Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer
Home Thema's Mondzorg Praktijk Mondverzorging Beschadigd mondslijmvlies

Mondzorg

Beschadigd mondslijmvlies en pijn

Beschadigd mondslijmvlies en pijn gaan vaak samen, maar pijn kan ook veroorzaakt worden door bijvoorbeeld een slechtzittend kunstgebit of blootliggende tandhalzen. Probeer daarom altijd de oorzaak van aanwezige pijn te achterhalen.

Beschadigd mondslijmvlies

Beschadigd mondslijmvlies is onder te verdelen in 4 stadia (WHO):
Hieronder worden de aanvullingen op de basis mondverzorging weergegeven voor de verschillende stadia.

Stadium 1

Kenmerken:

  • het slijmvlies is op meerdere plaatsen slechts licht toegenomen in roodheid
  • er zijn 1 tot 4 omlijnde beschadigingen/weefselveranderingen (= laesies) ergens in de mondholte
  • er is slechts in lichte mate last van een droge mond en/of taai slijm
  • het slijmvlies (mucosa) kan wat dun lijken op meerdere plaatsen
  • er is geen sprake van bloeding of infectie
  • er is een lichte mate van oedeemvorming in één of meerdere gebieden
  • neiging om heet of gekruid eten te vermijden, omdat de mond gevoelig is voor irritatie
  • brandend gevoel in de mond

Aanvulling op de mondverzorging bij een eigen gebit:

  • 4 x daags mond spoelen met NaCl 0,9% gedurende 1 minuut. Bereiding thuis: een afgestreken theelepel zout op een flinke beker lauw kraanwater.
  • 2x daags na het spoelen met NaCl 0,9% de mond gedurende 1 minuut spoelen met 15 ml chloorhexidine mondspoeling 0,12%. Na de mondspoeling 30 minuten niets gebruiken. Verdun de chloorhexidine bij ernstig prikken. Chloorhexidine heeft een bittere smaak, bereidt de cliënt hier op voor. Dit continueren zolang de klachten aanwezig zijn.

Aanvulling op de mondverzorging bij een gedeeltelijke of volledige gebitsprothese:

  • 4 x daags gebitsprothese met water en vloeibare zeep of afwasmiddel, en afspoelen met kraanwater. Tanden in de mond poetsen met tandpasta met fluoride, vervolgens de binnenkant van de mond; wangen, mondbodem en tong poetsen.
  • 4 x daags mond spoelen met NaCl 0,9% gedurende 1 minuut. Bereiding thuis: een afgestreken theelepel zout op een flinke beker lauw kraanwater. Het gebit dient uitgelaten te worden.
  • 2x daags na het spoelen met NaCl 0,9% de mond gedurende 1 minuut spoelen met 15 ml chloorhexidine mondspoeling 0,12%. Na de mondspoeling 30 minuten niets gebruiken. Verdun de chloorhexidine bij ernstig prikken. Chloorhexidine heeft een bittere smaak, bereidt de cliënt hier op voor. Dit continueren zolang de klachten aanwezig zijn.
  • 4 x daags tijdens het poetsen en spoelen (zie hierboven) de prothese in chloorhexidine 0,12% leggen. Nog beter is de gebitsprothese zo min mogelijk te dragen totdat het mondslijmvlies hersteld is.

Stadium 2

Kenmerken:

  • er is een matige toename van roodheid van het slijmvlies voor de gehele mondholte
  • het slijmvlies neigt ernaar bij aanraken te bloeden
  • het slijmvlies oogt droger dan normaal en het speeksel kan taaier zijn dan normaal
  • de meeste gebieden zijn oedemateus
  • door aanwezigheid van witte of gele vlekken is er sprake van een infectie
  • alleen in staat tot het eten van zacht voedsel
  • drinken is wel mogelijk, echter geen hete, gekruide of zure dranken
  • er is sprake van matige continue pijn

Aanvullingen op de mondverzorging:

  • De frequentie van het spoelen wordt opgevoerd:
    • elke 2 uur na de mondverzorging de mond spoelen met NaCl 0,9%, gedurende 1 minuut
    • elke 2 uur na de mondverzorging het spoelen met NaCl 0,9%, de mond spoelen met chloorhexidine 0,12%
    • ook ‘s nachts voortzetten, als de cliënt wakker is
    • bij pijn:
      • xylocaïne 2% viskeus, 3x daags 10 ml, of xylocaïne 10% spray, 6x daags een verstuiving (= 10 mg)
      • mondspoeling met morfine 2‰ 15 ml gedurende 2 minuten, om de 3 uur.
        Attentie: kans op verslikken wordt groter door verdoving van de keelholte en op bijten op de tong of de wangslijmvliezen door gevoelloosheid.

