“Verbetertraject Zeggenschap geeft cliënt ruimte”
“Het effect bij de deelnemende instellingen is vooral het besef dat zeggenschap niet zomaar ontstaat”. Dat concludeert projectleider Hilair Balsters acht maanden na de start van het Verbetertraject Zeggenschap voor de verstandelijk gehandicaptensector.
De twaalf instellingen die sinds januari 2007 deelnemen aan het verbetertraject richten zich op cliënten met een zeer uiteenlopende mate van beperking. “Juist daarom hebben we niet gestuurd op inhoud, maar hebben we de instellingen vooral begeleid bij het proces van verbeteren”, vertelt Balsters, projectleider van het verbetertraject bij Vilans.
Gevarieerde doelgroep
Marjolein Herps, kernteamlid, vult aan dat juist die diversiteit in cliënten ervoor zorgt dat zeggenschap voor verstandelijk gehandicapten zo’n ingewikkeld thema is voor een verbetertraject. “Niveauverschillen tussen cliënten bijvoorbeeld en bijkomende problemen zoals meervoudige beperkingen en psychiatrische aandoeningen, maken het lastig zeggenschap op een eenvormige manier invulling te geven. Het thema zeggenschap is niet te vertalen in protocollen die voor iedereen werken. Het organiseren en realiseren van Zeggenschap is een zoektocht. Elke cliënt zou in feite een individuele aanpak verdienen, maar dat is in een gestandaardiseerd verbetertraject erg lastig vorm te geven.”
Uiteenlopende verbetervoorbeelden
Het verbetertraject heeft diverse verbeteringen opgeleverd die meteen duidelijk maken hoe ruim instellingen het onderwerp zeggenschap nemen. Herps noemt Bartiméus, een instelling voor mensen met ernstige zintuiglijke en verstandelijke beperkingen die zich vooral richtte op de rol van de begeleider. “Door het ontwikkelen van een zeer concrete en werkbare observatielijst lukt het om gedrag van hun cliënten beter te begrijpen. Daardoor kunnen ze zelfs bij cliënten die al twintig jaar hetzelfde gedrag vertonen, weer nieuwe doelen opnemen in het ondersteuningsplan.” Een Ander mooi voorbeeld is een dagbestedingslocatie van ’s Heerenloo. “Die geeft cliënten nu de mogelijkheid om te kiezen wát ze willen doen. Daar hebben mensen nu een echte functie en ze krijgen functioneringsgesprekken. Dit geeft ze het gevoel dat ze meetellen.”
Van cursussen tot (huiskamer)overleg
De instelling Talant richt zich op een cursusaanbod voor cliënten zoals koken, vrienden maken, het werken met computers, et cetera. Met actiekaarten helpen de persoonlijk begeleiders de cliënten na de cursus bij het toepassen van het geleerde in de praktijk. Balsters: “Ook het organiseren van huiskameroverleg waarin bewoners meebeslissen over de inrichting en gang van zaken is een mooie praktische vormgeving van zeggenschap. Binnen professionele grenzen geef je op deze manier optimale ruimte aan de cliënt.”
Creativiteit in meten
Balsters vertelt dat de deelnemende instellingen veel energie hebben gestoken in de nulmeting. Die maakt inzichtelijk welke keuzemogelijkheden cliënten eigenlijk hebben op verschillende levensgebieden. “Iedere deelnemende instelling heeft de nulmeting vertaald naar het communicatieniveau en communicatievoorkeuren van de cliënten. Hierdoor ontstond een brede verzameling van instrumenten, variërend van vragenlijsten met pictogrammen, braille of gebaren tot groepsgesprekken met meerdere cliënten.” Verderop in het traject kan de instelling de responsiviteit van begeleiders en de organisatie meten door het afnemen van twee keer een korte vragenlijst over zeggenschap op twee niveaus. “Het gaat daarbij om de rol van de begeleiders en de mate waarin de organisatie responsief is, met andere woorden: open staat voor veranderingen die de zeggenschap van cliënten vergroten.”
Portfolio
Nu het eind van het verbetertraject nadert, krijgen de instellingen een portfolio aangereikt waarmee ze alles wat ze het afgelopen jaar hebben bereikt overzichtelijk bij elkaar kunnen presenteren. “Dit portfolio is bedoeld om de verbeteringen in de rest van de organisatie te borgen en verspreiden”, vertelt Balsters. Een concreet en tastbaar resultaat van een jaar verbeteren.
Verbeteren houdt nooit op. Balsters en Herps zijn op dit moment druk bezig met de voorbereidingen van het Verbetertraject Plus waarvan het onderwerp zeggenschap een prominent onderdeel uitmaakt.
* Burton Smith, Morgan & Davidson, 2005; Wehmeyer, Kelchner & Richards, 1996
