Home Nieuws Nieuws 2019 april 9 vragen over doelen stellen

Zelfredzaamheid

9 vragen over doelen stellen // 12/04/2019

Doelen stellen voor je gezondheid: het klinkt zo logisch en makkelijk. Maar in de praktijk vinden zorgverleners en cliënten het best lastig om hier het gesprek over te voeren. Stephanie von Helden-Lenzen deed onderzoek naar het stellen van doelen. Lees haar bevinden en tips!

Doelen formuleren zelfmanagementZelfredzaamheid, zelfmanagement en positieve gezondheid: het zijn veelbelovende concepten in de zorg voor ouderen en chronisch zieken. Als je ermee wilt werken, bijvoorbeeld om iemands kwaliteit van leven of zelfredzaamheid te vergroten, dan is het stellen van doelen een logische stap. Maar in hoeverre gebeurt dit ook écht in de praktijk? En kunnen cliënten er iets mee? Stephanie von Helden – Lenzen onderzocht of doelen formuleren in de eerstelijnszorg toegepast wordt en hoe zorgverleners en cliënten daarbij te werk gaan. Samen met stakeholders ontwikkelde zij een interventie over doelen formuleren.  

Bekijk de video over samen doelen stellen van Zuyd Hogeschool:  

https://www.youtube.com/watch?v=CHsoCCcDanw

Vraag 1: Over welk soort doelen gaat jouw onderzoek?

De doelen kunnen eigenlijk overal over gaan: lichamelijk, geestelijk, leefstijl, dagelijks leven, sociale leven, omgaan met de ziekte en omgaan met de omgeving (zowel de fysieke omgeving als de sociale omgeving). Het is in feite een open vraag: wat is nu je situatie en wat zou je willen bereiken?

Vraag 2: Waarom dit onderzoek? 

Binnen zelfmanagement, zelfredzaamheid, positieve gezondheid en persoonsgerichte zorg vormen de persoonlijke doelen van de cliënt altijd het uitgangspunt. Nu is er in de literatuur het een en ander bekend over het smart formuleren van doelen. Maar minder over de vraag: hoe kom je tot een doel? Doelen stellen is in de praktijk nog niet echt een gespreksonderwerp. Het gebeurt weinig.

Vraag 3: Wat zijn de belangrijkste inzichten?

Doelen formuleren zelfmanagementDoelen stellen is een complexe interactieve en communicatieve activiteit die vaak wordt onderschat. De poh is niet gewend om vanuit een holistische blik te werk te gaan. Vaak volgt de poh nog het medisch protocol. Dat zegt iets over de rolopvatting van de praktijkondersteuner. In de competentiebeschrijving staat het wel beschreven: doelen stellen, coachen, maar in de praktijk komt het nog niet van de grond. Er is ook te weinig ondersteuning vanuit de organisatie. Randvoorwaarden als tijd ervoor inplannen, het flexibel inrichten van de werkwijze en het volgen van trainingen, ontbreken vaak.

Vraag 4: Waarom is het lastig om doelen te stellen?

Praten over doelen is niet gebruikelijk. Vragen als: hoe ervaar je je situatie, wat zou je willen bereiken, worden meestal niet gesteld. Er is soms weerstand tegen het woord ‘doel’. Veel cliënten weten niet goed wat ze ermee aan moeten. Zorgverleners beginnen er op hun beurt niet altijd over, omdat ze bang zijn dat de doelen niet realistisch of niet haalbaar zijn.

Vraag 5: Zelf doelen formuleren: beter? 