Stadium 3

Kenmerken:

  • de slijmvliezen in de hele mond zijn rood
  • er zijn in elkaar vloeiende beschadigingen die het totale slijmvliesoppervlak kunnen beslaan bloedingen treden spontaan op
  • er is ernstig oedeem door de hele mond
  • het slijmvlies is droog en het slijm is taai
  • er zijn witte, of gele etterende vlekken in de mond aanwezig die mogelijk wijzen op infectie
  • veel moeite met slecht eten of drinken
  • er is sprake van ernstige constante pijn die systematische pijnstilling behoeft

Aanvullingen op de mondverzorging:

  • De frequentie van het spoelen wordt opgevoerd:
    • elk uur na de mondverzorging de mond spoelen met NaCl 0,9%, gedurende 1 minuut
    • elk uur na de mondverzorging en het spoelen met NaCl 0,9% de mond spoelen met chloorhexidine 0,12%
    • ook ’s nachts voortzetten, als de cliënt wakker is

Stadium 4

Kenmerken:

  • ernstige diffuse ulceraties (zweertjes) in de hele mond
  • ernstige bloedingen
  • eten en drinken zijn onmogelijk, speeksel door slikken gaat nauwelijks
  • moeilijkheden met spreken
  • er is sprake van ernstige constante pijn die systematische pijnstilling behoeft

De aanvullingen op de mondverzorging zijn dezelfde als bij stadium 3.

Pijn

Zorg voor verlichting van de pijn tot een aanvaardbaar niveau.
De volgende maatregelen kunnen de pijn verlichten:

  • Vermijd voedingsmiddelen die erg zoet, zuur, gekruid, hard of droog zijn.
  • Vermijd koolzuurhoudende dranken.
  • Let op de temperatuur van voedingsmiddelen: kamertemperatuur of juist ijskoud.
  • IJswater verkoelt en werkt pijnverzachtend.
  • Gebruik eventueel een kort afgeknipt rietje.
  • Overleg met de diëtiste voor aangepaste voeding.
  • Overleg voor pijnstilling altijd met de (tand)arts. Voor pijnstilling bij kwetsbare ouderen wordt gebruik gemaakt van de richtlijn Pijn van Verenso. De pijnstilling kan plaatselijk zijn (bijvoorbeeld lidocaïne, orale gel of spoeling) of systemisch volgens de WHO-pijnladder, blz. 54 (pdf).

Aandachtspunten

  • Verhoogde kans op verslikken bij optreden verdoving door plaatselijke pijnstilling.
  • Let op uitdroging en ondervoeding als eten en drinken pijnlijk zijn.
  • Problemen met spreken en slapen door pijn.
  • Door pijn kan of wil de cliënt de benodigde mondverzorging slecht of niet uitvoeren. 

Bronnen

  • Landelijke richtlijn Klachten van de mond 2.0, IKNL, 2010
  • Protocol ‘Mondverzorging’, verpleegkundig protocol mondverzorging bij oncologische cliënten met een verhoogd risico op beschadigd mondslijmvlies, WVC, 2006
JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]



Reacties

Maria Dolders 14/10/2015

Beste Marleen,
Hartelijk dank voor het doornemen van deze pagina. Voor zover ik bij het IKNL kan achterhalen bestaat de richtlijn Mondzorg bij chemotherapie niet. Wel is de richtlijn orale mucositis in 2015 definitief geworden. Deze richtlijn is op de Mondzorgpagina nog niet verwerkt, maar we gaan dat nog wel doen.
Ik ga navraag doen hoe het zit met de verschillende stadia van ernst van orale mucositis in relatie tot de nieuwe richtlijn.
Betreffende je vraag over het gebruik van de WHO-pijnladder.
Het klopt dat voor pijnBEHANDELING de WHO-pijnladder niet gevolgd moet worden. In de richtlijn Pijn van Verenso is die ladder namelijk aangepast voor ouderen. En die aangepaste WHO-pijnladder kun je dus ook gebruiken bij ouderen met kanker (komt veel voor) of bij ouderen met kanker en orale mucositis.
Mocht je nog vragen hebben dan hoor ik die graag.


Marlen Versteeg 13/10/2015

Beste Maria,
Bovenstaande bron: Protocol ‘Mondverzorging’, verpleegkundig protocol mondverzorging bij oncologische cliënten met een verhoogd risico op beschadigd mondslijmvlies, WVC, 2006 is niet te vinden via internet.
In de nieuwe richtlijn over orale mucositis wordt niets meer gezegd over de verzorging van de mond in de verschillend e stadia van ernst van orale mucositis.
In de nieuwe richtlijn wordt aangegeven dat voor pijn behandeling de WHO pijnladder niet gevolgd moet worden.


Marleen Versteeg 6/10/2015

Beste Maria,
Is hierboven de laatste richtlijn van het IKNL verwerkt? Dit is de richtlijn mondzorg vij chemotherapie van 2015
838