Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Vrijheidsbeperking

Wet Zorg en dwang

Wet Zorg en dwang moet nog door Eerste Kamer

De Wet Zorg en dwang is in 2013 aangenomen door de Tweede Kamer. Voordat de wet van toepassing wordt, moet de wet nog behandeld en aangenomen worden door de Eerste Kamer. Omdat de Eerste Kamer de wet in samenhang met andere wetten wil behandelen, is de wet nog niet van kracht en wordt er al een tijd gewacht op verdere invulling voor het veld. Op 14 februari 2017 is de 2e nota van wijziging van de Wet verplichte GGZ (WVGGZ) aangenomen in de Tweede Kamer. Hierin waren ook diverse wijzigingen meegenomen in het wetsvoorstel Zorg en Dwang. De wijzigingen waren het resultaat van een harmonisatietraject tussen verschillende wetten over dwang in de zorg. Het wachten is nu op behandeling in de Eerste Kamer, op zijn vroegst in het najaar 2017.

Aanvulling: invoeren Wzd-arts

Tijdens de behandeling van de 2e nota van wijziging van de WvGGZ is ook het voorstel voor de invoering van de Wzd-arts aangenomen door de Tweede Kamer. Deze Wzd-arts moet de rol van de huidige Bopz-arts gaan vervullen. Dit was niet meegenomen in het eerdere wetsvoorstel Zorg en Dwang. Uit amendement: ‘De Wzd-arts ziet op onafhankelijke wijze toe op de inzet van onvrijwillige zorg en de mogelijke afbouw hiervan. Tevens is de arts verantwoordelijk voor de gang van zaken op het terrein van het verlenen van onvrijwillige zorg. In dat kader kan hij het zorgplan laten aanpassen. Ook verlof en ontslag is alleen mogelijk met zijn toestemming, eventueel onder met hem afgestemde voorwaarden of beperkingen. De functie van Wzd-arts kan worden vervuld door een specialist ouderengeneeskunde, een arts verstandelijk beperkten of een andere deskundige arts. Om de kleine zorgaanbieders niet te benadelen, hoeft de Wzd-arts niet in dienst te zijn bij de zorgaanbieder, maar kan ook op contactbasis worden aangesteld. De Wzd-arts wordt aangewezen zodra er sprake is van onvrijwillige zorg of onvrijwillige opnames.’ (Bron: Amendement Renske Leijten, 10 feb. 2017 over introductie van de Wzd-arts) 

Stappenplan

Het stappenplan Wet zorg en dwang (pdf) van VWS brengt het stappenplan schematisch in beeld om in multidisciplinair verband te zoeken naar vrijwillige maatregelen voordat overgegaan wordt tot onvrijwillige zorg.

Factsheet

In het factsheet 'Wetsvoorstel Zorg en dwang' geeft de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland in vijftien vragen en antwoorden een beeld van de belangrijkste aspecten van het wetsvoorstel Zorg en dwang. De factsheet is gemaakt voor de gehandicaptenzorg, maar is ook heel bruikbaar voor de ouderenzorg. Factsheet Zorg en Dwang (pdf)

BOPZ

Op dit moment geldt nog de Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen, of de Wet BOPZ. Cliënten met een psychiatrische stoornis, een (verstandelijke) handicap of dementerenden kunnen zichzelf of hun omgeving in gevaar brengen. Soms is het dan nodig maatregelen te treffen en de cliënt in zijn vrijheid te beperken om zichzelf of zijn omgeving te beschermen. Artikel 38 en artikel 39 van de Wet Bopz regelen de situaties waarin en de omstandigheden waaronder vrijheidsbeperking is toegestaan. Met als doel het gevaar, dat voortkomt uit de stoornis van de cliënt, weg te nemen.

Fysieke vrijheidsbeperking zoals het gebruik van onrustbanden, mag  niet overal. De minister ‘merkt aan’ bij welke zorgorganisaties dit wel mag. De zorgorganisatie krijgt dan een Bopz-aanmerking. De Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen beschermt de rechten van cliënten die niet vrijwillig zijn opgenomen in de geestelijke gezondheidszorg, de gehandicaptenzorg en in de psychogeriatrie. De wet is uitsluitend van toepassing in Bopz-aangemerkte organisaties en geldt ook voor sommige (gesloten) afdelingen in het verzorgingshuis.

Over wetsvoorstel Zorg en dwang

Door vele aanpassingen is de wet Bopz inmiddels zeer complex geworden. De wet wordt niet altijd goed nageleefd. Bovendien worden er ook vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast in zorgorganisaties die niet Bopz-aangemerkt zijn. Omdat de wet niet aansluit bij de praktijk heeft het kabinet besloten de wet Bopz te vervangen door een meer toekomstbestendige wet.

Het uitgangspunt van de Wet Zorg en dwang is ‘Nee, tenzij’. Dat wil zeggen dat vrijheidsbeperking, of ‘onvrijwillige zorg’ zoals het in deze wet heet, in principe niet mag worden toegepast, tenzij er sprake is van ernstig nadeel. De wet benadrukt dat onvrijwillige zorg een allerlaatste optie is. De Wet Zorg en dwang gaat uit van een getrapt zorgmodel. Als het niet lukt om een vrijwillig alternatief te vinden voor de onvrijwillige zorg, wordt er steeds meer (externe) deskundigheid ingeschakeld om mee te denken.

In het wetsvoorstel van Zorg en dwang staan de volgende kwaliteitscriteria voor het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen.

  • De situatie is geanalyseerd.
  • De maatregel/het alternatief is vastgesteld na overleg met cliënt, omgeving, specifieke deskundigen en relevante disciplines.
  • Er is aantoonbaar gezocht naar alternatieven.
  • De maatregelen/de alternatieven voldoen aan de criteria van proportionaliteit, subsidiariteit en effectiviteit.
    • Proportionaliteit: de maatregel staat in redelijke verhouding tot het doel van de toepassing.
    • Subsidiariteit: de minst ingrijpende maatregel wordt ingezet.
    • Effectiviteit: het middel moet het beoogde doel bereiken en niet langer duren dan noodzakelijk.
  • Er zijn acties ondernomen om herhaling te voorkomen; de maatregel/het alternatief wordt geëvalueerd. Zware maatregelen of maatregelen bij kinderen worden sneller geëvalueerd.
  • Er is een rapportage en verantwoording vastgelegd in het zorg- en ondersteuningsplan.

Als het wetsvoorstel Zorg en dwang wordt aangenomen vervangt deze de Wet Bopz. De nieuwe wet geldt dan voor de sectoren ouderenzorg, thuiszorg en zorg aan mensen met een verstandelijke beperking. Van zorgorganisaties wordt  verwacht dat ze al wel handelen in de geest van de nieuwe wet. Hiervoor is in 2008 een richtinggevend kader vrijheidsbeperkingen uitgebracht. Dit kader kunt u nalezen op de website van de rijksoverheid.

Meer weten

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.