Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Medicatieveiligheid

Afspraken over dubbele controle maken

Het verkeerd toedienen van medicijnen brengt risico’s met zich mee. Het risico op blijvend letsel bij verkeerde dosering of toediening verschilt, afhankelijk van het medicijn. Ook is de ene toedieningsweg risicovoller dan een andere. Dubbele controle van de medicatie is belangrijk voor de veiligheid, met name bij risicovolle medicatie.

Wanneer moet dubbele controle plaatsvinden?

Bij medicatie, die geleverd wordt in de GDS, vindt de eerste controle plaats door de apotheker. De tweede controle wordt uitgevoerd door de medewerker die de medicatie toedient. Deze geneesmiddelen hoeven bij het toedienen dus niet dubbel gecontroleerd te worden – de eerste controle is al gedaan.

Geneesmiddelen die niet zijn verpakt in een geneesmiddeldistributiesysteem (GDS), moeten in beginsel dubbel gecontroleerd worden. Om het werkbaar te houden, en omdat er verschil is in mate van risico, heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) gesteld dat dubbele controle nodig is, tenzij de medicatie naar het oordeel van de apotheker een acceptabel gering risico vormt bij verkeerde dosering. Het is dus van belang om te weten welke medicatie risicovol is bij verkeerde dosering. Dit noemen we de risicovolle medicatie. Die moet dus dubbel worden gecontroleerd.

De bedoeling is dat in de lokale situatie afspraken worden gemaakt over de geneesmiddelen die dubbel worden gecontroleerd. Om dit overleg te faciliteren, heeft de KNMP in afstemming met het Platform medicatieveiligheid een lijst samengesteld van risicovolle medicatie. Op de lijst staan geneesmiddelen met een nauwe therapeutische breedte, orale oncolytica en insulines. Deze lijst ‘dubbel paraferen’ kan worden gebruikt als uitgangspunt voor het lokale overleg over de dubbele controle. De lijst staat op de website van KNMP onder stap 5 'Toedienen en registreren' onder de titel 'dubbel te paraferen geneesmiddelen-lijst'. De medicatie op deze lijst wordt gemarkeerd op de toedienlijst die door de apotheker wordt aangeleverd, zodra gewerkt wordt met het landelijke uniforme format van de toedienlijst. Ook de toelichting op deze lijst is op deze website te vinden.

Opiaten staan niet op lijst 'dubbel paraferen', omdat zij geen onacceptabel risico vormen bij een verkeerde dosering. Bij opioïden speelt meer het gevaar van misbruik dan van verkeerd gebruik. Het gaat in dit geval meer om de veiligheid van de zorgmedewerker dan van de cliënt. De zorgmedewerker moet aannemelijk kunnen maken dat zij de opioïd aan de cliënt heeft gegeven en niet de opioïden voor haar zelf heeft opgespaard. Er moet een systeem zijn die de zorgmedewerker het ‘bewijs’ in handen geeft dat zij het opioïd heeft gegeven. Als de apotheek de opiaten heeft geleverd aan de zorginstelling, is de zorginstelling verantwoordelijk voor de opiaten en een zorgvuldige procedure omtrent distributie en het bewaren hiervan.

Wijze van uitvoeren

In de thuiszorg is het beduidend ingewikkelder dan in de intramurale sector om de tweede check vorm te geven. Toch is het belangrijk om vanwege de veiligheid een manier te bedenken waarop de tweede check uitgevoerd kan worden.
De volgende oplossingen zijn denkbaar:

  • Allereerst kan de cliënt zelf of zijn mantelzorger de controle doen. De cliënt of mantelzorger moet dan worden geleerd wat zij moeten controleren.
  • Check met een collega via een foto met de mobiele telefoon.
  • Check met een telefonische achterwacht.

Bij injecties en infuus:

  • Degene die berekeningen voor verdunningen en oplossingen heeft uitgevoerd belt een (bekwame) collega met het verzoek een herberekening uit te voeren ter controle.
  • Degene die de druppelsnelheid voor een infuus heeft berekend en de infuuspomp heeft ingesteld belt een (bekwame)collega met het verzoek de druppelsnelheid nog eens te berekenen en de instelling van de infuuspomp te controleren op basis hetgeen afgelezen wordt op de pomp.
  • Maak foto (van de instelling van de pomp) met mobiele telefoon, PDA en mail de gegevens naar een collega voor een check.
  • Gebruik de webcam voor de controle van de infuusbehandeling thuis.

De zorgorganisatie dient een procedure te hebben voor hoe bepaald wordt op welke wijze de dubbele controle plaatsvind. Definitieve afspraken over uitvoering van de dubbele controle in de individuele situatie worden vastgelegd in het cliëntdossier.

