Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer
Home Nieuws Nieuws 2018 juni Vijf meest gestelde vragen over medicatieveiligheid

Medicatieveiligheid

Vijf meest gestelde vragen over medicatieveiligheid // 15/06/2018

'Protocollen en richtlijnen in de zorg geven houvast, maar voor de toepassing in de praktijk is altijd een professionele afweging nodig'. Antoinette Bolscher liet dit zien aan de de hand van gestelde vragen uit de praktijk, tijdens een workshop over de Veilige Principes bij Medicatieveiligheid, op de Kickprotocollendag van 8 juni.

De Veilige Principes is een document voor stafmedewerkers en professionals in de medicatieketen waarin staat wie in het medicatieproces waarvoor verantwoordelijk is. Bijvoorbeeld: de apotheker hoort een toedienlijst mee te leveren, de zorgmedewerker dient toe aan de hand van die lijst en tekent daar op af. De Veilige Principes zijn gebaseerd op de beroepsnormen voor professionals in de langdurige zorg (verpleegkundigen en verzorgenden, artsen, apothekers). Bolscher: ‘We hebben ze bewust ‘principes’ genoemd. Want voor toepassing in de praktijk is altijd een afweging nodig is. Wat is in déze situatie veilig en hoe pas ik het toe in déze situatie? Het kan soms nodig zijn om af te wijken van het principe, omdat dat juist veiliger is in een bepaalde situatie, of omdat je een principe niet volledig kunt toepassen; maar dat moet dan weloverwogen gebeuren. Voor die afweging is het belangrijk om de bedoeling van de

Voor toepassing in de praktijk is altijd een afweging nodig. Wat is in déze situatie veilig en hoe pas ik het toe in déze situatie?

Veilige Principes te kennen. Het gaat dan om drie dingen: 1. Wat is in principe veilig en waarom? 2. Wiens taak en verantwoordelijkheid is het? 3. Hoe stem je het af en wat vraagt dat van wie? Bolscher past deze afweging tijdens de workshop toe in vijf – door de deelnemers gestelde – vragen.

5 meest gestelde vragen

1. Wat doe je als dubbele controle van losse, risicovolle medicijnen niet mogelijk is?

Een deelnemer aan de workshop die met verstandelijk gehandicapten werkt, staat vaak alleen op de groep, waardoor dubbele controle niet mogelijk is. Zij zegt: ‘Je weet dat het moet, maar het is niet altijd mogelijk, en dan gebeurt het niet’. Bolscher geeft hierop aan dat het belangrijk is om dit bij de leidinggevende te signaleren. ‘Als de leiding 30 keer een melding krijgt dat er geen dubbele controle is gedaan, zullen ze er toch iets mee moeten. Je hoort als medewerker gefaciliteerd te worden door de organisatie. De organisatie kan in dit soort gevallen beslissen geen dubbele controle te doen, maar dan is het beleid van de organisatie. Het is belangrijk dat niet de individuele zorgmedewerker met dit soort dilemma’s belast wordt.’ 

Medewerkers van Thuiszorg Naborgh in Rotterdam vertellen dat ze bij de dubbele controle de Ipad gebruiken. Dat verloopt heel soepel. De dubbele controle gebeurt met behulp van een foto door een medewerker van het team die zich elders bevindt. Via de app komt er binnen 2 minuten een reactie. Als dit niet gebeurt, gaat het verzoek naar een zorgcentrale die de dubbele controle doet. Er zijn verschillende apps voor dubbele controle van medicijnen met behulp van een foto.

2. Opiaten in baxter: wel of niet controleren?

Iemand anders uit de zaal: ‘Wij moeten opiaten uit baxter altijd dubbel controleren. We doen het, maar vinden het onzin’. Bolscher benadrukt: ‘Bij dingen die ‘moeten’ kun je altijd de vraag stellen: waarom moet het, waarom doe ik dit? Als er vanuit de Veilige Principes en vanuit professionele optiek geen zinnige reden is, moet je het gesprek erover aangaan. Misschien heeft de organisatie een reden voor deze regel. Maar zo niet, dan is het wellicht een onnodige regel die geschrapt kan worden.

Een dubbele controle bij opiaten in baxter is niet nodig

In dit geval geven de Veilige Principes een heldere leidraad. Bij baxterzakjes heeft de apotheek namelijk al de eerste controle  gedaan, de zorgmedewerker checkt het bij het toedienen van de baxter (tweede controle). Een  dubbele controle bij toediening is dus niet nodig. Het voortdurend nagaan ‘waarom je dingen doet’, kan dus ook helpen om overbodige handelingen te stoppen. Bolscher: ‘Soms is het wel lastig voor medewerkers of voor organisaties om bepaalde regels of vastigheid (‘zo doen we dit altijd’) los te laten.’

