Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer
Home Thema's Diversiteit Verbeteren Seksualiteit in verpleeghuis

Diversiteit in de zorg

Seksualiteit in het verpleeghuis: 7 praktische tips

Ouderen in het verpleeghuis durven vaak niet intiem te zijn of te vrijen uit angst dat er iemand van de verzorging komt binnenlopen. Hoe kun je een onderwerp als seksualiteit bespreekbaar maken binnen de omgeving van het verpleeghuis?

echtpaarJe bent geneigd te denken dat ouderen alleen nog knuffelen en strelen, maar voor een aanzienlijk deel blijft seksuele activiteit een belangrijk aspect van welzijn en gezondheid: 54 procent van de mannen en 21 procent van de vrouwen tussen de 70 en 80 jaar is nog seksueel actief.

Kwaliteit van leven

Ouderen met een bevredigend seksleven geven vaker aan dat zij een hogere kwaliteit van leven ervaren. Aanraking is niet alleen functioneel, maar gaat ook over het welbevinden van mensen. Daar krijg je als professional in de zorg dus mee te maken. Maar het onderwerp seksualiteit is vaak nog taboe.

Privacy speelt een grote rol, maar ook medicijngebruik, lichamelijke kwalen of ziektes kunnen de seksuele activiteit beperken. Net als vrijheidsbeperkende maatregelen of een afkeurende of ontkennende houding van zorgverleners en familie. De mogelijkheden vanuit zorginstellingen om een positieve seksualiteitsbeleving mogelijk te maken zijn - vaak om praktische redenen of onwetendheid - beperkt.

7 praktische tips

Henry MostertTijdens de workshop ‘Intimiteit en seksualiteit ook binnen de muren van het verpleeghuis’ die Henry Mostert – expert thema voor Zorg voor Beter - tijdens het congres ‘Een nieuwe generatie ouderen(zorg)’ organiseerde samen met inhoudelijke experts op dit gebied, werd het onderwerp uitgebreid besproken. Op basis van de sessie formuleerden wij de volgende zeven tips:

1. Signaleer

Over het algemeen zullen bewoners niet snel zelf aan de bel trekken om het onderwerp seksualiteit bespreekbaar te maken. Het gaat om een generatie die zelf geen seksuele voorlichting heeft gehad of gegeven. Men is niet gewend om dit soort onderwerpen aan de orde te stellen en doorgaans al enorm dankbaar voor de zorg die ze krijgen. Medewerkers hebben hierin dus een belangrijke signaleringsfunctie, maar de helft van het verpleegkundig en verzorgend personeel vraagt zelden tot nooit naar de seksuele gezondheid.

2. Benader seks niet als probleem

Als seks in het verpleeghuis ter sprake komt, wordt het meestal benaderd als probleem. Het gaat dan bijna altijd om ontremming, cliënten die medebewoners of medewerkers lastig vallen of spreken over 'dat vieze mannetje'. Het tekort aan aandacht voor seksuele wensen en behoeften van bewoners uit zich soms juist in problematisch gedrag.

Beleid is nu vaak ook nog alleen maar gericht op wat te doen als er problemen ontstaan rond seksualiteit, terwijl seksualiteit voor veel ouderen tot op hoge leeftijd een belangrijk thema blijft als het gaat om gezondheid en welzijn. Het is daarom belangrijk om ook in beleid te kijken naar hoe een positieve ‘normale’ seksualiteitsbeleving mogelijk gemaakt kan worden.

3. Seksualiteit als taboe

Seksualiteit is over het algemeen niet alleen een taboe voor de bewoners, maar ook voor medewerkers en artsen. Het hangt sterk samen met de normen en waarden van medewerkers, bijvoorbeeld vanuit het geloof, cultuur of persoonlijke opvoeding. Dit kan in strijd zijn met de professionele normen en waarden. Openheid in het team en een professionele houding is dus heel belangrijk. 

4. Verminder gespreksverlegenheid

Veel zorgmedewerkers vinden het lastig om seksualiteit bespreekbaar te maken bij bewoners en collega’s. Het is daarom van belang dat de gespreksverlegenheid afneemt. Training en deskundigheidsbevordering kunnen daarbij helpen. Thema’s als intimiteit, seksualiteit en seksuele diversiteit vragen om nuance en aandacht voor individuele wensen en behoeften. Die zijn namelijk heel divers. Educatie en praktische training, maar ook draagvlak creëren binnen de organisatie en materialen ter beschikking stellen, kunnen hier aan bijdragen.

  • Download de scholingsmap 'Seksualiteit en ouderen' (pdf) van Rutgers en NZCO. Een praktijkopleider of teamleider kan de vier lessen geven.

5. Sta open voor seksuele geaardheid

Medewerkers zijn zich vaak niet bewust van de seksuele geaardheid van bewoners. Ze zijn geneigd te denken dat er geen homoseksuele of lesbische senioren in hun zorgorganisatie wonen, maar dat is onrealistisch. Zo’n 5 procent van de bevolking is homoseksueel of lesbisch, met naar schatting tussen 240.000 en 320.000 senioren van 55 jaar en ouder.

6. Let op medicatie

In 25 tot 50 procent van de gevallen komen seksuele problemen bij ouderen voort uit medicijngebruik. Artsen vertellen dit er vaak niet bij, wat veel frustratie kan opleveren omdat ouderen dit zelf niet weten of zich schamen voor de klachten. Wist je bijvoorbeeld dat bij veel mensen met de ziekte van Parkinson, de medicatie tegen deze ziekte de oorzaak is voor wat in de zorg als ‘ontremd seksueel gedrag’ wordt bestempeld?  

7. Denk om dementie

Ook dementie heeft veel invloed op seksualiteit. Vaak wordt als eerste gedacht aan ontremd gedrag, maar er speelt meer: seksueel passiever of juist actiever worden, anders of niet meer reageren op aanrakingen, onbegrepen of verlaten voelen door afwijzingen op het gebied van seks, minder oog hebben voor de gevoelens en behoeften van de partner of behoeftes niet meer kenbaar kunnen maken.

Henry Mostert werd tijdens de workshop op 30 november 2016 bijgestaan door: Karlijn de Blécourt (consultant Rutgers Kenniscentrum Seksualiteit), Herman Boers (zelfstandig trainer seksuele diversiteit en adviseur Vilans en Roze50plus), Ingrid van Kempen (seksuoloog/GZ-psycholoog bij BrabantZorg), Henk Herman Nap (onderzoeker en adviseur Vilans) en Veronique Tubée (beleidsadviseur ActiZ).

Materialen: seksualiteit bespreekbaar maken

V&VN-training

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]