Geen dubbele controle mogelijk?

Er kunnen situaties zijn waarin niet efficiënt te organiseren is dat er dubbele controle gedaan wordt. Bijv. in situaties waar medewerkers individueel werken (zoals thuiszorg, of kleinschalig wonen). Of situaties waarin de dubbele controle zodanig 'ingewikkeld' wordt, dat het afleidt van de handeling zelf en daardoor niet bijdraagt aan de veiligheid (bijv. bij gebruik van bepaalde technieken hulpmiddelen voor controle op afstand). Als er niet doelmatig en veilig een dubbele controle gedaan kan worden, dan kan er – als uiterste - voor worden gekozen geen dubbele controle te doen.
De zorgaanbieder heeft immers óók de verantwoordelijkheid op basis van de Kwaliteitswet om doelmatig zorg te verlenen.

Dat er dan geen dubbele controle wordt gedaan, is dan een risico dat genomen wordt. Het leven is immers nooit geheel zonder risico’s. Belangrijk is dat dit bewust gebeurt: leg vast welke overwegingen er zijn, waarom een dubbele controle niet lukt, met wie is overlegd etc. Laat het dus niet lichtvaardig achterwege! Relevant is ook dat is overlegd op management / bestuurlijk niveau van de zorgorganisatie - het bestuur is immers uiteindelijk verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg en de keuzes die worden gemaakt.

Vervolgens is van belang om na te gaan hoe, gegeven de situatie, toch zo veilig mogelijk de medicatie kan worden toegediend. Bijv. in de procedure vastleggen dat een medewerker zichzelf dubbel controleert, hardop uitspreekt wat hij toedient, etc.

Zie ook de uitgangspunten in de Veilige principes in de Leeswijzer, samengevat: wees bewust van risico’s en probeer deze zoveel mogelijk te voorkomen, in te perken of acceptabel te maken; gebruik het gezonde verstand en handel met inachtneming van redelijkheid en billijkheid, communiceer en maak afspraken en leg deze vast.
Het gaat altijd om afwegen van het risico ten opzichte van wat het dubbel checken vraagt. Uiteindelijk is dit het beleid van de organisatie. 'Hoe heilig is veilig' of neem je weloverwogen bepaalde risico's? Dan scoor je dus op bepaald risico, maar is dat een keuze die je maakt.
(Bron: FAQ’s bij Veilige Principes)

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Stefan van der Vliet [leerling verpleegkundige, Zuid-Scharwoude] 31-05-17

    Hallo,

    Ik ben voor een opdracht van school aan het onderzoeken hoe de wet omtrent dubbele medicatie in elkaar zit. Hierbij zou ik graag willen weten sinds wanneer wij landelijk zijn gestart met de GDS zakjes en ook met het verplicht dubbel paraferen van risicovolle medicatie. Ik kan daar vrijwel niks over vinden. Vanuit mijn collega's die al jaren lang in het vak zitten was het vroeger heel anders. Toen moest je alleen per persoon aftekenen i.p.v. per medicatie en werd er ook niet dubbel geparafeerd.

    Zou iemand mij kunnen vertellen sinds wanneer wij daar in Nederland mee gestart zijn?

    Alvast bedankt.

    Met vriendelijke groet,

    Stefan

  • Gerda [adviseur, V&VN, Utrecht] 23-05-17

    De door jou beschreven middelen zijn geen geneesmiddelen en hoeven dus geen dubbel controle.

    de procedure is heel onveilig en dat mag je met medicatie nooit op deze wijze doen. zie verschillende vragen over zelf-zorg-medicatie en dubbele controle op deze site

  • Carla [verzorgende, Wijkzorg, Hoofddorp] 18-05-17

    Is het nodig als familie van een dementerende cliënt zelf magnesium en vitaminen tablet kopen en aan ons vragen die te geven. Dat collega 1 deze uitzet en collega 2 deze geeft als een soort dubbele controle. Het probleem is dat de 1e collega het uit de bestaande potjes haalt en het in een ander potje, waar niets opstaat, doet en collega 2 het daaruit haalt en geeft. In mijn ogen een beetje onnodig+ dat collega 2 eigenlijk niet kan zien wat hij of zij geeft.

  • Gerda van Brummelen [adviseur, v&vn, Utrecht] 16-03-17

    Beste Betsie,

    Het klopt wat je zegt, bij dubbel controle plaats de 2e controleer eerst de handtekening voor controle op medicijn en hoeveelheid.

