Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Medicatieveiligheid

Drie indicatoren medicatieveiligheid

Het Kwaliteitsdocument 2013 VV&T bevat drie indicatoren rond Medicatieveiligheid:

Medicijnincidenten (indicator 7.3)

Indicator

Percentage cliënten dat in de afgelopen dertig dagen te maken heeft gehad met een medicijnincident. Dit is het aantal cliënten dat de afgelopen dertig dagen te maken had met een medicijnincident, gedeeld door het aantal cliënten bij wie in de meetperiode is gemeten en voor wie de zorgorganisatie (een deel van) het beheer van de medicatie verzorgt.

Registratievragen

Met de volgende registratievragen wordt de situatie van de afdeling in kaart gebracht:

  • Verzorgt de zorgorganisatie (een deel van) het beheer van de medicatie van de cliënt: ja of nee?
  • Indien ja, had de cliënt de afgelopen dertig dagen te maken met een medicijnincident?
    • Ja
      • medicijn niet gegeven
      • verkeerde dosering gegeven
      • medicijn op verkeerd tijdstip gegeven
      • verkeerd medicijn gegeven
      • verkeerde toedieningswijze
    • Nee, geen van bovenstaande medicijnincidenten
    • Onbekend.

Toelichting medicijnincidenten

  • Indien de zorgorganisatie niet (een deel van) het beheer van de medicatie van de cliënt verzorgt, dan vallen het voorschrijven en toedienen van medicatie buiten de verantwoordelijkheid van de zorgorganisatie en zijn de verdere vragen ten aanzien van  medicijnincidenten niet van toepassing. Dit is bijvoorbeeld het geval als een cliënt in het verzorgingshuis zijn eigen huisarts heeft en de medicatie zelf inneemt zonder hulp. Als de zorgorganisatie wel een rol heeft in het voorschrijven óf beheren/uitdelen van de medicatie dan is het antwoord ‘Ja’ en worden de vragen wel beantwoord.
  • Het gaat hierbij om medicijnincidenten die zijn gerelateerd aan de zorgverlener. Incidenten die door toedoen van de apotheek of de cliënt zelf zijn voorgevallen (bijvoorbeeld medicijn niet ingenomen) horen niet bij bovengenoemde medicijnincidenten. Als dit voorkomt kan ‘Nee, geen van bovenstaande medicijnincidenten’ worden ingevuld.
  • De optie ‘Onbekend’ dient ingevuld te worden, als het niet bekend is of één van de genoemde medicijnincidenten heeft plaatsgevonden.
  • Voor het beantwoorden wordt gebruik gemaakt van:
    • het cliëntendossier
    • het geheugen van de verzorgende én de cliënt (indien mogelijk)
    • de MIC (Melding Incidenten Cliënten)-registratie.

Het gaat niet alleen om geregistreerde meldingen - bijvoorbeeld Melding Incidenten Cliënten (MIC) - maar ook om meldingen in het zorgleefplan en het geheugen van de cliënt en zorgverlener. Op die manier ondervinden zorgorganisaties die hun MIC-registratie op orde hebben, geen nadeel ten opzichte van organisaties die daaraan nog werken.

Het Kwaliteitskader stelt als norm dat een cliënt mag rekenen op adequate gezondheidsbescherming en -bevordering waarbij steeds goed wordt ingespeeld op veranderingen in het lichamelijk welzijn en de gezondheid. Het adequaat voorschrijven van medicatie hoort daarbij. Bij medicijngebruik is een zorgvuldig gekozen evenwicht tussen goed vaktechnisch handelen (zoals: geen fouten maken) en de wensen en voorkeuren van de cliënt/vertegenwoordiger van belang (bijvoorbeeld: liever onrust of pijn dan sufheid).

Terug naar boven

Gebruik antipsychotica (indicator 4.2)

Indicator 

Percentage cliënten dat in de afgelopen zeven dagen antipsychotica gebruikte.
Dit is het aantal cliënten dat de afgelopen zeven dagen antipsychotica gebruikte, gedeeld door het aantal cliënten bij wie in de meetperiode is gemeten en voor wie de zorgorganisatie (een deel van) het beheer van de medicatie verzorgt.

Registratievragen

Met de volgende registratievragen wordt de situatie van de afdeling in kaart gebracht.

  • Verzorgt de zorgorganisatie (een deel van) het beheer van de medicatie van de cliënt: ja of nee.
  • Zo, ja heeft de cliënt in de afgelopen zeven dagen antipsychotica ontvangen?
    • Nee
    • Ja
    • Onbekend
  • Als de cliënt antipsychotica heeft ontvangen, heeft de cliënt de diagnose delier, schizofrenie of psychotische stoornis
    • Ja, namelijk:
      • delier
      • schizofrenie
      • psychotische stoornis
    • Nee

Toelichting antipsychotica

  • Indien de zorgorganisatie niet (een deel van) het beheer van de medicatie van de cliënt verzorgt, dan vallen het voorschrijven en toedienen van medicatie buiten de verantwoordelijkheid van de zorgorganisatie en zijn de verdere vragen ten aanzien van antipsychotica niet van toepassing. Dit is bijvoorbeeld het geval als een cliënt in het verzorgingshuis zijn eigen huisarts heeft en de medicatie zelf inneemt zonder hulp. Als de zorgorganisatie wel een rol heeft in het voorschrijven óf beheren/uitdelen van de medicatie dan is het antwoord ‘Ja’ en worden de antipsychoticavragen wel beantwoord.
  • Onder antipsychotica worden geneesmiddelen verstaan die psychotische verschijnselen kunnen verminderen of doen verdwijnen. Indien degenen die de meting uitvoeren niet voldoende op de hoogte zijn van de stofnamen van antipsychotica, kan de apotheek mogelijk een oplossing bieden door lijstjes met merknamen aan te leveren. 
  • De diagnose delier, schizofrenie of psychotische stoornis moet door een arts zijn gesteld.

Onderbouwing

Antipsychotica worden met een terechte basis voorgeschreven bij de diagnose delier, schizofrenie en psychotische stoornis. Achtergrond van de indicator is de ervaring dat antipsychotica ook onterecht worden voorgeschreven bij ‘probleemgedrag’. Deze indicator is erop gericht om het voorschrijfgedrag van antipsychotica inzichtelijk te maken.

Het Kwaliteitskader stelt als norm dat een cliënt mag rekenen op adequate gezondheidsbescherming en -bevordering waarbij steeds goed wordt ingespeeld op veranderingen in het lichamelijk welzijn en de gezondheid. Het adequaat voorschrijven van medicatie hoort daarbij. Bij medicijngebruik is een zorgvuldig gekozen evenwicht tussen goed vaktechnisch handelen (zoals: geen fouten maken) en de wensen en voorkeuren van de cliënt/vertegenwoordiger van belang (bijvoorbeeld: liever onrust of pijn dan sufheid)

Verantwoordelijkheid zorgorganisatie

Indien de zorgorganisatie niets te maken heeft met het voorschrijven of beheren van de medicatie van de cliënt is deze ook niet verantwoordelijk te houden voor het terecht voorschrijven van medicatie. Als de organisatie de medicatie alleen uitdeelt (en niet voorschrijft) is de gedachte dat de rol van de zorgverlener verder gaat dan puur uitdelen. Zij moeten zicht hebben op de reden waarom medicatie is voorgeschreven en hebben de taak om eventuele problemen of opvallendheden die spelen rond de medicatie te signaleren en bespreekbaar te maken met de cliënt, vertegenwoordiger en huisarts. Op deze manier kunnen zij het terecht voorschrijven en adequaat gebruik van medicatie stimuleren. Dit sluit ook aan bij de norm die wordt gesteld in het Kwaliteitsdocument dat zorgverlener in staat is om adequaat samen te werken met collega’s, andere disciplines en mantelzorgers, zodat de continuïteit in zorg gewaarborgd is.

Terug naar boven

Psychofarmaca (indicator 4.2a)

Indicator

Deze indicator betreft een pilot en kan op vrijwillige basis door de zorgorganisaties gemeten en aangeleverd worden. NB: Het is niet verplicht om deze indicator te meten en aan te leveren. Aanleveren van deze indicator is alleen mogelijk via de invoermodule in de portal en niet via XML/ECD-aanleveringen.

