Zorgvoorbeter.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.

www.zorgvoorbeter.nl

Thema: Eten/Drinken

Wat te doen bij slikproblemen

Slikproblemen doen zich bijvoorbeeld voor wanneer iemand niet meer goed kan kauwen, het eten niet meer weg kan krijgen of zich telkens verslikt. Eten en drinken worden dan vaak bezigheden waar men tegenop gaat zien in plaats van een gezellige gebeurtenis. Als een cliënt slikproblemen heeft, ga dan samen met de cliënt na welke aanpassingen het slikken makkelijker maken.

Slikproblemen herkennen

Slikproblemen kun je herkennen aan:

  • verslikken, hoesten, kuchen tijdens het eten of drinken
  • speeksel, eten of drinken loopt uit de mond
  • moeite met het bewegen van de tong of met het kauwen
  • moeite met het inzetten van een slikbeweging
  • slechte coördinatie tussen ademhalen en slikken
  • achterblijven van voeding in de mond en wangen
  • kauwen of slikken doet pijn
  • smaakverlies of geen zin meer hebben in eten en drinken
  • erg langzaam eten
  • bijvoorbeeld alleen pap eten
  • snel moe worden bij eten of drinken
  • stem klinkt anders (borrelig, 'nat')
  • gevoel dat voedsel of medicijnen blijven steken in de keel of slokdarm (achter de borst)

Wat doen bij slikproblemen?

Als een cliënt slikproblemen heeft, ga dan samen met de cliënt na welke aanpassingen het slikken makkelijker maken. Aandachtspunten hierbij zijn de houding, eet- en drinkgerei en er zijn verschillende praktische adviezen.

  • Bespreek welk eten de cliënt wel of niet mag hebben (evt. in overleg met diëtist).
  • Leg uit welke sliktechnieken en welke houding het goed slikken bevorderen (evt. in overleg met logopedist, fysiotherapeut, ergotherapeut).
  • Vraag welke hulpmiddelen de cliënt gebruikt (evt. in overleg met logopedist of ergotherapeut).

Prettige houding

  • Rechtop zitten bij eten en drinken. Met het hoofd recht en bij voorkeur iets naar voren of opzij.
  • Wanneer rechtop zitten niet lukt: halfliggende houding of helemaal op de zij. Adviseer cliënt niet op de eventueel verlamde zijde te gaan liggen en nooit in (half) achteroverliggende houding te drinken.
  • Een cliënt die halfzijdig verlamd is maar wel rechtop kan zitten, geeft er over het algemeen de voorkeur aan om via de niet verlamde zijde van de mond te eten en te drinken.
  • Adviseer de cliënt tot tien minuten na de maaltijd rechtop te blijven zitten.

Eet- en drinkgerei

  • Een laag kopje, beker of glas, of een plastic beker als een gewone beker of kopje te zwaar is. Het gebruik van een tuitbeker of rietje bij slikstoornissen wordt over het algemeen afgeraden. Ze geven 'snelheid aan een slok' waardoor de verslikkans toeneemt. Het gebruik van een schuine beker waardoor het hoofd rechtop kan blijven tot en met de laatste slok wordt meestal als prettig ervaren. Zie instructiefilm Goedgebruik.nl.
  • Gebruik een lange smalle (doseer)lepel of dessertlepel met ronde vorm om drinken en eten te geven.
  • Een warmwaterbord houdt de maaltijd warm als de cliënt langzaam eet. Koud eten kan ook een reden zijn om een maaltijd te weigeren.

