Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Vrijheidsbeperking

Verantwoord gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen

Als je alles binnen je mogelijkheden hebt geprobeerd, maar er blijft sprake van ernstig gevaar of risico voor de cliënt of andere cliënten, mag je een vrijheidsbeperkende maatregel inzetten (N.B. Volgens de huidige wetgeving mag dit alleen op een BOPZ-aangemerkte locatie of afdeling). Deze beslissing moet multidisciplinair genomen worden en de behandelend arts is eindverantwoordelijk voor het nemen van dit besluit.

Stappenplan voor de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen

Om een zorgvuldige afweging te maken bij de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen, volg je  het volgende 5-stappenplan.

Stap 1. Constateren van gevaar of risico

  • Bespreek met de cliënt en/of cliëntvertegenwoordiger wat er aan de hand is en hoe ernstig het gevaar of risico is. De arts bespreekt de observaties en conclusies van en met de betrokken disciplines.
  • Bespreek de voor- en nadelen van een vrijheidsbeperkende maatregel voor de cliënt. Als er geen gevaar of risico is, is er geen acceptabele reden voor vrijheidsbeperkende maatregelen.

Stap 2. Voorbereiden van een besluit

Denk na over en bespreek de volgende vragen.

  • Wat is de minst ingrijpende maatregel voor deze cliënt, die het beste past bij de situatie?
  • Wat zijn de negatieve gevolgen van de maatregel? Is dit in verhouding met het gevaar of risico?
  • Zijn er minder ingrijpende alternatieve oplossingen?
  • Is er voldoende met collega’s en andere disciplines overlegd?

Stap 3. Toestemming vragen aan de cliënt/vertegenwoordiger

De behandelaar is eindverantwoordelijk voor de inzet van een vrijheidsbeperkende maatregel. Voor elke maatregel moet de cliënt of zijn wettelijk vertegenwoordiger toestemming geven. De behandelaar is verantwoordelijk voor het vragen van toestemming.

Stap 4. Toepassen van de gekozen interventie

Leg de afspraken vast. Spreek af hoe lang je een maatregel toepast en wanneer je gaat evalueren. Pas de maatregel deskundig en verantwoord toe.

Stap 5. Evaluatie

Evalueer op het afgesproken tijdstip de volgende punten.

  • Is het gevaar/risico geweken?
  • Wat zijn de effecten van de maatregel?
  • Kunnen we ermee stoppen?
  • Zijn er nu ideeën over verbeteringen in de zorg die een alternatief kunnen zijn voor het toepassen van deze vrijheidsbeperkende maatregel?

Bij het evalueren moeten alle stappen opnieuw worden doorlopen.

Stappenplan Zorg en Dwang

In het wetsvoorstel Zorg en Dwang wordt gewerkt met een getrapt beslissingsmodel: als de zorgbehoefte verandert en onvrijwillige zorg lijkt nodig, moeten zorgorganisaties steeds meer deskundigheid inschakelen om te kijken hoe ze de zorg vrijwillig kunnen houden. Bekijk dit Stappenplan Zorg en Dwang op Zorg voor Beter. 

Rapporteren

Een toegepaste vrijheidsbeperkende maatregel moet vastgelegd worden. Rapporteer niet alleen de maatregel zelf, maar beschrijf ook de reden voor de toepassing en welke alternatieven zijn overwogen of uitgeprobeerd.

Dit is niet alleen bedoeld om verantwoording af te leggen, maar ook om terug te kunnen kijken. Het komt namelijk nog te vaak voor dat maatregelen worden toegepast zonder dat iemand nog weet waarom. Bijvoorbeeld doordat er veel personeelswisselingen zijn geweest. Dit is een slechte zaak. Zorgmedewerkers moeten weten waarom ze een vrijheidsbeperking toepassen, zodat ze ook kunnen toetsen of dat nog steeds nodig is.

Voor een goede evaluatie van de maatregel is het ook belangrijk dat zorgmedewerkers dagelijks rapporteren of de maatregel het gewenste effect heeft.

Bepaalde maatregelen zijn bij de ene cliënt wel vrijheidsbeperkend en bij de andere cliënt niet. Het is belangrijk om dit duidelijk vast te leggen. Denk aan een tafelblad op een rolstoel. Voor een cliënt met een halfzijdige verlamming is dit een comfortmaatregel, die de vrijheid en zelfredzaamheid van de cliënt vergroot. Er is hier geen sprake van vrijheidsbeperking. Echter bij een cliënt met valgevaar, die je met behulp van een tafelblad in de stoel wilt houden, is dezelfde maatregel wel degelijk een beperking van de vrijheid. Het is belangrijk dat uit de rapportage duidelijk wordt wat de reden van toepassing is en of er sprake is van een vrijheidsbeperkende maatregel.

Evalueren

Na het inzetten van een vrijheidsbeperkende maatregel is het van belang om met alle betrokkenen af te spreken wanneer en hoe wordt geëvalueerd. Bij de evaluatie wordt nagegaan  of het besluit goed is geweest en of de situatie nog steeds dezelfde is.

Bij een middel of maatregel ter overbrugging van een noodsituatie moet zo snel mogelijk, maar in ieder geval binnen 7 dagen, geëvalueerd worden of deze maatregel al dan niet moet worden voortgezet.  Andere maatregelen worden  minimaal elke 3 maanden geëvalueerd.

De verantwoordelijkheid voor de evaluatie ligt bij de BOPZ-arts  die toeziet op de juiste toepassing van de middelen en maatregelen. Het multidisciplinaire team heeft  een belangrijke rol, want zij voeren de evaluatie feitelijk uit.

Bij het evalueren van een vrijheidsbeperkende maatregel worden alle stappen van de besluitvorming nog een keer doorlopen. Betrokkenen controleren of de stappen zorgvuldig zijn uitgevoerd en of er inmiddels iets in de situatie gewijzigd is.

  • Stap 1
    Beoordeling  of het een juiste beslissing was om de maatregel in te zetten. Vervolgens moet opnieuw worden bekeken of de motivatie voor de vrijheidsbeperkende interventie goed onderbouwd is en of er sprake is van gevaar of risico.
  • Stap 2
    Zijn er veranderingen in de cliëntsituatie, die mogelijkheden geven tot minder ingrijpende maatregelen of die de afweging gevaar-gevolgen in een ander daglicht stellen. In moeilijke situaties kunnen wellicht psychologen of verpleegkundig specialisten helpen het gedrag te verklaren en samen met het begeleidende team te zoeken naar alternatieven.
  • Stap 3
    Nagaan of de cliënt wilsbekwaam is en of zijn eventuele verzet is afgenomen. Ga ook na of de cliënt zich juist verzet tijdens de toepassing van de maatregel.
  • Stap 4
    Bekijk  of de toepassing nog steeds door bekwame zorgmedewerkers wordt toegepast en of er scholing nodig is voor de zorgmedewerkers.

Bron

  • Werkboek Leven in vrijheid, werken aan vrijheid, Sting 2008 en handreiking ActiZ
  • Handreiking Verantwoord gebruik van vrijheidsbeperkende interventies, Arcares 2004

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Marjolein van Vliet [adviseur onvrijwillige zorg/vrijheidsbeperking, Vilans, Utrecht] 02-12-14

    Ik ben niet op de hoogte van instructiefilmpjes. Leveranciers van deze producten moeten hierin voorzien. Maar we zijn al jaren bezig om het gebruik van onrustbanden te stoppen, dus ik zou dit in het onderwijs niet teveel aandacht geven. Vilans heeft een kennisbundel vrijheidsbeperking voor het onderwijs ontwikkeld. Daarin voorbeeldlessen, achtergondinformatie, casuistiek ed. Vilans heeft wel een DVD met filmpjes over de ouderenzorg en gehandicaptenzorg. Er zit een lesbrief bij. zie http://www.zorgvoorbeter.nl/ouderenzorg/vrijheidsbeperking-Leren-Materialen.html

  • Mirjam vd brand [Projectleider elearning en skillslab, Dichterbij, Gennep] 02-12-14

    Ik ben voor opleidingen voor zorgprofessionals op zoek naar instructiefilmpjes mbt vrijheidsbeperkende middelen en maatregelen. Vaardigheden oefenen, als het zich ondanks aandacht preventief gedrag, toch aandient bijv. Hoe leg ik verantwoord een fixatieband aan. Filmpjes die stap voor stap laten zien wT te doen! Voor oneline leren, zelfregie bij medewerkers voor professionalisering...weet iemand of de instructiefilmpjes voor oefenen/ leren vaardigheden op gebied van vrijheidsbeperkende middelen en maatregelen er zijn? Zoja, waar te vinden, ervaringen met inzet ervan? Zonee, zijn ze inde maak? Etc. Alvast dankjewel

  • Joris [HBO-V, Amarant, Ulvenhout] 19-10-14

    Goededag,

    Ik momenteel bezig met mijn afstudeerproduct. Deze is gericht op het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Zijn de bovenstaande stappen nog actueel of is er een andere site waar ik terecht kan?

    Mvg,

    Joris Peters