    De volgende handeling is dat de 1e medewerker de medicatie gaat toedienen en tekent daarna pas af op de toedienlijst.

  • Gerda van brummelen [Adviseur, V&VN, Utrecht] 07-03-17

    Het klopt helemaal dat je nooit cliëntgegevens mag delen via je privé telefoon, dit moet via een beveiligde server van bv je organisatie en dat gaat vaak via telefoons die door de werkgever ter beschikking worden gesteld

  • Jessica [VIG, Thuiszorg Groot Gelre, Arnhem] 07-03-17

    Het mailen van een foto met persoonlijke informatie is toch een onveilige manier om met patiëntengegevens om te gaan? Bij onze organisatie wordt het beleid aangepast. Een foto wordt dan gedeeld via het medewerkerportaal (beveiligde server).

  • Betsie ten Barge [verpleegkundige, Savee, Neede] 02-03-17

    Er wordt toch afgetekend nadat de cliënt de medicatie heeft ingenomen? in de praktijk betekent dit dat eerst de 2e persoon ( controleur) parafeert en dat de eerste persoon parafeert wanneer het middel is toegediend

  • Gerda van Brummelen [Adviseur, V&VN, Utrecht] 28-02-17

    Dit mag een helpende mag ook de 2e paraaf zetten.

    Het gaat erom dat er kritisch wordt meegekeken naar de hoeveelheid medicatie die moet worden gegeven, bv bij insuline.

    De 1e persoon is volledig verantwoordelijk dus, juiste persoon, juiste middel, juiste hoeveelheid, observatie van de cliënt of deze in normale conditie is enzzz En deze persoon tekent ook daarvoor af.

    De 2e persoon tekent af voor het feit dat hij de hoeveelheid heeft gecontroleerd die de 1e persoon (die wel bevoegd en bekwaam moet zijn) gaat toedienen.

  • Tonny Bloo [opleidingsadviseur, VVT, Huizen] 25-01-17

    Mag een helpende Zorg & Welzijn de 2e controle uitvoeren wanneer een VIG-er niet aanwezig is?

  • Jonneke Bodzinga [gespecialiseerd verpleegkundige zorgtechnologie, Beweging 3.0, Amersfoort] 18-01-17

    Ik ben heel benieuwd op het antwoord op de vraag van Rianne op 14-11-16, kan hier een reactie op gegeven worden?

  • Gerda van Brummelen [adviseur, V&VN, Utrecht] 10-01-17

    Beste Lies,

    Dit mag, een cliënt mag, als hij/zij het kan ook de 2e paraaf zetten.

    het gaat erom dat er kritisch wordt meegekeken naar de hoeveelheid medicatie die moet worden gegeven, bv bij insuline.

    De 1e persoon is volledig verantwoordelijk dus, juiste persoon, juiste middel, juiste hoeveelheid, observatie van de cliënt of deze in normale conditie is enzzz En deze persoon tekent ook daarvoor af.

    De 2e persoon tekent af voor het feit dat hij de hoeveelheid heeft gecontroleerd die de 1e persoon (die wel bevoegd en bekwaam moet zijn) gaat toedienen.

  • Lies [Leerling verpleegkundige] 17-12-16

    Wij hebben een locatiemanager die (zonder zorg achtergrond) mee tekent voor opiaten (2e paraaf) en ook de controle doet of er is afgetekend. Ik heb altijd gedacht dat de 2e paraaf (binnen oudere zorg in een instelling) door een gediplomeerde moest gebeuren met min. VIG opleiding, of zit ik ernaast?

  • Rianne [verzorgende IG, kleinschalig wonen, noordoostpolder] 14-11-16

    Fraxiparine, heparine, fraxodi staan niet op lijst met dubbel te parafreren medicatie. Vilans protocol vraagt echter wel om dubbele check. Bij kant- en klaar injectie die volledig toegediend wordt, doet apotheek de eerste controle. Maar als er een halve injectie voorgeschreven wordt is dan dubbele controle nodig? Vilans lijkt voor te schrijven van wel, volgens lijst IGZ valt bovengenoemde medicatie niet onder dubbel te parafreren medicijn. Wat is nu de richtlijn?

  • Gerda van Brummelen [adviseur, V&VN, Utrecht] 02-04-15

    Maak altijd de aantekening op de toedienlijst dat de bewoner de medicatie niet heeft ingenomen.

    Dus niet doorstrepen als je de medicatie later vindt, dan heb je nl afgetekend terwijl het nog niet ingenomen was.

    Let op inspectie let hier echt streng op, doorstrepen = in hun ogen afgetekend voordat je hebt toegediend!