3. Moet je een opiatenregistratie in de thuiszorg bijhouden?

Eerst even opfrissen, de Veilige Principes: intramuraal wordt er een opiatenregistratie bijgehouden omdat het gaat om voorraden van meerdere cliënten waar meerdere mensen toegang toe hebben. Het risico bij opiaten is met name het misbruik (wegnemen van opiaten). Bolscher: ‘Voor de thuiszorg moet je ook weer terug naar de vraag: wat is de bedoeling van de Veilige Principes? In de thuiszorg is de voorraad beperkt, de apotheek houdt precies bij wat die levert, en thuis kunnen méér mensen dan de zorgmedewerkers erbij. Mocht er iets verdwijnen, dan kan het door een zorgmedewerker zijn weggenomen maar ook door een ander. Een aparte opiatenregistratie voegt hier niet veel aan toe. Vanuit de professionele normen is het in principe dus een onnodige registratie. Maar een organisatie kan redenen hebben om wél die registratie te doen; dat is dan beleid van die organisatie. Maar vraag je altijd af of het toegevoegde waarde heeft.’ Wel belangrijk: de apotheek heeft een verantwoordelijkheid om een niet te grote voorraad te leveren, en de cliënt heeft de verantwoordelijkheid om niet-gebruikte medicijnen terug te brengen. Als medewerker kun je signaleren als er een (te) grote voorraad is en dit melden aan arts of apotheker.

Stel je vraag

Heb je zelf een prangende vraag over medicatieveiligheid? Stel je vraag bij Praktijkvragen. Of help je collega's en beantwoord hun vragen.
Bolscher benadrukt steeds dat je eigen professionele afwegingen kunt en moet maken. ‘Als geldt ‘wij doen iets wat onzinnig is’, dan moet je er kritisch naar kijken en het met elkaar bespreken, ook met management en bestuur die uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van zorg en voor veilig werken.’

4.  Wat doe je als je fouten ontdekt?

Als medewerker krijg je soms te maken met gebreken of fouten die eerder in de medicatieketen zijn gemaakt, hoe ga je daarmee om? Bolscher: ‘Wees altijd alert. De zorgmedewerker zit aan het eind van het medicatieproces. Je kunt als zorgmedewerker dus fouten signaleren die eerder in het proces zijn gemaakt. Je moet op dat moment professioneel handelen om die situatie op te lossen. Overleg daarbij zo nodig met arts of apotheker. Meld fouten en kaart structurele zaken ook aan bij je leidinggevende. Bijvoorbeeld als er geen toedienlijst is.  Management en bestuur van een organisatie zijn ervoor verantwoordelijk dat er goede afspraken zijn met artsen en apothekers, op basis waarvan je als zorgmedewerker veilige zorg kunt bieden en veilig kunt werken. De Veilige Principes bieden daarbij een handvat, omdat daarin is beschreven wat wiens taak en verantwoordelijkheid is.’

5. Hoe kunnen we het medicatieproces digitaliseren?

Een deelnemer heeft het idee dat zijn organisatie erg achter loopt met het digitaliseren van het medicatieproces, en heeft het voornemen om dit aan te gaan kaarten. Overigens blijkt – na een rondvraag - dat van de 25 aanwezigen er maar 2 organisaties zijn die het hele medicatieproces gedigitaliseerd hebben. Archipel Zorggroep gebruikt het elektronisch voorschrijfsysteem (EVS) Medimo. Dit digitale voorschrijfsysteem wordt door artsen én zorgmedewerkers gebruikt, wat veel voordelen heeft, ook bij het voorkomen van fouten. Belangrijk hierbij is om het management te overtuigen wat het kan opleveren. Als iedereen ermee kan werken (arts, apotheek, zorgmedewerker) kan het veel voordelen hebben, en bijvoorbeeld fouten voorkomen bij het wijzigen van medicatie.

Tot slot: Bij het thema Medicatieveiligheid staat alles over de Veilige Principes volledig uitgelegd, inclusief veelgestelde vragen. Nog een idee uit de zaal van ROC-docenten: Wijs studenten op de website Zorg voor Beter en de gratis nieuwsbrief, waarin staan tips voor de toepassing van Veilige Principes in de praktijk.

 

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Gratis nieuwsbrief

Meld je aan voor de gratis wekelijkse nieuwsbrief.

Bekijk nieuwsbrieven

Meer over Medicatieveiligheid