Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Vrijheidsbeperking

Wat is vrijheidsbeperking?

Vrijheidsbeperking gaat over alle maatregelen die cliënten in hun vrijheid beperken. Het beperken van de vrijheid van cliënten is soms onvermijdelijk, maar mag alleen in uiterste nood worden toegepast. Het mag alleen wanneer de cliënt een ernstig gevaar of risico vormt voor zichzelf of zijn omgeving. Vrijheidsbeperkende maatregelen tref je daarom ook nooit alleen, maar altijd in een multidisciplinair team.

Vormen van vrijheidsbeperking

Je spreek in verschillende situaties van vrijheidsbeperking.

  • Beperking van bewegingsvrijheid
    Door bijvoorbeeld isolatie, Zweedse band, verpleegdeken of polsband. Maar ook minder opvallend door bijvoorbeeld een rolstoel op de rem zetten of een (kast)deur sluiten.
  • Voorschrijven en toedienen van psychofarmaca (kalmerende medicijnen) bij probleemgedrag
  • Bij gebruik van domotica, bijvoorbeeld een sensor, uitluistersysteem of een camera, die de beweging van een cliënt volgen
  • Afspraken individueel of voor de hele groep, die het handelen beperken. Denk aan afspraken over telefoneren en internet, afspraken over roken of  over toegang tot de keuken.

Redenen om cliënten in hun vrijheid te beperken

De medewerker in de zorg zet vrijheidsbeperkende maatregelen meestal met goede bedoelingen in. De cliënt moet beschermd worden tegen gevaar. Ook de eigen veiligheid kan een reden zijn om vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen. De meest gehoorde redenen om een vrijheidsbeperkende maatregel toe te passen zijn:

  • Hoog risico op vallen.
    Door ouderdom neemt het risico op vallen toe, in de gehandicaptenzorg gaat het ook om vallen tijdens epileptische aanvallen. Maar uit onderzoek blijkt dat:
    • het vastbinden van cliënten juist valrisico verhoogt! Door het vastbinden worden spieren minder gebruikt en vermindert de balans, waardoor het valrisico groter wordt.
    • het verminderen van heupgordels niet leidt tot meer valpartijen met ernstig letsel. (Capezuti et al. 20046; CBO 20047). Het risico op ernstig letsel wordt overschat. Het risico bij cliënten die veel vallen (en dus een groot risico lopen te worden vastgebonden) is juist lager dan bij cliënten die weinig vallen. 
    • er zijn betere maatregelen om vallen te voorkomen. Zie hiervoor het thema Valpreventie.
  • Onrust
    Weglopen, dwalen en bewegingsdrang.
  • Agressie
    Agressie naar zichzelf (automutileren), naar anderen (andere cliënten of medewerkers) en/of de omgeving (materialen, dingen kapot maken ).
  • Ander probleemgedrag
    Bijvoorbeeld roepen, overeten, dwangmatig gedrag zoals tikken en bonken, smeren met ontlasting of een verstoord dag- en nachtritme.

Gevolgen van vrijheidsbeperking

Vrijheidsbeperkende maatregelen kunnen zeer heftig zijn voor de cliënt. Vooral het gebruik van fixerende maatregelen, zoals een onrustband, hebben negatieve gevolgen, zoals:

  • meer onrust (zoals verzet tegen de vrijheidsbeperking)
    Meer gedragbeïnvloedende medicatie (psychofarmaca) om deze onrust weg te nemen en dus meer bijwerkingen.
  • achteruitgang mobiliteit en verhoogde kans op vallen
    Door de vrijheidsbeperking krijgt de cliënt minder beweging en verliest hierdoor spiermassa en lenigheid. Het valrisico neemt hierdoor toe.
  • meer incontinentie
    De cliënt kan niet zelf naar het toilet en ook met hulp neemt de toiletgang meer tijd in beslag.
  • meer kans op decubitus
    Verzitten of verliggen gaat moeilijk door een Zweedse band (of fixatie in één houding). De cliënt ligt dus lang in dezelfde houding, waardoor de kans op doorligwonden toeneemt.
  • letsel door het verkeerd gebruik van van de fixatie/Zweedse band
    In 2008 vielen zeven doden door ‘ophanging’ in de Zweedse band nadat deze niet strak genoeg was vastgemaakt.
  • psychische klachten zoals angst en depressie
    Lichamelijke passiviteit leidt tot forse achteruitgang van het denkvermogen, het slaap-waakritme en de stemming van cliënten

Bron

Hamers, J.P.H., Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen. Universiteit Maastricht, 2010

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Lotte [Soest] 12-07-17

    Ik werk op een VEB-locatie met volwassenen met een licht verstandelijke beperking. We hebben frisdrank, chips en koek achter een deur op slot liggen. In de avond krijgen ze een glas fris en in het weekend chips en koek. Nu mag de deur van de manager niet meer op slot, omdat dat een beperkende maatregel is. Met als gevolg dat clienten ook overdag frisdrank drinken en er soms niet meer genoeg over is voor de rest. De clienten kunnen van hun eigen geld altijd al frisdrank en lekkers in de winkel kopen. Dit mogen ze helemaal zelf kiezen. Kunnen wij als zorginstelling dan niet bepalen wat wij ze aanbieden? Moeten wij ze de hele dag door cola aanbieden met als gevolg dat ze meer gezondheidsrisico's hebben?

  • Carolien Oldenkamp [deskundige infectiepreventie, STIP] 09-01-17

    Hallo Mary,

    In het kader van infectiepreventie houden wij ons aan de landelijke richtlijnen van de Werkgroep Infectie Preventie. Vanwege de besmettelijkheid van sommige ziekten moet je mensen 'beperkingen' opleggen om zo de grote groep eromheen te beschermen tegen besmetting.

    Het zou natuurlijk ook zeer vervelend zijn dat jullie in de zorg vele maatregelen treffen rondom een cliënt, die vervolgens overal naar de toilet gaat, geen handen wast en helaas nog even moet overgeven in de huiskamer...... Zo de gehele woongroep blootstelt aan het virus!

    De strenge infectiepreventiemaatregelen zijn noodzakelijk! Daarnaast is het natuurlijk belangrijk dat we dit alleen doen indien noodzaak, dus geen mensen op kamer houden die alleen drager zijn van een resistente bacteriën, waarbij je verspreiding kunt tegengaan bij de zorgmomenten en extra handenhygiëne door cliënt.

    iIfectiepreventie op maat!

    Heb je vragen, kun je vast terecht bij jullie eigen deskundige infectiepreventie. Succes!!

  • Mary 02-01-17

    Bij het Noro virus mogen bij ons in het verpleeghuis de cliënten niet van de afdeling af tenzij ze rechtstreeks naar buiten gaan. Ook mogen cliënten die de verschijnselen van het Noro virus hebben niet hun kamer af.

    Dit gebeurd ook bij besmettelijke ziekten in het ziekenhuis.

    Mag dit eigenlijk wel?