  1. Percentage cliënten dat in de afgelopen zes weken psychofarmaca gebruikte
  2. Percentage cliënten dat in de afgelopen zes weken psychofarmaca gebruikte en waarbij voorafgaand aan de inzet van psychofarmaca aantoonbaar een (probleem)analyse is verricht van het gedrag van de cliënt.
  3. Percentage cliënten dat in de afgelopen zeven dagen psychofarmaca gebruikte en waarbij voorafgaand aan de inzet van psychofarmaca aantoonbaar een psychosociale of gedragsinterventie heeft plaatsgevonden.

Registratievragen

  • Verzorgt de zorgorganisatie (een deel van) het beheer van de medicatie van de cliënt?
    • Nee
    • Ja
  • Zo ja, heeft de cliënt in de afgelopen zeven dagen psychofarmaca ontvangen?
    • Nee
    • Ja
  • Indien ja, keuzemenu:
    A) bij probleemgedrag dat verklaard kan worden vanuit de aanwezigheid van een psychiatrische aandoening anders dan dementie: delier, psychotisch stoornis, depressie, angststoornis en slaapstoornis, anders nl.
    B) bij probleemgedrag (neuropsychiatrische symptomen) bij dementie: agitatie / agressie, hallucinaties / wanen, angst, depressieve symptomen, apathie, roepgedrag, constant aandacht vragen, seksueel ontremd gedrag en nachtelijke onrust / omkering dag-nachtritme
    C) off label voorgeschreven: zorgverlegenheidsbehandeling, veiligheid
  • Als de cliënt psychofarmaca heeft ontvangen, is voorafgaand aan de inzet van psychofarmaca een (probleem)analyse verricht van het gedrag van de cliënt?
    • Nee
    • Ja
  • Als de cliënt psychofarmaca heeft ontvangen, heeft voorafgaand aan de inzet van psychofarmaca een psychosociale of gedragsinterventie plaatsgevonden?
    • Nee
    • Ja

Toelichting

Deze indicator betreft een pilot en kan op vrijwillige basis door de zorgorganisaties gemeten en aangeleverd worden. NB: Het is niet verplicht om deze indicator te meten en aan te leveren. Aanleveren van deze indicator is alleen mogelijk via de invoermodule in de portal en niet via XML/ECD-aanleveringen. Definities en nadere toelichting treft u in het Handboek bij Kwaliteitsdocument 2013 (pdf).

Onderbouwing

Onderbouwing van deze indicator komt voor uit het Kwaliteitskader verantwoorde zorg 2010, Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en de Richtlijn Probleemgedrag 2008 van de NVVA.

Bron

Kwaliteitsdocument 2013, Verpleging, Verzorging en Zorg Thuis (pdf, Inspectie voor de Gezondheidszorg, Zorgverzekeraars Nederland, LOC Zeggenschap in zorg, augustus 2013).

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Gerda van Brummelen [adviseur, V&VN, Utrecht] 24-03-16

    Ik kan het niet exact vinden of er aparte regels zijn m.b.t. mic formulieren, maar ga er wel vanuit dat dezelfde termijn worden gehanteerd als voor het zorgdossier.

    voor toedienlijsten bv geld er een termijn van 2 jaar voor zorgdossier minimaal 5 jaar

  • Laura Leenders [Projectmedewerker zorg, Stichting wonen & zorg Glorieux, Eindhoven] 15-03-16

    Dag mevrouw van Brummelen,

    In onze organisatie zijn wij bezig met het optimaliseren van het proces rondom de incidentiemeldingen. We zijn erg benieuwd naar de gebruikelijke bewaartermijn van deze meldingen. Kunt u ons hier wellicht mee helpen?

    Hoor het graag.

    Met vriendelijke groet,

    Laura Leenders

  • Gerda van Brummelen [adviseur, V&VN, Utrecht] 29-01-15

    In principe vult degene die iets constateert de MIC in met een correcte beschrijving van de situatie.

    ik weet niet wat je precies bedoelt met "nieuwe regels 2015"

  • Patrick Dang [verzorgende IG 3, ZZPer, Vlissingen] 22-01-15

    Geachte heer, mevr, wat ik graag wil weten is het volgende: Als iemand medicatie heeft gegeven maar niet af heeft getekend op de medicatielijst en ziet dat als collega wie moet dan de MIC invullen?? Hier hebben we een discussie over gehad. En gaat dat dan volgens de nieuwe regels van 2015. IK hoop dat u mij hier een antwoord kunt geven.

    Mvg,

    Patrick Dang.