Praktische adviezen

  • Adviseer de cliënt met slikstoornissen niet in zijn eentje te eten of te drinken, maar dat er altijd iemand in de buurt is.
  • Ken de wensen van de cliënt (in groep eten of alleen op de kamer).
  • Een rustige omgeving, die niet teveel afleiding biedt. Niet onnodig tegen de cliënt praten, moedig wel aan tot slikken of openen van de mond.
  • Het gebit moet zo goed mogelijk vast zitten in de mond; gebruik eventueel kleefpasta. Verwijs cliënt zo nodig naar tandarts of prothesemaker. Laat cliënt een loszittend gebit tijdens het eten/drinken uit de mond nemen.
  • Laat cliënt kleine hapjes en slokjes nemen en deze zelf van de lepel of vork afhappen, vooral als de cliënt snel moe is.
  • Geef eventueel aanwijzingen voor het slikken: 'tong tegen gehemelte zetten, lippen sluiten en slikken'.
  • Bied niet tegelijk drinken én eten aan. Soep met vulling, drinken bij een maaltijd, koekje bij de koffie, medicijnen met water enz. is eten en drinken tegelijk. Vermijd deze combinatie als dit mogelijk is.
  • Ga bij het geven van hulp bij het eten op ooghoogte zitten, houd oogcontact; geef het eten niet te 'hoog' aan; bij achterover gekanteld hoofd schiet het eten/drinken sneller de luchtpijp in.
  • Laat het eten of drinken eerst zien en ruiken.
  • Breng het eten in de mond met lichte druk op de tong. Dit maakt een hap meer voelbaar en stimuleert het slikken.
  • Geef niet te snel een volgende hap: let op bewegingen strottenhoofd. De mond moet leeg zijn voor de volgende hap.
  • Laat na twee of drie happen een keer extra slikken.
  • Indien voedsel, speeksel of drinken uit de mond loopt, dep eventuele resten weg (schraap de resten niet met een lepel weg; dit verstoort de mondmotoriek en voelt naar/maakt de tere huid schraal).
  • Maak na de maaltijd de mond schoon, verwijder restjes. Poets het gebit of spoel het kunstgebit schoon.

Bij psychogeriatrische problematiek of meervoudige handicap

  • Maak contact, noem de naam van de cliënt en raak hem eventueel zachtjes aan.
  • Laat eten en drinken zien en ruiken, benoem het eten en begeleid de hap met woorden.
  • Bij stoornissen in het gevoel van lippen en mondholte: bied het eten op kamertemperatuur aan.

Adviezen voor dranken

  • Verdik de dranken. De vloeistof wordt trager.
  • Neem koude of zure dranken (bijvoorbeeld karnemelk).
  • Geef Lactulose niet puur maar verwerk het in thee of yoghurt.
  • Verdik vloeibare drinkvoeding met vla, appelmoes e.d. Vooral als cliënten de drinkvoeding niet lekker vinden.

Adviezen voor voedsel

  • Vermijd korrelig of droog eten, pudding of soep met vulling (vruchtjes, vermicelli, balletjes).
  • Gebruik appelmoes, vla of yoghurt om medicijnen in te nemen in plaats van met water.
    Ga vooraf na of de medicijnen met melkproducten ingenomen mogen worden.
  • Snijd de korsten van brood en gebruik smeerbaar beleg. Als brood eten niet meer gaat, maak dan vruchtenmixen, pap van brood, pap (geen havermout; bevat teveel vezels).
  • Snijd het eten klein, maar niet al te fijn.
  • Indien voedsel gemalen moet worden: meng niet alles door elkaar.
  • Pureer vlees zelf met veel jus of saus met behulp van een staafmixer. Dit geeft een smakelijker resultaat.

Speciale omstandigheden

Als de omstandigheden veranderen, dan kan het nodig zijn extra op te letten bij slikproblemen. Zoals bij wisseling van eten, menu of consistentie, wisseling in voedingsdienst of kok, en bij wisseling in helpers en voedingsassistenten.

Extra aandacht kan ook nodig zijn, als de cliënt (in het bijzonder bij mensen met psychogeriatrische problematiek):

  • moe, verkouden, ziek is of pas ziek is geweest
  • nog niet goed wakker is
  • verdrietig is, boos is of zich ‘uitdagend’ gedraagt
  • het eten of drinken die dag niet lekker vindt
  • veel te snel eet, ‘schrokt’

Logopedie bij slikproblemen

Als de cliënt problemen met slikken heeft, dan is het soms nodig om een logopedist in te schakelen. Welke therapie de logopedist zal inzetten is afhankelijk van de problemen. Het doel van logopedische therapie is een goede voedingstoestand, het voorkomen van verslikken en de cliënt weer zo goed mogelijk laten eten en drinken. Het is niet altijd haalbaar dat de cliënt weer helemaal 'normaal' kan slikken. Vaak blijven er aanpassingen nodig zoals het indikken van de voeding.

De logopedist gaat bij slikproblemen de volgende zaken na.

  • Houding en hoofdpositie
  • Lipsluiting
  • Bijten en kauwen
  • Slikken
  • Gevoel (sensibiliteit) van gezicht, wangen, lippen, tong en verhemelte
  • Bewegingsmogelijkheid (motoriek) van gezicht, kaken, lippen, tong en verhemelte
  • Reflexen
  • Tempo en dosering van het eten en drinken
  • Smaak

Na dit onderzoek heeft de logopedist een beeld van de slikproblemen en kan therapie en/of adviezen hierop afstemmen.

Logopedische therapie

Indien therapie zinvol is, besteedt de logopedist aandacht aan de volgende zaken.

Voedingsbegeleiding

  • Houding en hoofdpositie (eventueel in overleg met ergotherapeut)
  • Wijze van aanbieden
  • Aanpassen van de voeding
  • Dit gebeurt in overleg met de verzorgenden en eventueel een diëtist.

Mondbehandeling

  • Optimaliseren van de gevoeligheid van de mond
  • Optimaliseren van de spierspanning van de mond
  • Stimuleren van de slikreactie
  • Aanleren van eventuele compensatietechnieken (bijvoorbeeld naslikken)

Meer informatie en een slikklachtenkaart: Slikstoornissen bij volwassenen op Logopedie.nl

Wil je hierop reageren?

Jouw reactie

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen []. Voorbeeld: [www.zorgvoorbeter.nl] of [http://www.zorgvoorbeter.nl]. Velden met een (*) zijn verplicht.

Reacties

  • Lisette [Goes] 08-12-17

    Hi Joliene,

    Wat vervelend dat de patiënt niks meer wilt eten. Heb je Easy-to-Eat van Innopastry al eens geprobeerd? Deze dessertjes zijn speciaal gemaakt voor mensen met slikproblemen. http://https://www.innopastry.com/easy-to-eat/ Deze zijn verreikt van extra voedingsstoffen zoals eiwitten.

    Kan je gewoon kopen bij de Jumbo.

    Groetjes!

  • Hannie [Tilburg] 20-08-17

    Wil heel graag in de zorg als gastvrouw maar het is wel belangrijk als je al in bezit bent van een certificaat voor slikstoornissen. Waar kan ik een certificaat halen voor slikstoornissen?

  • J. Claassen [Eindhoven] 11-06-17

    Mijn echtgenote is bekend met Alzheimer, maar is nog gewoon 24/7 thuis en in feite zonder hulp. Zij eet heel erg slecht en maakt van haar bord steeds een puinhoop. Ik let steeds op wat zij van haar bord in haar mond steekt, maar nu heb ik op haar mond gelet. Het lijkt erop dat zij het eten (gisteravond was dat een gebakken tongetje) maar blijft kauwen en rond malen in haar mond, maar moeite heeft met slikken. Ik denk dat ze ook Candida in haar mond heeft, waarvoor ik een gel heb. Wij zitten in Spanje met vakantie. Het (uit) eten was altijd het hoogtepunt van de dag, maar is nu het dieptepunt aan het worden. Wat raadt U mij aan?

  • Eduard van Duin 02-04-17

    Hoi Joliene,

    Het is ons vak om zeker niet chagrijnig te doen tegen deze bewoner. Hij/zij kan er immers niet aan doen!

  • Marian de van der Schueren 01-04-17

    Hallo Joliene,

    Afweergedrag is een vaker besproken probleem. De richtlijn afweergedrag geen misschien wat richting aan de mogelijke wegen die jullie kunnen bewandelen. Deze richtlijn is geschreven voor mensen met dementie, en ik weet niet of dat ook het geval is bij deze client, maar de info is wellicht ook bruikbaar voor andere cliënten. richtlijnhttp://www.platformouderenzorg.nl/bestanden/afweergedragrichtlijn20091.pdf

  • joliene [verzorgende Ig stagiair niv. 3, Leusden] 31-03-17

    ik heb een vraag over een slikprobleem

    wij hebben een bewoner die niet wil/kan slikken. al van alles geprobeerd. gemalen, vastvoedsel, verschillende voedsel, alleen op kamer geholpen, aangepast bestek.logopediste is er al geweest maar weet het ook niet blijven aanbieden was het advies. maar als dit nu niet werkt. veel collega's worden er chagrijnig van dat deze bewoner niet wil eten en drinken.

    wat zou uw advies zijn wat we hier mee kunnen doen?