Toon zoekbalkToon menu

Kennisplein voor verpleging, verzorging, zorg thuis en eerste lijn
Dementie

Vallen bij thuiswonende ouderen met dementie

Mensen met dementie kunnen naarmate de ziekte vordert, situaties minder goed overzien en het risico op gevaar slechter inschatten. Zo ontstaat er een grotere kans dat de persoon met dementie zal vallen. Lees wat je als zorgverlener in de wijk kunt doen om valrisisco's bij mensen met dementie te herkennen en vallen te voorkomen.

Praktijksittuatie

Je wordt gebeld door de zoon van mevrouw De Vries. Zij is 78 jaar en bij jou in zorg vanwege ADL-tekort en beginnende dementie. De zoon heeft zijn moeder zojuist liggend in haar huiskamer gevonden. Ze heeft daar ruim een uur gelegen nadat ze was gevallen, toen ze gehaast de telefoon wilde opnemen. Gewoon gestruikeld. Hij heeft haar in een stoel gezet. Ze ziet bleek van schrik, heeft een pijnlijke schouder en is een beetje in de war. De zoon weet niet goed wat hij doen moet. Hij vraagt jou om advies.

Welke valfactoren zijn er?

Bij vallen spelen meestal meerdere factoren een rol. Deze zijn te onderscheiden in factoren die met de fysieke omgeving te maken hebben en persoonlijke factoren:

  • Voorbeelden van omgevingsfactoren: de inrichting van het huis en de tuin. Denk aan obstakels, verlichting en de inrichting van de ruimten.
  • Voorbeelden van persoonlijke factoren: leeftijd, geslacht, mobiliteit, visusproblemen, medicatiegebruik, duizeligheid, angst om te vallen, ADL-afhankelijkheid en gewoonten en gedrag die risico’s met zich mee kunnen brengen.

Welke vragen kun je stellen?

Indruk krijgen van de situatie na een valincident

  • Hoe is de val opgetreden? Wat was de toedracht?
  • Reageert de cliënt normaal op aanspreken?
  • Is de cliënt duizelig?
  • Is er sprake van zichtbaar lichamelijk letsel?
  • Is er sprake van pijn?
  • Is er sprake van urineverlies?
  • Zijn de ledematen te gebruiken?
  • Is medische consultatie nodig?

Navraag omgevingsfactoren (veiligheid in en om huis)

  • Welke geneesmiddelen gebruikt u?
  • Hoe is het met de veiligheid en gebruiksvriendelijkheid in en om de woning?
  • Is het huis goed verlicht?
  • Staat de woning vol met overbodige spullen?
  • Zijn er drempels, snoeren of losliggende kleedjes waarover gestruikeld kan worden?
  • Maakt u (op de juiste manier) gebruik van loopmiddelen?
  • Zijn er problemen wat betreft de bestrating en verlichting van de tuin?

Navraag persoonlijke factoren

  • Hoe is het met de balans en de mobiliteit?
  • Bent u regelmatig duizelig en wanneer treedt dat op?
  • Hoe is het zicht? En maakt u gebruik van een bril?
  • Moet u er ’s nachts uit om te plassen?
  • Zorgt u voor een goede verlichting als u gaat lopen?
  • Heeft u loophulpmiddelen en gebruikt u die (op de juiste wijze)?
  • Reageert u gehaast op deurbel of telefoon?
  • Zijn er gewoonten of gedragingen die risicovol zijn?
  • Bent u ook bang om te vallen?
  • Blijft u in huis omdat u bang bent buiten te vallen?

Preventieve vragen vaststellen verhoogd valrisico

Een proactieve houding van de wijkverpleegkundige of casemanager dementie kan bijdragen aan het verlagen van het risico op vallen en het beperken van de gevolgschade. Maak hierbij gebruik van De Valanalyse van Veiligheid.nl. Met de volgende twee vragen stel je vast of er sprake is van een verhoogd valrisico:

  • Bent u de afgelopen 12 maanden gevallen?
  • Heeft u moeite met bewegen, lopen of balans houden?

Als de cliënt vaker dan 1x is gevallen of beide vragen met ja worden beantwoord is er sprake van een verhoogd valrisico en wordt het uitvoeren van een multifactoriële valrisicobeoordeling geadviseerd.