Tips van Stephanie

1. Wees niet bang om over doelen te beginnen
2. Kies voor open vragen: wat is belangrijk voor jouw cliënt? 
3. Neem een afwachtende houding aan, breng niet direct je expertise / mening in. 
4. De huidige situatie moet helder zijn: hoe ziet die eruit? 
5. Praat over de gewenste situatie: hoe ziet die eruit? wanneer ben je tevreden? 
6. Laat het doel aansluiten bij het type persoon en de levensfase (maatwerk)
7. Laat de cliënt zelf het doel formuleren in de ik-vorm 
8. Wees je ervan bewust dat doelen kunnen veranderen
Als cliënten hun doelen zelf formuleren leidt dat tot meer motivatie. Bij cliënten die doelen formuleren en ze thuis op een zichtbare plek ophangen, zien we een positief resultaat. Alleen gebeurt dat niet heel vaak. Vaak zie je dat de praktijkondersteuner suggesties doet voor een activiteit. Bijvoorbeeld het deelnemen aan een beweegprogramma. Het lastige is dat het op dat moment vaak niet duidelijk is of de voorgestelde activiteit bij de persoon past. Gevolg: cliënten ervaren de voorstellen van de poh als vrijblijvend en volgen de suggesties meestal niet op. Zij voelen het niet als hun eigen keuze. Vaak vergeten ze wat erover gezegd is en bespreken het niet thuis. Of de cliënt bedenkt zich: sporten in een groep, dat is niets voor mij. Het werkt beter als de cliënt wordt uitgenodigd om zelf over de doelen en acties na te denken. Zij zijn de ervaringsdeskundige van hun eigen leven. 

Vraag 6: Wat zijn de werkende principes? 

De huidige situatie moet helder zijn: hoe ziet die eruit? Ga in gesprek over de gewenste situatie vanuit een brede blik: hoe ziet je ideale situatie eruit? Wanneer ben je tevreden? Die informatie verwerk je in je doel. Laat de cliënt het doel formuleren in de ik-vorm. En bespreek hoe je het doel wilt gaan bereiken en wie je erbij wilt betrekken. Een  voorbeeld: iemand wil minder vet gaan eten. Informeer hoe het thuis gaat met eten koken en inkopen. Hoe ga je hierover met je partner in gesprek? Zo krijg je inzicht in wat ervoor nodig is om met het doel aan de slag te gaan. 

Wat zou u zelf willen?

Doelen stellenTijdens het onderzoek is bij een aantal consulten gekeken naar het gebruik van taal. Aan een oudere meneer die last had van eenzaamheid na het overlijden van zijn vrouw, werd gevraagd: 'wat heeft u nodig om de sociale contacten weer op te bouwen?' Hij antwoordde met: 'ik zou graag willen dat iemand iets voor me regelt.' Even later vroeg de POH: Wat zou u zelf willen? Wat kan u zelf doen? Hierop had meneer meteen zijn antwoord klaar: hij wilde weer gaan bridgen en verwachtte daar mensen te ontmoeten die hij al kent en nieuwe mensen. Dit werd als doel afgesproken. Soms maakt de manier van vragen stellen het verschil.  

Vraag 7: Welke interventie heb je ontwikkeld? 

De interventie voor het doelen stellen die we gebruikt hebben bestaat uit 4 elementen:

Handreiking gezamenlijke besluitvorming

De handreiking gezamenlijke besluitvorming van het Nederlands Huisartsen Genootschap, InEen, Zorginstituut Nederland en Zuyd. Deze handreiking bevat het klassieke model van samen beslissen van Glyn Elwyn en vult het aan met een procesmodel voor het stellen van doelen. Hierdoor wordt duidelijk dat doelen duidelijk moeten zijn voordat je kunt beslissen over actieplannen. Bekijk de handreiking gezamenlijke besluitvorming (pdf)

Patiëntprofielen

Tijdens het onderzoek hebben we gewerkt met 4 typen patiënten van het model Bloem/Stalpers. Daarbij worden 4 typen patiënten onderscheiden: zoekend, zelfbewust, weinig bereidwillig en weerstand. Dat bleek een handig handvat. Wat voor type mens heb je voor je en hoe speel je daarop in? De ene patiënt kan veel aan, de andere doet snel te veel, dan kies je 1 doel en maakt het kleiner en haalbaar. Lees meer over de vier patiëntprofielen op zelfzorgondersteund.nl  

Het 4-bollenmodel 

4 bollenmodelDit is een gespreksmodel waarbij je ingaat op vragen als: waar heb je last van als het gaat om je gezondheid? Hoe ziet je dag eruit, wat doe je allemaal, hoe ziet je omgeving eruit? Krijg je ondersteuning van je omgeving? Je bespreekt de 4 bollen aan de hand van de huidige situatie en de gewenste situatie. Aan de hand daarvan kunnen dan doelen worden gesteld. Lees meer over het 4 bollen-model of neem contact op met Stephanie.

Training en coaching

Een training bestaande uit 1 trainingsdag, e-coaching, 1 dagdeel coaching on the job en 1 terugkomdag. Kern van de training is het leren werken met de handreiking, de profielen en de 4 bollen, én het reflecteren op eigen werkwijze en attitudes. De rolopvatting van de POH staat hierbij centraal. Tip: door het volgen van een training is de hele praktijk of het hele team betrokken, dat bevordert het proces. 

Vraag 8: Hoe is de interventie beoordeeld? 

Bij cliënten die doelen formuleren en ze thuis op een zichtbare plek ophangen, zien we een positief resultaat.

We hebben we een procesevaluatie gehouden. De poh’s vonden de interventie van meerwaarde: de patiëntprofielen waren behulpzaam, de 4 bollen zorgden voor een ander gesprek en de training leidde tot meer bewustwording en concretere doelen. De cliënten vonden dat er beter naar hen geluisterd werd. Het werd meer een gesprek. Ook zij vonden dat er concrete doelen gesteld werden. Eén cliënt: 'ik heb thuis het 4 bollenmodel opgehangen, het gaf inzicht in de dingen die van invloed zijn op hoe ik me voel. Dat heeft me heel erg geholpen.' Wel gaven de poh’s aan dat ze niet de vrijheid voelen om hun werkwijze te veranderen vanwege tijdsdruk en het protocol. Ze voelen zich hierbij onvoldoende ondersteund vanuit de praktijk. 

Vraag 9: Wat is nodig om dit blijvend toe te passen? 

Als een huisartsenpraktijk of gezondheidscentrum écht persoonsgericht wil gaan werken (en het stellen van persoonlijke doelen is hierbij de kern) dan is het zaak dat de hele organisatie de noodzaak voelt om te veranderen. Randvoorwaarden zijn nodig: meer tijd, meer ruimte voor trainingen en intervisie en minder afgerekend worden op het protocol. Daarnaast is het van belang om hierover met elkaar in gesprek te blijven, door intervisie, het uitwisselen van ervaringen bijvoorbeeld in een wekelijks overleg. Ook zou de opleiding hier veel meer aandacht aan moeten besteden. Hier ben ik met de opleidingsfunctionarissen over in gesprek. 

Promotieonderzoek Zelfmanagement Stephanie von Helden-Lenzen

Stephanie Lenzen-von HeldenStephanie von Helden-Lenzen is als docent en onderzoeker verbonden aan Zuyd Hogeschool. Zij promoveerde aan de Universiteit Maastricht met het proefschrift ‘Self‐management goal setting and action planning in primary care’. Op basis van literatuur, interviews met cliënten, professionals en experts en observaties van doelengesprekken in de praktijk ontwikkelde zij samen met stakeholders een interventie. Deze interventie werd getest bij 15 praktijkondersteuners en hun cliënten.

Het team van onderzoekers bestaat uit: Dr. Ramon Daniëls (Zuyd/UM), Dr. Loes van Bokhoven (UM), Prof. Trudy van der Weijden (UM), Prof. Sandra Beurskens (Zuyd/UM). Wil je meer weten over de interventie of het proefschrift? Neem contact op met Stephanie von Helden-Lenzen of bel 045-4006538.

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Meer over Zelfredzaamheid
Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer