Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Vrijheidsbeperking

Afbouwen van bestaande maatregelen

Veel cliënten worden al in hun vrijheid beperkt, soms al jarenlang. Het afbouwen van bestaande vrijheidsbeperkende maatregelen is in veel gevallen mogelijk, maar er is geen standaard oplossing die voor iedereen geldt. Elke cliënt heeft een ander verhaal en dus andere ondersteuning nodig. De cliënt en zijn omgeving zijn de sleutel in het terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Bekijk dus elke situatie apart, maar wel volgens dezelfde methodische aanpak voor het afbouwen van bestaande vrijheidsbeperkingen.

Stap 1. De huidige situatie analyseren

Begin met het analyseren van de huidige situatie met de cliënt en de familie of wettelijk vertegenwoordiger. Doe dit samen met meerdere disciplines waarbij vragen worden gesteld als:

  • waarom is deze maatregel ooit ingezet?
  • waar komt het risico (bijvoorbeeld op vallen of agressie) vandaan?
  • wat betekent dit gedrag van de cliënt? Gedrag heeft vrijwel altijd een reden, het is een uiting van een gevoel van onveiligheid, van verzet tegen de zorg of de zorgomgeving.

Deelnemers van het Zorg voor Betertraject gebruikten het formulier afbouw MDO (pdf, 76 kb) als leidraad voor het multidisciplinaire overleg.

Stap 2. Op zoek naar alternatieven

Behoeften van cliënten serieus nemen en goed omgaan met verzet van cliënten tegen de zorg of  behandeling is belangrijk voor hun kwaliteit van leven. Als je iemands gedrag begrijpt, is het vaak mogelijk om creatieve oplossingen te vinden die minder ingrijpend en vaak net zo effectief zijn als een vrijheidsbeperkende maatregel. Ook is het goed  om het levensverhaal van de cliënt kennen. Waar vindt de cliënt ontspanning in, wat vond hij altijd leuk om te doen, waar heeft hij plezier in? Deze informatie helpt bij het zoeken naar een alternatief voor de vrijheidsbeperkende maatregel.

Er zijn tegenwoordig veel alternatieven beschikbaar. Om een goede keuze te kunnen maken is het belangrijk om op de hoogte te zijn van de mogelijkheden. Alternatieven zijn in te delen in 5 categorieën.

  • Andere bejegening en benadering (minder drang, tijden aanpassen op wensen cliënt, meer/minder/andere activiteiten).
  • Aanpassingen in omgeving (loopcircuit, meer/minder prikkels, beeldmateriaal in bewegwijzering).
  • Materiële alternatieven (laag-laagbed, bedbox).
  • Aanbieden van activiteiten of middelen die onrust verminderen, bijvoorbeeld snoezelen, ballendekens.
  • Domotica (uitluistersysteem, sensor, camera, belmat).
    Let op: hoewel domotica kan dienen als alternatief voor fixatie en andere traditionele ‘harde’ vormen van vrijheidsbeperking, is het goed te beseffen dat toezichthoudende domotica primair gericht is op het begrenzen en beveiligen van de cliënt. In veel gevallen is domotica dus ook in zekere mate vrijheidsbeperkend en inzet hiervan vraagt om een zorgvuldige afweging. Het VU Medisch Centrum heeft een handreiking ontwikkeld die zorginstellingen beoogt te ondersteunen bij een zorgvuldige en verantwoorde toepassing van domotica. Zie Leren - Materialen.

Meer informatie over alternatieven leest u in het boekje Ruim 80 alternatieven voor vrijheidsbeperking in de zorg (pdf), ook te bestellen via de webwinkel van Vilans.

Stap 3. Plan van aanpak opstellen

Probeer het gekozen alternatief uit. Stel een plan op en maak afspraken met collega’s en familie, vrijwilligers en de wettelijk vertegenwoordiger. Observeer en rapporteer wat het effect is van het alternatief.

Stap 4. Alternatieven evalueren

Evalueer het alternatief en bepaal of de nieuwe aanpak beter aansluit bij de behoeftes van de cliënt. Of zoek met het (multidisciplinaire) team verder naar alternatieven.In een aantal gevallen zal blijken dat een vrijheidsbeperkende maatregel gestopt kan worden zonder alternatief. Sommige alternatieven zijn zelf ook vrijheidsbeperkend. Kies dan de maatregel die het verst van het lichaam af staat. Over het algemeen is dat de minst vrijheidsbeperkende maatregel. Wellicht is het op termijn wel mogelijk om de vrijheidsbeperking volledig uit te bannen.

Inschakelen van experts

Als het u niet lukt om een maatregel af te bouwen of u ziet geen mogelijkheden meer voor alternatieven dan kunt u een expert inschakelen. Bijvoorbeeld via het Centrum voor Consultatie en Expertise. Het CCE heeft een uitgebreid netwerk van deskundigen die voor individuele gevallen, advies op maat bieden en kunnen helpen bij de uitvoering ervan.

Advies en begeleiding van Vilans

Vilans geeft advies en begeleiding bij het afbouwen van vrijheidsbeperkende maatregelen binnen een zorginstelling. In deze verbetertrajecten kijkt Vilans samen met de zorginstelling wat er nodig is om te veranderen en hoe deze verandering gerealiseerd kan worden. Lees meer hierover op de website van Vilans: Thema Vrijheidsbeperking.

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Marjolein van Vliet [projectleider, Vilans, Utrecht] 23-11-15

    Hartelijk dank voor deze tip. We verzamelen de nieuwe alternatieven voor een volgende versie van de alternatievenbundel. Laat het ons vooral weten!

  • Hilly de Haan-Rijpma [Verpleegkundig specialist ouderengeneeskunde, ZuidOostZorg, Drachten] 18-11-15

    Binnen ZuidOostZorg hebben wij het denken over alternatieven voor vrijheidsbeperking hoog op de agenda staan. Nu zijn er binnen onze organisatie nog een aantal cliënten die een jumpsuit droegen (sluiting aan de achterzijde), vanwege het uitdoen van nachtkleding, het nat/koud worden daardoor en het smeren met ontlasting. Op proef hebben we deze jumpsuits omgedraaid en beoordeeld of cliënten dan ook de neiging hadden om zich uit te kleden. Was dit niet het geval, dan was de volgende stap opnieuw een gewone pyjama proberen. Indien dit wel weer leidde tot het uitkleden ed., dan zetten we een ‘onesie’ in. Dit is een soort jumpsuit met daarbij de rits aan de voorzijde, zodat cliënt(e) wel bij zijn eigen lichaam kon komen, mocht hij/zij dit willen (zonder koordjes aan halszijde/ mouwen of broekspijpen). De ‘onesie’ is een minder forse vrijheidsbeperking dan de jumpsuit, maar geeft in individuele gevallen wel het effect dat men zich niet gaat uitkleden met alle gevolgen van dien. Misschien kan dit alternatief voor een jumpsuit opgenomen worden in de alternatievenbundel.