    Aftekenen op de toedienlijst staat echt voor toedienen en ingenomen.

  • Corry [verpleegkundige, zorggroep Manna, Hengelo] 23-03-15

    Als een cliënt de medicijnen niet wil slikken, mag een verzorgende dit niet stiekem (bijvoorbeeld verstopt in het eten) geven. Dat mag alleen als er een noodsituatie is (volgens de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)) of als de cliënt of diens wettelijk vertegenwoordiger daarvoor toestemming heeft gegeven (Wet Zorg en dwang). Overleg met de arts en regelmatige evaluatie is van belang. De toestemming moet altijd vermeld staan in het zorgleefplan.

    Rapporteer, MIC, evalueer dit met de contact verzorgende, ga in gesprek want wat is de werkelijke reden dat de cliënt de medicatie niet wil innemen (er zijn vele mogelijkheden, is het te onrustig, vindt de cliënt het vies, is de medicatie wel nodig, voelt de cliënt dwang, wil de cliënt een ander tijdstip, begrijpt de cliënt waar de medicatie voor nodig is etc.)? Stel zo nodig het zorgplan bij.

    Observeer de cliënt want deze krijgt de benodigde medicatie niet

  • johanna [leerling vp, evean, amsterdam] 17-03-15

    Wie is verantwoordelijk wanneer een cliënt de medicatie weigert als in het zorgplan staat " let op inname"?

  • Dominique 09-12-13

    Harriet en Herma bij de medicatie app wordt er digitaal geaccordeerd (2e paraaf) door medewerker die te herleiden is d.m.v. foto of personeel nummer. Diegene die toedient/aanreikt zet een paraaf op toedienlijst dit samen is de dubbel check en terug te vinden.

  • Dominique 09-12-13

    Dubbel controle kan heel goed worden uitgevoerd m.b.v. de medicatie app op de telefoon Antroid (zijn bezig ook voor IOS Apple) De dubbel controle wordt opgeslagen in een beveiligde database. Hier kan je als organisatie zien hoe de voortgang gaat en als IGZ erom vraagt altijd terug te vinden per cliënt wie dubbel controle heeft uitgevoerd. Past in de wetgeving t.a.v. privacy.

    De dubbel check voer je uit omdat er minder risico is dat de cliënt "verkeerde "dosering krijgt t.a.v. risicovolle medicatie. Natuurlijk Mart kan er altijd misbruik gemaakt worden maar waar blijft onze deskundigheid?

    Diegene die de dubbel check uitvoert behalve cliënt/mantelzorger moet zelf wel bekwaam zijn in het aanreiken/toedienen van medicatie.

    Vele apotheken werken al met mogelijkheid voor dubbel paraferen op toedienlijst. Hopelijk als het landelijke format er is kan het altijd, met uitzondering voor eigen beleid buiten de landelijke lijst risicovolle medicatie.

  • j.stoop 08-12-13

    Hallo Francisca, binnen onze organisatie zijn we afgelopen maand druk doende geweest om de dubbele controle bij de vastgestelde risicovolle medicatie te implementeren.

    Voor de cliënten die zelf de 2e controle kunnen uitvoeren hebben we een format opgesteld. Daarin hebben we vermeld dat de cliënt en/of de partner zelf de verantwoordelijkheid op de dubbele controle op zich nemen. Dit wordt aan het ZLP toegevoegd en tijdens elk MDO geëvalueerd. De persoonlijk begeleider bewaakt of de cliënt de 2e controle kan uitvoeren.

    We hebben binnen de organisatie afgesproken dat bovenstaande voldoet aan de criteria die de inspectie vereist. Een 2e paraaf is zo niet nodig. Bij de cliënten met cognitieve beperkingen wordt de dubbele controle uitgevoerd door de zorg. We hebben er wel voor gekozen om de verpleeghulpen te instrueren zodat zij eventueel ook de 2e controle kunnen uitvoeren.

    In de praktijk blijkt namelijk dat op woongroepen de 2e collega vaak een helpende is.

    Vanuit de medicatiecommissie hebben we een implementatieplan en een werkproces voor het uitvoeren van de dubbele controle geschreven.

    Middels een verplichte bijeenkomst hebben we onder het motto EEN TWEEDE PARAAF IS PAS GAAF de verzorgende handvatten aangereikt om bovenstaande in praktijk uit te voeren.

    Het is goed om te bemerken dat dit succes heeft gehad.

    Francisca ik bemerk dat ik door dat ik die 4 dagen vanuit Vilans in Utrecht actief bezig ben geweest met de veilige principes mijn opgedane know how door kan geven aan de organisatie.

    Gr.Jolanda Stoop