Meten van valrisico met De Valanalyse

De Valanalyse is een instrument waarmee je kunt achterhalen of iemand een verhoogd valrisico heeft (casefinding). De Valanalyse bestaat uit een snelle valrisicotest en een valrisicobeoordeling. Hiermee stel je vast of de cliënt een hoger valrisico heeft en welke factoren daarbij een rol spelen. Vervolgens kun je gericht adviseren en indien nodig doorverwijzen .

Naar De Valanalyse op veiligheid.nl

Preventie van valincidenten bij ouderen

Als verpleegkundige of casemanager dementie heb je een belangrijke rol als het gaat over het signaleren en beperken van valrisico’s. Omdat uiteenlopende oorzaken kunnen leiden tot valproblematiek gebeurt dit bij voorkeur multidisciplinair. Het is aan te raden hierbij gebruik te maken van de multidisciplinaire richtlijn Preventie van valincidenten bij ouderen op richtlijnendatabase.nl.

Wat kun je als zorgverlener doen?

Hulpmiddelen

Consulteer een fysiotherapeut of ergotherapeut als je denkt aan het aanschaffen van (loop)hulpmiddelen en gebruiksinstructie ervan.

Uitleg geven en betrekken

De valkans vermindert alleen als een cliënt gemotiveerd is en het nut inziet van maatregelen. Als de cliënt het risico op vallen onderschat of ontkent kun je als wijkverpleegkundige of casemanager dementie uitleg geven om de cliënt inzicht te geven en de juiste keuzes te laten maken. Betrek de cliënt actief bij het vaststellen van de doelen en het kiezen van maatregelen. Lees meer over veiligheid en valpreventie bij dementie op Zorg voor Beter. 

Cursussen valpreventie

Er bestaan bewezen, effectieve cursussen gericht op het beperken van valangst en vallen zoals ‘Zicht op evenwicht’, ‘In Balans’ en ‘Vallen Verleden Tijd’. Ga na welke cursus in de buurt van jouw cliënt buurt beschikbaar is (sociale kaart). Bekijk de cursussen valpreventie ouderen 

Beweegprogramma's bij dementie

Verschillende onderzoeken laten zien dat beweegprogramma’s veelbelovend zijn om vallen te voorkomen bij  ouderen met dementie. Lees meer over het belang van bewegen bij dementie op Zorg voor Beter.

Lichamelijke klachten controleren en voorkomen

Adviseer de oudere om jaarlijks het gezichtsvermogen te laten controleren en voldoende in beweging te blijven.

Aanpassen van gewoonten en gedrag

Besteed aandacht aan gewoonten en gedrag van de oudere. Deze zijn vaak een belangrijke intrinsieke oorzaak van vallen. Enkele adviezen die je hierbij aan cliënten kunt geven zijn:

  • Handel minder gehaast, ren niet naar de telefoon of deur als er wordt gebeld.
  • Gebruik een stevige huishoudtrap in plaats van een stoel om op te staan.
  • Loop op stevig schoeisel en niet op slippers of slappe pantoffels.
  • Laat geen spullen op de trap liggen.
  • Maak bij het trappenlopen gebruik van de trapleuning.
  • Doe de verlichting aan als het schemerig is of donker.
  • Draag een bril als dat nodig is of doe de leesbril af als je gaat lopen.
  • Richt kastjes handig in, zodat alleen spullen die je weinig gebruikt hoog staan en prop ze niet te vol.

Veiligheid in en om het huis

Streef als wijkverpleegkundige of casemanager dementie naar veiligheid in en om huis. Stimuleer waar nodig het aanpassen van de omgeving en het gebruik van hulpmiddelen. Denk hierbij aan trapleuningen, handgrepen in badkamer en toilet, voldoende verlichting. 

Ergotherapeut

Vraag advies aan een ergotherapeut. Deze kan meedenken over de inrichting van de woning, het aanschaffen van hulpmiddelen en het bedenken van gedragsalternatieven. Zodat langer veilig thuis wonen mogelijk wordt. Eventueel komt een ergotherapeut de situatie thuis bekijken. Je vindt een gespecialiseerde ergotherapeut voor ouderen met dementie en hun mantelzorgers op de website edomah.nl.

Meer informatie

Bron

Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN)

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.zorgvoorbeter.nl]





Cookies op de website van Zorg voor Beter

Zorg voor Beter gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer