengen binnen onze teams. Met de hebben we in kaart gebracht hoe wij omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen.

We hadden verschillende onderwerpen opgehangen waar je een geeltje bij kon plakken. Dit werd erg veel gedaan. Door die geeltjes zag je heel duidelijke voorbeelden van anderen waardoor je dacht: 'Hé, zo doe ik dat ook!' Soms sta je er namelijk niet eens bij stil dat je zelf ook een vorm van onvrijwillige zorg toepast.

De meest sprekende en voorkomende punten pakten wij eruit en daarmee de Oepsjeskalender gevuld. De Oepsjes zijn vooral vanuit onze eigen woningen ontstaan. Dat werkt het best omdat je je hier meer in herkent.

OepsjeskalenderHoe regeerden de collega's op Oepsjeskalender?
Wij deelden de Oepsjeskalender uit aan de verschillende woningen, waar de zorgmedewerkers deze ophingen. Collega's reageerden erg positief, de Oepsjes waren erg herkenbaar.

Als je de kalenders uitdeelt, zijn mensen heel actief. De Oepsjeskalender maakt je bewust waarom we dingen doen. Is het jouw mening en klopt die wel? Waarom zeg je dat iemand iets niet mag doen? We bespraken voorbeelden tijdens overleggen en spraken elkaar aan tijdens het werk.

Hangen de Oepsjeskalenders nog steeds in de woningen en is er nog aandacht voor?
De kalenders zijn er nog wel, maar je merkt dat het al weer een tijdje terug is en dat daardoor de aandacht verwatert.

We zijn binnen de organisatie op dit moment bezig met zelforganiserende teams en dat vraagt nu veel aandacht. We moeten het thema vrijheidsbeperking weer levendig maken én houden binnen de teams. De teams en cliënten veranderen, dus het zou goed zijn om weer een nieuwe geeltjesmeting te doen!

Is er iets veranderd door de Oepjeskalender?
Er is veel meer bewustwording over onvrijwillige zorg dankzij de Geeltjesmeting en de Oepsjeskalender. We denken meer na over waarom we bepaalde dingen doen.

We dachten altijd: vrijheidsbeperking, dat bestaat niet in onze organisatie. Je denkt in eerste instantie aan ingrijpende maatregelen zoals kamers op slot doen en Zweedse banden. Nu realiseren wij beter dat vrijheidsbeperking ook zeker in de kleine dingen zit. Dat is me het meest bijgebleven aan de Oepsjeskalender: het zit 'm in de kleine dingen.

Als we altijd hetzelfde beleg op iemand brood deden of wanneer we standaard 's avonds limonade schonken, dachten we er niet over na dit ook een vorm van beperking is. Nu realiseren we dit goed en daar we gaan er nu anders mee om.

Op die kleine dingen kan je elkaar makkelijk aanspreken. Je wijst elkaar op de Oepsjeskalender; met humor maak je het leuker om er aan te denken.

Heb je nog meer voorbeelden van hoe je nu anders omgaat met cliënten?
Voorheen sloop het er wel eens in dat we keken naar wat handig was voor de begeleiding. Maar het allerbelangrijkste is de cliënt natuurlijk. Wij hebben de mooie rol dat we voor de cliënten mogen zorgen maar niet alles voor ze hoeven te bepalen. Zeker niet om het onszelf makkelijk te maken. Je houdt meer rekening met de cliënt.

Eten is bijvoorbeeld wel eens 'een ding'. Sommige cliënten willen alles eten wat lekker is, maar ongezond. Wij denken dan aan de lijn. Daar moeten we bij sommigen echt op letten dus serveren we vooral gezond eten, aan alle cliënten.

Niet alle cliënten hoeven echter erg aan hun lijn te denken. Zij zouden best wat vaker iets anders mogen eten. Daar houden we wat meer rekening mee. Aan de andere kant kan je ook niet altijd rekening houden met alles wat ze willen.

Een ander voorbeeld is dat we voorheen standaard met zijn allen aan tafel aten. Dat laten we nu meer los. Als iemand eerder of later wilt eten of niet aan tafel maar in zijn kamer, dan kan dat ook.

Er is sinds de Oepsjeskalender ook meer medezeggenschap gekomen voor de cliënt. We hebben elke maand een bewonersvergadering waar ze dingen kunnen bespreken. Dit zijn de woningen waar cliënten zitten met een wat hoger niveau. Er wordt echt geluisterd naar wat de cliënt wil. De begeleiders van cliënten met een lager niveau moeten zelf meer en beter kijken naar de behoeften van de cliënt.

Iedereen is er wel anders in gaan staan. We denken meer mee met de cliënt en staan stil bij hun wensen en behoeften. 

Hoe reageren cliënten hier op? Merken zij dat er wat is veranderd?
De cliënten ervaren meer vrijheid. We krijgen nu wel eens de reactie: 'Huh? Voorheen ging dit toch anders of kon dat allemaal niet.' Je bent ze nog wel eens verantwoording verschuldigd. Je merkt het ook aan bepaalde gewoontes waarbij de cliënten meer hun eigen regie krijgen. Dit is soms ook wel eens lastig voor ze.

Op welke manier besteden jullie nu aandacht aan onvrijwillige zorg?
We bespreken vooral voorbeelden en situaties in de teams. In vergaderingen kan je er makkelijker over praten. Stel dat een cliënt zelfstandig wil fietsen. In hoeverre is dat veilig? Je bespreekt samen hoe vrij je cliënten hier in kan laten. Dit bespreken we ook met de cliënt zelf en - ook belangrijk - met de familie.

Heb je tips voor andere organisaties om bewust om te gaan met onvrijwillige zorg / vrijheidsbeperking?
De Geeltjesmeting is echt een aanrader! Het startpunt van de Geeltjesmeting is: 'Hoe gaat het eigenlijk bij ons?' Het is leuk om de verschillende voorbeelden van anderen te zien en te bespreken. De een ziet eerder dat een bepaalde handeling een vorm van onvrijwillige zorg is terwijl de ander al zo lang in het vak zit, die ziet het misschien niet meer. Je hebt elkaar nodig.

Het is ook belangrijk dat je een aanspreekpunt hebt in een team die collega's informeert over vrijheidsbeperking. Deze persoon enthousiasmeert je om ermee aan de slag te gaan en om met elkaar in gesprek te gaan.

Het is leuk om van de uitkomsten van de Geeltjesmeting een soort Oepsjeskalender te maken. De uitspraken zijn herkenbaar en dankzij de geeltjes weet je hoe je het doet binnen de organisatie. Dingen gaan vaak al heel lang op dezelfde manier. Door de Oepsjes wil je het anders gaan doen.

Het allerbelangrijkste is toch wel: Vergeet niet naar de cliënt te luisteren!

Dank je wel voor dit interview.

Meer informatie

Heb je nog vragen? Of wil je meer weten over hoe de Oepjeskalender de medewerkers kan helpen en stimuleren? Joke Gorter geeft graag antwoord en advies. Je kunt per e-mail contact met haar opnemen: j.gorter@prinsenstichting.nl

Ga naar de campagnesite Samen op weg naar vrijheid, bedoeld om de vrijheid van cliënten en medewerkers te vergroten in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg.

Lees verder op Zorg voor Beter

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



 Security code


Op de hoogte blijven?

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Meer over Vrijheidsbeperking